Кіріспе

Радиоретранслятор – радиоқабылдағыш пен радиохабар таратушының біріктірілген құрылғысы, ол сигналды қабылдап, қайта таратып, екі бағытты радиосигналдардың қашықтығын арттырады. Биік жерге орналасқан ретранслятор екі жылжымалы станцияға, олар бір-бірінің тікелей көру аймағында болмаған жағдайда да, байланыс құруға мүмкіндік береді. Ретрансляторлар кәсіби, коммерциялық және мемлекеттік ұялы радиожүйелерде, сондай-ақ әуесқой радиода қолданылады. Ретрансляциялық жүйелер екі түрлі радиожиілікті пайдаланады: жылжымалы құрылғылар бір жиілікте хабар жібереді, ал ретранслятор станциясы осы хабарларды қабылдап, екінші жиілікте қайта таратады. Ретранслятор сигналды қабылдаумен бір уақытта хабар таратқысы келеді, тіпті хабар тарату мен қабылдау үшін бір антеннаны қолдануы мүмкін. Сондықтан қабылдағыштың жіберілген сигналмен артық жүктелуіне жол бермес үшін жиілікті таңдау сүзгілері қажет. Кейбір ретрансляторлар кіріс және шығыс арасында оқшаулау үшін немесе ыңғайлылық үшін екі түрлі жиілік диапазонын пайдаланады. Байланыс спутнигінде транспондер ұқсас функцияны атқарады, бірақ транспондер қайта таратылатын сигналдарды міндетті түрде демодуляцияламайды.

Толық дуплекс операциясы

Ретранслятор – әдетте тау басында, биік ғимаратта немесе радио мұнарасында орналасқан автоматты радиорелейлік станция. Ол екі немесе одан көп базалық, жылжымалы немесе портативті станциялар арасында байланыс орнатуға мүмкіндік береді, олар бір-бірімен тікелей байланыс жасай алмайды, себебі арақашықтық немесе олардың арасындағы кедергілер болады. Ретранслятор бір радиожиілікте («кіріс» жиілігі) сигналды қабылдайды, оны демодуляциялайды және бірден «шығыс» жиілігі бойынша ақпаратты қайта жібереді. Ретрансляторды пайдаланатын барлық станциялар оның кіріс жиілігінде хабар таратады және шығыс жиілігінде қабылдайды. Ретранслятор көбінесе оны қолданатын басқа радиостанциялардан биік орналасқандықтан, байланыс радиусы едәуір ұзарады. Бергіш және қабылдағыш бір уақытта жұмыс істейтіндіктен, ретранслятордың өзінің бергіші ретранслятордың қабылдағышын нашарлатуына жол бермеу үшін оқшаулау қажет. Егер ретранслятордың бергіші мен қабылдағышы жеткілікті түрде оқшауланбаса, оның бергіші қабылдағыштың сезімталдығын төмендетеді. Бұл жағдайды рок-концерттегідей елестетейік, онда әуеннің күшті сигналы әлсіз әңгіме сигналын естіртуге кедерілді етеді. Жалпы алғанда, қабылдағышты бергіштен оқшаулау үшін кіріс және шығыс жиіліктерінің арасын барынша арттыру оңайырақ. Ретранслятор арқылы жұмыс істегенде, жылжымалы станциялар ретранслятордың шығыс жиілігінен өзге жиілікте хабар таратса керек. Ретранслятор орны бір мезгілде қабылдау және тарату (екі түрлі жиілікте) мүмкіндігін қамтамасыз ететін болса да, жылжымалы станциялар бір уақытта бір режимде жұмыс істей алады, қабылдау мен тарату арасында ауысып отырады. Сондықтан, жылжымалы станцияларға ретранслятор орнында қажет болатын ауыр және қымбат сүзгілердің қажеті жоқ. Жылжымалы станциялар бір жиілікте хабар тарату және қабылдау үшін «тікелей байланыс» режимін таңдау мүмкіндігіне ие; бұл кейде мобильді құрылғылардың қашықтығындағы жергілікті байланыс үшін қолданылады.

Жиіліктерді бөлу: кіріс-шығыс

Барлық радио қайталаушылар үшін кіріс және шығу жиіліктерінің арақашықтығы туралы белгілі бір ереже жоқ. Дизайнер қабылдағыш пен хабар таратқыш арасында жеткілікті оқшаулауды қамтамасыз ететін кез келген аралықты пайдалана алады. Кейбір елдерде, кейбір радио қызметтері шеңберінде, жүйелік лицензия талап ететін келісімдер немесе бөлінулер болуы мүмкін. Мысалы, АҚШ-тағы кіріс және шығу жиіліктері үшін: 144–148 МГц жолағындағы әуесқойлар қайталауыштар әдетте 600 кГц (0,6 МГц) аралықты, 1,25 метрлік жолақта 1,6 МГц аралықты, 420–450 МГц жолағында 5 МГц аралықты, ал 902–928 МГц жолағында 25 МГц аралықты қолданады. 450–470 МГц жолағындағы жүйелер 5 МГц аралықты қолданады, мұнда кіріс жоғары жиілікте орналасады. Мысал: кіріс – 456,900 МГц; шығыс – 451,900 МГц. 806–869 МГц жолағындағы жүйелер 45 МГц аралықты қолданады, мұнда кіріс төменгі жиілікте орналасады. Мысал: кіріс – 810,1875 МГц; шығыс – 855,1875 МГц. Әскери жүйелерге кемінде 10 МГц аралықты пайдалану ұсынылады. Бұл тек бірнеше мысал ғана. Іске қосылған жүйелерде кіріс және шығу жиіліктері арасында көптеген басқа да бөлінулер немесе аралықтар кездеседі.

Бірдей жиілік жолақтары

Бір жиілікті қайталағыштар кіріс және шығыс жиіліктері бірдей жиілік диапазонында жұмыс істейді. Мысалы, АҚШ-тағы екі тарапты радиобайланыста 30–50 МГц бір диапазон, ал 150–174 МГц басқа диапазон болып табылады. Кірісі 33,980 МГц және шығысы 46,140 МГц болатын ретранслятор бір жиілікті ретранслятор болып есептеледі. Бір жиілікті қайталағыштардағы басты жобалау мәселесі – қайталағыштың өзінің жібергішінің қабылдағышқа кедергі келтірмеуін қамтамасыз ету. Жібергіш пен кіріс жиілікті қабылдағыш арасындағы байланысты азайту оқшаулау деп аталады.

Дуплексер жүйесі

Бір жолақты қайталағыштарда, бір антенна мен дуплексер деп аталатын құрылғыны пайдалану арқылы хабар таратушы мен қабылдаушы арасындағы оқшаулау жасауға болады. Бұл құрылғы – антеннаға қосылған резонаторлық сүзгі. Осы мысалда, жолақты өткізгіш дуплексер деп аталатын құрылғы түрін қарастырайық. Ол жиіліктердің жолағын (немесе тар диапазонын) өткізеді. Дуплексер сүзгісінің екі тармағы бар: біреуі кіріс жиілігін өткізуге, екіншісі – шығыс жиілігін өткізуге бапталады. Сүзгінің екі тармағы да антеннаға жалғанады. Қайталағыш қабылдағышы қабылдау тармағына, ал жібергіші – жіберу тармағына қосылады. Дуплексер таратушының қабылдағыштың сезімталдығын төмендетуіне екі жолмен кедергі келтірмейді. Біріншіден, қабылдау тармағы таратушының тасымалдауыш жиілігін қабылдағыштың кірісінде күрт әлсіретеді (әдетте 90-100 дБ), бұл тасымалдауыштың қабылдағыштың кіріс бөлімін жүктеуіне (блоктауына) жол бермейді. Екіншіден, жіберу тармағы қабылдағыш жиілігінде таратушының кең жолақты шуын да әлсіретеді, әдетте 90-100 дБ. Таратушы мен қабылдағыш әр түрлі жиіліктерде жұмыс істегендіктен, олар бір антеннада бір уақытта жұмыс істей алады.

Қазіргі заманғы

Крос-байндалық ретрансляторлар кейде үкіметтік радио жүйелерінің құрамына кіреді. Егер бір қауымдастық транкцияланған жүйеде болса, ал көршілес қауымдастық дәстүрлі жүйеде болса, екінші қауымдастықпен байланыс үшін әңгімелесу тобы немесе агенттік флотының кіші тобы белгіленуі мүмкін. Мысалы, қауымдастық 153.755 МГц жиілігінде болса, транкцияланған жүйедегі әңгімелесу тобы арқылы 153.755 МГц жиілігінде қайта таратылады. 153.755 МГц жиілігіндегі базалық станциядан алынған сигналдар транкцияланған жүйе арқылы тағайындалған әңгімелесу тобына жіберіледі. Дәстүрлі мемлекеттік жүйелерде кросс-байндалық ретрансляторлар кейде әртүрлі жиіліктерде радио жүйелерін пайдаланатын екі агенттіктерді байланыстыру үшін қолданылады. Мысалы, Колорадо штатындағы өрт сөндіру бөлімі 46 МГц жиілігінде, ал полиция бөлімі 154 МГц жиілігінде жұмыс істеген, олар екі агенттік арасында байланыс құру үшін кросс-байндалық ретранслятор құрылысын жасады. Егер жүйелердің бірі симплекстік болса, ретранслятор екі бағытта да бір уақытта сигнал беруді болдырмайтын логикалық схемаға ие болуы керек. Үйлесімсіз базалық станцияларды байланыстыру үшін жіберу кілттері матрицасымен жабдықталған дауыс беру салыстырғыштары кейде қолданылады.

Тарихи

Ескі жүйелердің тізімдерін қарау кезінде, реттеулерге сәйкес рұқсат етілген әрбір АҚШ радио қызметінде әртүрлі жиіліктердегі коммерциялық жүйелердің мысалдары табылды. Калифорнияда кросс-байланысты ретрансляторларды пайдаланатын жүйелер кемінде 1960 жылдардан бері бар. Кросс-байндалы жүйелердің тарихи мысалдары:

Солано округінің өрт сөндіру қызметі (бұрынғы өрт сөндіру радио қызметі): 46.240 МГц кіріс; 154.340 МГц шығыс. Бұл жүйе 1980-ші жылдары таратылып, қазір бір жиілікті қайталаушы болып табылады. Мид-Вэлли өрт сөндіру бөлімі, Фресно (бұрынғы өрт сөндіру радио қызметі): 46.140 МГц кіріс; 154.445 МГц шығыс. Бұл жүйе 1980-ші жылдары таратылып, қазір бір жиілікті қайталаушы болып табылады. Санта-Клара округінің парктер және демалыс департаменті (бұрынғы орманды қорғау радио қызметі): 44.840 МГц кіріс; 151.445 МГц шығыс. Бұл жүйе 1980-ші жылдары таратылып, қазір бір жиілікті қайталаушы болып табылады. Калифорния штатының губернаторының Төтенше жағдайлар жөніндегі кеңсесі, Өрт (бұрынғы өрт сөндіру радио қызметі): 33.980 МГц кіріс; 154.160 МГц шығыс. Коммерциялық жүйелерде өндірушілер 1980 жылдардың басында қоғамдық қауіпсіздік жүйелері үшін қанағаттанарлық сипаттамалары бар кросс-байндалы ұялы радио жабдықтарын шығаруды тоқтатты. Сол кезде кейбір жүйелер жаңа радио жабдықтарының болмауына байланысты таратылды. Жаз айларында 46 МГц және одан төмен жиіліктердегі іоносфералық E қабатының әсері байланысты қиындатуы мүмкін.

Сілтемелер ретінде

Онжылдықтар бойы, кросс-диапазондық ретрансляторлар тұрақты байланыс құрылғылары ретінде қолданылып келді. Бұл байланыстар алыс орналасқан базалық станцияларды қашықтан басқаруға немесе әртүрлі қабылдағыштардан (дауыс беру) аудио сигналды дауыс біріктіру жүйесіне (дауыс салыстырғышына) қайтаруға пайдаланылады. Кейбір ескі байланыстар АҚШ-тың 150–170 МГц жиілік диапазонында кездеседі. АҚШ Федералды байланыс комиссиясы ережелерін өзгерткеннен кейін 1970 жылдан бастап 150 МГц байланыстарына рұқсат берілмеді. Жаңа байланыстар көбінесе 72–76 МГц (орта жиілік диапазоны), 450–470 МГц аралық каналдары немесе 900 МГц жиіліктерінде кездеседі. АҚШ лицензиялау жүйесінде тұрақты станциялар деп белгіленетін бұл байланыстар, әдетте жабдықты диспетчерлік орталықпен байланыстырады.

Көлік ретрансляторлары

Қазіргі заманғы әуесқой радиолар кейде радио қабылдағыштарында тікелей енгізілген түрлендіру мүмкіндігіне ие. Коммерциялық жүйелерде көлік ретрансляторларында түрлендіру ретрансляторлары қолданылады. Мысалы, 150 МГц қолмен ұсталатын радио, көлікке орнатылған аз қуатты қабылдағышпен байланыса алады. Аз қуатты радио, портативті құрылғыдан алынған хабарларды көліктің жоғары қуатты ұялы радиосы арқылы қайталайды, оның таралу қашықтығы әлдеқайда ұзын. Мұндай жүйелерде қолмен ұсталатын радио, аз қуатты мобильді ретранслятордың қабылдау шегінде жұмыс істейді. Ұялы радио әдетте қолмен ұсталатын радиодан басқа жиілік диапазонында жұмыс істейді, бұл ұялы радионың таратушысының қолмен ұсталатын радиодан көлікке жіберілген хабарға кедергі келтіру ықтималдығын азайтады. Мысалы, Motorola PAC*RT деп аталатын көлік ретрансляторы жүйесін сатты. Ол 150 МГц немесе 450 МГц қолмен ұсталатын радиолармен және кейбір Motorola ұялы радиостанцияларымен үйлесімді болды. 1980 жылдары General Electric Mobile Radio 463 МГц жедел медициналық көмек радиосын ұсынды, ол 453 МГц көлік ретрансляторы арқылы қолмен ұсталатын радиомен байланыс құрады. Бұл жүйелерде шешілуі қиын инженерлік мәселе бар. Егер бір орында екі көлік радиосы болса, бір портативті таратушы екі немесе одан көп ұялы радио таратушыларын іске қоспау үшін белгілі бір протокол қабылдануы керек. Motorola PAC*RT жүйесінде иерархиялық тәсілді қолданады, әр ретранслятор қосылғанда белгілі бір тонды жібереді, сондықтан орында соңғы қосылған ретранслятор пайдаланылады. Бұл бірнеше ретранслятордың бір уақытта жұмыс істемеуін қамтамасыз етеді. Көлік ретрансляторлары күрделі, бірақ үлкен аумақты қамтитын және қолмен ұсталатын радиолардың әлсіз сигналдарымен жұмыс істейтін жүйені жобалауға қарағанда арзан болуы мүмкін. Радиосигналдардың кейбір модельдері, қолмен ұсталатын радиолардың таратушылары базалық станцияда алынған сигналдарды ұқсас қуатты ұялы радиодан бір-екі есе (10-дан 20 децибелге дейін немесе 10-нан 100 есеге дейін) әлсіздетеді деп көрсетеді.

Қоғамдық қайталаушы

Негізінен Ұлыбританияда танымал, қоғамдық радио жүйелері әдетте қоғам мен бизнестің қолдануы үшін қоғамдық радио ретрансляторынан (HAM ретрансляторына ұқсас) тұрады. Олар көбінесе азаматтық шаралар, Shopwatch, PubWatch, Neighborhood Watch және қоғаммен байланысу үшін пайдаланылады. Ірі қалаларда коммерциялық және қоғамдық қолдануды бөлек қарастыратын жеке жүйелер жиі қолданылады. Ал кішкентай қалаларда әдетте бүкіл қоғам үшін бір жүйе қолданылады.

Қайталау тізімдері

UHF CB Австралия – UHF CB жаңалықтары, ақпарат, қайталаушылардың орналасқан жерлері және сату. UHF CB Австралия UHF CB желісін қолдауға және дамытуға бағытталған.