Кіріспе
Франк Роберт Гудинг (1859–1928) – американдық саяхатшы, АҚШ Республикалық партиясының сенаторы және Айдахо штатының жетінші губернаторы. Айдахо штатының оңтүстігіндегі Гудинг қаласы мен Гудинг округі оның құрметіне аталған.
Frank Robert Gooding (September 16, 1859June 24, 1928) was a Republican United States Senator and the seventh governor of Idaho. The city of Gooding and Gooding County, both in southern Idaho, are named for him.
Өмір және мансап
Англияның Девон графтығында туған Гуддинг 1867 жылы бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-қа көшіп келді. Отбасы Мичиган штатының Пау-Пау қаласының жанындағы фермаға қоныстанды. Ол сол жердегі жалпы білім беретін мектептерде оқыды, 1877 жылы Калифорния штатының Маунт-Шаста қаласына көшіп, ауыл шаруашылығы және кен өндірумен айналысты. Гуддинг 1881 жылы Айдахо территориясына көшіп келді және Айдаходағы ең ірі қой шаруаларының бірі болды. Гуддинг 1900-1904 жылдары Айдахо Республикалық партиясының төрағасы қызметін атқарды. 1898 жылы Айдахо штатының заң шығарушы органына сайланды, ал 1904 жылы АҚШ азаматы болмас бұрын Айдахо штатының губернаторы болып сайланды. Гуддингтің мінезі жағымсыз және тікенді болғандықтан, ол көбінесе Республикалық партиядағы басқалармен, әсіресе прогрессивті сенатор Уильям Борамен келіспейтін.
Әкім
1905 жылдан 1909 жылға дейін Гудинг Айдахо штатының губернаторы қызметін екі мерзімге, әрқайсысы 2 жылдан атқарды. Оның басқару кезеңінде Бойзе қаласында Айдахо штатының Капитолий ғимараты салынды.
Штуненбергті өлтіру
Гудинг ұлттық назарға Франк Штуенбергтің қанына қастандық жасады деген айыппен үш Батыс тау-кеншілер федерациясы (WFM) басшысының сот процесі кезінде келді. 1899 жылы Штуенберг Кьор-д'Алендегі еңбек дауы кезінде тау-кеншілердің көтерілісін жаншып жіберді. 1905 жылдың желтоқсанында Штуенберг Калдвеллдегі үйінің жанындағы бомба салдарыннан қаза тапты, ал Гарри Орчард қылмыс жасағаны үшін тұтқындалды. Айдахоның бас судьясы Стокслгер тергеу жүргізу үшін Пинкертон агенттігін шақыратын телеграмма дайындады. Губернатор Гудинг оны мақұлдауға көндірілді, ал Пинкертон агенті Джеймс Макпарланд тергеуді жетектеу үшін дереу келді. Макпарланд Орчардтың «басқалардың құралы» екеніне күдік танытты. Макпарландтың алғашқы бұйрығы Орчардты салыстырмалы түрде жайлы Колдуэлл түрмесінен Бойзе түрмесіндегі өлім жазасы камерасына ауыстыру болды, сот басталғанға дейін. Бұл шешімге судья Смит қарсылық білдірді, ол іс бойынша жауапты болатын. Жергілікті судья бұл тактикаға қарсы habeas corpus ісі табысты болатынын күтті. Макпарланд оған «осы ауысудың 30 прецедентін» ұсынды. Алайда, Колдуэлл шерифі де бұл қадамға қарсы болды. Губернатор Гудинг Макпарланд пен бас судья Стокслгердің, содан кейін судья Смитпен кездесуін ұйымдастырды. Смит келгенге дейін Макпарланд округтік түрмені қауіпсіз емес деп жариялады, оны динамитпен нысанаға алуға болады. Ол өлім жазасына ауыстыру мақсатын да түсіндірді: «Үш күннен кейін мен мойындау алуға тырысамын». Бас судья Стокслгер бұл шешімді мақұлдады. Алдын ала жоспарланғандай, судья Смит келген кезде губернатор бөлмеден шақырылып, Макпарланд пен екі судья жалғыз қалды. Бас судья өлім жазасына ауыстыруды қолдағаннан кейін судья Смит те келісті. Кейін Макпарланд Орчардты дереу асып өлтірумен қорқытты және ол WFM басшыларына қарсы куәлік берсе ғана осы тағдырдан құтыла алатынын айтты. Орчард мойындады және өлім жазасы камерасынан түрме ауласындағы жеке коттеджге ауыстырылды. Губернатор Гудинг оның қолынан ұстап, ынтымақтастығы үшін құттықтады. Содан кейін Макпарланд WFM басшылары Билл Хейвудты, Чарльз Мойерді және Джордж Петибонды Колорадода ұстатты, үш адамның Штуенбергтің қанына қастандық жасаған кезде болғандығы туралы жалған мәлімдеме жазған экстрадиция қағаздарын пайдаланды. Тергеу мен сот процесі «жетіспеушілік сертификаттарымен» қаржыландырылды. «Үлкен проблема» кітабында Дж. Энтони Лукас бұл сертификаттарды пайдалану арқылы банк, шын мәнінде, тау-кен өнеркәсібінен мемлекетке Хейвуд ісі үшін ақшаны берудің қарапайым арнасы болғанын жазды. Сондай-ақ, мыңдаған доллар тікелей кен иелерінен сотталушыларға берілді. Осылайша, кен иелері өздерінің кендерін ұйымдастырған одақтың басшыларын мемлекеттік қудалауды әдейі қаржыландырып отырды. Бұл жағдайды естігеннен кейін президент Теодор Рузвельт Гудинг губернаторына ерекше қатаң сөгіс айтып, мұндай жағдайды «ең ауыр орынсыздық» деп сипаттады. Президент Рузвельт былай деп жазды: [Айдахо үкіметі] өлімге әкелетін қателік жасайды, және мен «өлімге әкелетін» десем, сөзбе-сөз солай демекшімін, егер ол өзін кеншілермен емес, операторлармен байланыстыруға рұқсат берсе. Егер Айдахоның губернаторы немесе басқа лауазымды тұлғалар операторлардан немесе кез келген басқа капиталистен осы қудалауға қатысты тікелей немесе жанама түрде бір цент алса, олар әрбір адал азаматтың құрметінен айырылып, мен жеке олар нағыз қылмыс жасады деп санар едім. Губернатор Гудинг президентке берген жауабында сотқа қаржылық көмек көрсету туралы «бұрмаланған» мәліметтер келтірді, кінәны басқаларға жүктеді және кен иелері берген ақшаны қайтаруға уәде берді. Гудинг президентке берген уәдесін «қиындықпен орындады» [Ол көптеген жағдайда ашық түрде ешқандай] доллар жеке көздерден немесе ұйымдардан берілмегенін немесе берілмейтінін мәлімдеді, [содан кейін] кен иелерінен ақша алуын жалғастырды. Петибоун, Хейвуд және Мойердің қанына қастандық жасағандары дәлелденбеді. Орчард айыпталып, өлім жазасына кесілді. Өлім жазасы жеңілдетілді, ол өмірінің соңына дейін мемлекеттік түрмеде отырды және 1954 жылы қайтыс болды.
In effect, the bank acted as a mere conduit for the passage of money from the mining industry to the state for use in the Haywood prosecution. Thousands of dollars were also provided directly from the mine owners to the prosecuting attorneys in the case. Thus, mine owners were deliberately financing the state's prosecution of leaders of the union which had been organizing their mines. Upon hearing of this circumstance, President Theodore Roosevelt issued a particularly stern rebuke to Governor Gooding, describing such a state of affairs as the "grossest impropriety." President Roosevelt wrote:
[Idaho's government would] make a fatal mistake—and when I say fatal I mean literally that—if it permits itself to be identified with the operators any more than with the miners If the Governor or the other officials of Idaho accept a cent from the operators or from any other capitalist with any reference, direct or indirect, to this prosecution, they would forfeit the respect of every good citizen and I should personally feel that they had committed a real crime. Governor Gooding's response to the President provided a "severely distorted" account of the financial arrangements for the trial, shifted the blame to others, and promised to return money contributed by the mine owners. Gooding then:
kept the narrowest construction of his promise to the president [He then proclaimed publicly and often that no] dollar has been or will be supplied from any private source or organization whatsoever, [and then] went right on taking money from the mine owners. Pettibone, Haywood, and Moyer were found not guilty of conspiracy in the killing. Orchard was convicted and sentenced to death. His death sentence was commuted, and he spent the rest of his life at the state penitentiary, and died in 1954.
Айдаходағы саңыраулар мен соқырлар мектебі
Айдахоның саңыраулар мен соқырлар мектебі (ISDB) алғаш рет 1906 жылы Бойзе қаласында құрылды және 1908 жылдың 8 желтоқсанында өртенгенге дейін сол жерде жұмыс істеді. Айдахо заң шығарушы органы 1909 жылдың 16 наурызында тұрақты мемлекеттік мектеп құру туралы заң қабылдады. Губернатор Франк Гудинг ISDB үшін жер сыйлағандықтан, мектеп Гудинг қаласына көшірілді және 1910 жылдың қыркүйегінде студенттерді қабылдауға кірісті. ISDB аумағында жатақханалар мен басқа да ғимараттар бар. Мектеп үлкен аумақты алып жатыр, көптеген студенттерге жатақхана қызметтерін ұсынады, сондай-ақ спорт залы және саябақ сияқты басқа да мүмкіндіктері бар.
Сенат
1918 жылы Гудинг жыл басында қайтыс болған Джеймс Х. Брэдидің мерзімін аяқтау үшін АҚШ Сенатының ерекше сайлауында Республикалық партияның үміткері болды. Гудинг 970 дауыспен тағайындалған, қазіргі демократ Джон Нюгенттен жеңілді. 1920 жылы Гудинг Сенаттағы толық алты жылдық мерзім үшін Нюгентті жеңді. Ол 1921 жылдың қаңтар айының ортасында, жеті апта ертерек қызметке кірісті, себебі Нюгент келе жатқан президент Вудро Вильсонның Федералды сауда комиссиясына (FTC) кешіктірілген тағайындалуын қабылдау үшін отставкаға шықты. Гудинг 1926 жылы қайта сайланды және тағы да Нюгентті жеңді.
as Nugent resigned to accept a late term appointment by outgoing President Woodrow Wilson to the Federal Trade Commission (FTC). Gooding was reelected in 1926, again defeating Nugent.
Таулық уақыт белдеуі
1920 жылдары Штатаралық сауда комиссиясы (ICC) Айдахо штатының батыс үштен екі бөлігін Тынық мұхиты уақыт белдеуіне жатқызды. Гудинг сенатта бүкіл оңтүстік Айдахоны қазіргідей Тау уақыт белдеуіне қою туралы заң жобасын ұсынды. Бөлу шегі – Салмон өзені, шамамен 45,5° солтүстік ендікте, Невада (42° солтүстік ендік) және Канаданың Британдық Колумбиясы (49° солтүстік ендік) шекараларының арасындағы орта тұсқа жуық орналасқан.
Өлім
1928 жылы Гудинг бірнеше ай бойы қатерлі ісікпен ауырып, мамыр айында Миннесота штатындағы Майо клиникасында жасалған операциядан кейін қалпына келтіріліп жатқан еді. Айдахо штатына оралған соң, 24 маусымда Гудингтегі қызының үйінде 68 жасында қайтыс болды. Гудинг пен оның әйелі Аманда (1865–1946) Гудингтегі Эльмвуд зиратында жерленген. 1958 жылы ол Ұлттық Каубойлар және Батыс мұрасы мұражайының Ұлы батыстықтар залына енгізілді.