Кіріспе

Австралиялық физик Кит Александр Нугент (англ. Keith Alexander Nugent FAA; 1959 жылдың 28 маусымында туған) – австралиялық физик. Қазір Канберрадағы Австралия Ұлттық университетінің (ANU) зейнеткер профессор. 2019 жылдың қаңтарынан 2024 жылдың қаңтарына дейін Австралия Ұлттық университетінің (ANU) зерттеу және инновация жөніндегі вице-канцлері болды. Бұрын Виктория штатындағы Ла Тробе университетінде вице-канцлер және зерттеу жөніндегі вице-президент қызметін атқарды, ал Мельбурн университетінде рентгендік оптика және оптикалық физика саласындағы лауреат профессор болды. Аделаида университетінен үздік дипломмен бітірген, ал докторлық диссертациясын ANU-да қорғады. Нугент Австралия Ғылым академиясының (FAA) мүшесі және рентгендік оптика, рентгендік еркін электронды лазерлер, микроскопияның жаңа тәсілдері және рентгендік фазалық контрастты бейнелеу саласындағы зерттеулерімен танымал.

Ерте өмір және білім

Нюгент Англияның Бат қаласында дүниеге келді, әкесі Fry & Sons компаниясында шоколад химияшысы болып жұмыс істеді. Оның анасы мен екі бауыры бар отбасы, Нюгент 11 жасқа келгенде Австралияға көшті, себебі әкесі Мельбурндағы Red Tulip (кейін Cadbury компаниясы сатып алған) компаниясында жұмысқа орналасты. Отбасы тағы да жайлы NSW аймағына көшіп, Нюгент Батлоу орталық мектебінде білімін аяқтады. 11-сыныпта оқып жүргенде, Нюгент математика мен физиканы одан әрі оқығысы келетінін түсінді, бірақ Батлоу орталық мектебінде мұндай мүмкіндік болмағандықтан, өзі жоғары деңгейдегі математиканы үйреніп, университетте физика мамандығын оқуға дайындалды. Ол ANU-да физика және теориялық физика бакалавры, Аделаида университетінде физика мамандығы бойынша диплом алды, содан кейін ANU-ға оралып, лазерлік физикадан докторлық диссертациясын қорғады.

Зерттеу және мансап

Нюгент 34 жасында Мельбурн университетінің профессоры болып тағайындалды, 41 жасында Австралия ғылым академиясының мүшесі болып сайланды және екі рет Австралия ғылыми-зерттеу кеңесінің (ARC) федерациялық стипендиясымен (2001 және 2006 жылдары) марапатталды. 1989 жылы Нюгент физик Стивен Уилкинспен бірлесіп, лобстер көзі деп аталатын рентгендік оптиканы жасады. Бастапқыда Уилкинс пен Нюгентке белгісіз болған лобстер көзі рентгендік сәулелер оптикасының принципі алғаш рет 1970 жылдары Роджер Ангелмен рентген сәулелері үшін ұсынылған. Нюгент пен Уилкинстің маңызды үлесі – осы құрылғыларды жасау үшін микроканалдық пластина технологиясын пайдалану жолын табу болды. Лобстер көзі әдісі аспанды 360 градусқа көре алатын рентгендік телескоптар жасауға мүмкіндік берді. "Бұл телескоптың үлкен мәнге ие болу себебі – басқа рентгендік телескоптар аспанның өте шағын бөлігін ғана көреді. Кәдімгі телескоптар аспанның шағын бөлігін көреді, ал рентгендік телескоптар одан да кішкентай бөлігін көреді. Жаңа телескоптың артықшылығы – оның көру бұрышын жүздеген есе кеңейтуі", – деді Нюгент. 2020 жылдың 25 шілдесінде Тайюань спутниктік ұшыру орталығынан лобстер көзі рентгендік спутнигі сәтті ұшырылды. Бұл спутник мұндай технологиямен жабдықталған әлемдегі алғашқы орбиталық ғарыш зерттеу спутнигі болады. Нюгент интерферометрия қолданбай оптикалық фазаны өлшеуге қызығушылық танытты. Бұл рентгендік радиография, электрондық және оптикалық микроскопияның жаңа тәсілдерін дамытуға әкелді. Ол өзінің және екі бұрынғы докторанты – Дэвид Паганин мен Антон Бартидің сандық фазалық бейнелеу (QPI) саласындағы жұмысын коммерцияландыру мақсатымен құрылған IATIA микроскопия компаниясының негізін қалаушы болды. IATIA-ның QPI технологиясы арнайы оптикалық құралдарсыз, стандартты цифрлық камералар сияқты дәстүрлі бейнелеу технологияларын пайдалана отырып, жарықтан және басқа толқын тәрізді сәулеленуден фазалық және толқындық ақпаратты алуға мүмкіндік берді. 2005 жылдан бастап Нюгент директорлар кеңесінің мүшесі және IATIA-ның аудит комитетінің төрағасы болды. Компания 10 жыл бойы жұмыс істеді, бірақ 2010 жылғы әлемдік қаржы дағдарысынан зардап шекті. IATIA 2006 жылы Австралия технологиялық жетістіктері көрмесінің демеушілер сыйлығын алды. Нюгенттің әйелі, доктор Эроя Барон Нюгент, 2008 жылы қыздардың ғылымға қызығуын арттыру және 10-сыныптан кейін де олардың ғылыммен айналысуын қамтамасыз ету мақсатымен "Талды өсіру" бағдарламасын (Growing Tall Poppies Program) құрып, бастама көтерді. Әйелі доктор Эроя Барон Нюгент ғылым орталықтарының мектептермен және оқу бағдарламаларымен тығыз байланыс жасап, олардың қоғамға тарату міндеттерін орындауына үлкен үлес қосты. Студенттік ғалымдар бағдарламасы физиканың нақты мәселелерді шешудегі рөлін көрсетуге және студенттерді ғылымда "талды өсіруге" көмектесуге бағытталған. Доктор Эроя Барон Нюгент 2009 жылы Виктория штатының әсерлі грантын және Санта-Мария колледжінің (Норткотт) мектептердегі бірінші сыйлығын алды. Нюгент доктор Эроя Барон Нюгентпен және тағы алты университет пен ұйыммен серіктестік құрды. Нюгент 2011-2012 жылдары Австралия синхротронының жартылай штаттық директоры болып тағайындалды. Бұрын ол оның ұлттық ғылыми кеңесшілер тобының және директорлар кеңесінің мүшесі болып қызмет еткен. 2005-2012 жылдары Нюгент Мельбурн университетінде орналасқан ARC Coherent X ray Science Centre of Excellence директоры болды, онда ол биологиялық құрылымдарды рентгендік еркін электронды лазерлер арқылы бейнелеу үшін когерентті рентгендік дифракция әдістерін дамытуды басқарды. 2013 жылдың қаңтарынан 2018 жылдың желтоқсанына дейін Ла Тробе университетінде вице-канцлер және вице-президент (зерттеу) қызметін атқарды. Нюгент ARC физика, химия және геоғылымдар жөніндегі сарапшы кеңес комитетінің, Elettra Sincotrone Trieste, Тайваньдағы Ұлттық синхротронды сәулеленуді зерттеу орталығының және Гамбургтегі Еуропалық рентгендік еркін электронды лазердің халықаралық ғылыми кеңес кеңесінің мүшесі болды. Ол ARC Молекулалық бейнелеудің озық орталығының бас зерттеушісі болды. Сонымен қатар ол Ұлттық есептеу инфрақұрылымының, саясат мәселелері жөніндегі консультативтік комитеттің, Австралия ғылым академиясының және Ұлттық түпкілікті геномика орталығының кеңес мүшесі болды.

АМУ вице-канцлері (зерттеу және инновациялар)

Нюгент 2019 жылы Австралия Ұлттық университетінің зерттеу және инновация жөніндегі вице-канцлерінің орынбасары болып тағайындалды және 2024 жылдың қаңтарына дейін бұл қызметте қалды. АНУ проректоры, профессор Майк Калфорд: "Біз зерттеу және даму саласындағы әлемдік деңгейдегі жетекші институт ретінде АНУ-дың беделін одан әрі арттыра алатын және табысты зерттеулерді қолдайтын күрделі жүйелерді түсінетін білікті адам іздедік." Профессор Нюгент жеке зерттеуші ретінде өте жақсы танымал және әлемдік аренада АНУ-ны ең жоғары деңгейде ұсынуға қабілетті.

Коммерциялық байланыстар

Нюгент Significant Early Venture Capital және WearOptimo компанияларының атқарушы емес директоры. Ол сонымен қатар ANU Connect Ventures компаниясының VC бойынша балама директоры және ANU Enterprise компаниясының директоры.

Жеке өмір

Нюгент 1981 жылы АЭУ-де әйелі, доктор Эроя Барон Нюгентпен танысты. Олардың үш ересек баласы бар: екі ұлы АҚШ-та, ал бір қызы Австралияда тұрады.

Марапаттар мен құрметтер

2016 жылғы Ллойд Рис лекциясы, Австралия ғылым академиясы. 2011 жылы Америка физикалық қоғамының мүшесі болып сайланды. 2009 жылғы Виктория штатының әсерлі гранты, «Мектептерге бірінші» сыйлығы, доктор Эроя Барон Нюгентпен бірлесе «Биік гүлдер өсіру» бағдарламасы үшін. 2004 жылғы Виктория сыйлығы – сандық фазалық бейнелеу саласындағы пионерлік еңбегі үшін. 2003 жылы ғылымға елеулі үлес қосқаны үшін Федералдық үкіметтен жүз жылдық медаль. 2002 жылғы R&D 100 сыйлығы – сандық фазалық микроскопияны әзірлеу үшін. 2000 жылы Австралия ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Австралия физика институтының мүшесі, доктор Стивен У. Уилкинспен бөлісті. 1992 жылғы Жаңа Оңтүстік Уэльс Корольдік қоғамының Эджворт Дэвид медалі, Питер Джеймс Годсбимен бірге. 1989 жылғы Австралия ғылым академиясының Пауси медалі. 1988 жылғы R&D 100 сыйлығы – жартылай көлеңкелі нейтронды бейнелеу камерасын жасағаны үшін.