Интернет желісіндегі ақпараттық жүйе

Кіріспе

Интернет желісінде жұмыс істейтін ақпараттық жүйе

Дүниежүзілік Желі ("WWW", "W3" немесе жай ғана "Желі") – пайдаланушылар Интернетке қосылған компьютерлер арқылы қол жеткізе алатын жаһандық ақпараттық орта. Бұл термин көбінесе Интернеттің синонимі ретінде қате қолданылады, бірақ Желі – электрондық пошта мен Usenet сияқты Интернет үстінде жұмыс істейтін қызмет. Интернет және гипертекст тарихы Дүниежүзілік Желі тарихынан әлдеқайда ертерек басталады. Тим Бернерс-Ли 1989 жылы CERN-де жұмыс істеген кезде Дүниежүзілік Желіні ойлап тапты. Ол бірнеше тұжырымдамалар мен технологияларды пайдалана отырып, "жалпыға ортақ байланысты ақпараттық жүйе" ұсынды, оның ең негізгісі – ақпараттар арасындағы байланыс. Ол алғашқы веб-серверді, алғашқы веб-браузерді және Hypertext Markup Language (HTML) деп аталатын құжат пішімдеу протоколын жасады. 1991 жылы таңбалау тілін жариялағаннан кейін және 1993 жылы браузердің бастапқы кодын көпшілік қолдану үшін шығарғаннан кейін, көп ұзамай басқа веб-браузерлер жасалды, Марк Андреессеннің Mosaic (кейін Netscape Navigator) браузері пайдалану және орнату оңай болды және көбінесе 1990-шы жылдардағы Интернет бумын тудырды. Бұл бірнеше танымал кеңсе және үй компьютерлерінде жұмыс істейтін графикалық браузер болды, ол бір бетте суреттер мен мәтінді біріктіре отырып, техникалық білімі жоқ пайдаланушыларға мультимедиалық мазмұнды жеткізді. Жалпы жұртшылыққа арналған веб-сайттар 1993–94 жылдары пайда бола бастады. Бұл серверлік және браузерлік бағдарламалық жасақтамадағы бәсекелестікті күшейте түсті, бұл бастапқыда Netscape Navigator және Internet Explorer браузерлері басымдық танытқан браузерлер соғысында көрінді. 1995 жылы Интернетті пайдаланудағы коммерциялық шектеулер толық жойылғаннан кейін, макроэкономикалық факторлармен қатар Вебтің коммерциялық қадамдары 1990-шы жылдардың соңы мен 2000-шы жылдардың басында дотком бумы мен құлдырауына әкелді. HTML мүмкіндіктері уақыт өте келе дамып, 1995 жылы HTML 2-ге, 1997 жылы HTML3 және HTML4-ке, ал 2014 жылы HTML5-ке жетті. Тіл Cascading Style Sheets (CSS) арқылы кеңейтілген пішімдеумен және JavaScript бағдарламалау мүмкіндігімен толықтырылды. AJAX бағдарламалау пайдаланушыларға динамикалық мазмұнды жеткізді, бұл Web 2.0 стиліндегі Веб-дизайнның жаңа дәуірін ашты. Әлеуметтік медианы пайдалану 2010-шы жылдары кеңінен таралды, бұл пайдаланушыларға бағдарламалау дағдыларынсыз мультимедиалық мазмұн жасауға мүмкіндік берді, соның нәтижесінде Веб күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналды.

The World Wide Web ("WWW", "W3" or simply "the Web") is a global information medium that users can access via computers connected to the Internet. The term is often mistakenly used as a synonym for the Internet, but the Web is a service that operates over the Internet, just as email and Usenet do. The history of the Internet and the history of hypertext date back significantly further than that of the World Wide Web. Tim Berners Lee invented the World Wide Web while working at CERN in 1989. He proposed a "universal linked information system" using several concepts and technologies, the most fundamental of which was the connections that existed between information. He developed the first web server, the first web browser, and a document formatting protocol, called Hypertext Markup Language (HTML). After publishing the markup language in 1991, and releasing the browser source code for public use in 1993, many other web browsers were soon developed, with Marc Andreessen's Mosaic (later Netscape Navigator), being particularly easy to use and install, and often credited with sparking the Internet boom of the 1990s. It was a graphical browser which ran on several popular office and home computers, bringing multimedia content to non technical users by including images and text on the same page. Websites for use by the general public began to emerge in 1993–94. This spurred competition in server and browser software, highlighted in the Browser wars which was initially dominated by Netscape Navigator and Internet Explorer. Following the complete removal of commercial restrictions on Internet use by 1995, commercialization of the Web amidst macroeconomic factors led to the dot com boom and bust in the late 1990s and early 2000s. The features of HTML evolved over time, leading to HTML version 2 in 1995, HTML3 and HTML4 in 1997, and HTML5 in 2014. The language was extended with advanced formatting in Cascading Style Sheets (CSS) and with programming capability by JavaScript. AJAX programming delivered dynamic content to users, which sparked a new era in Web design, styled Web 2.0. The use of social media, becoming common place in the 2010s, allowed users to compose multimedia content without programming skills, making the Web ubiquitous in every day life.

Өмірбаян

Гипертексттің пайдаланушы интерфейсі парадигмасы ретіндегі негізгі тұжырымдамасы 1960-шы жылдардағы жобаларда қалыптасты, мысалы, Браун университетіндегі Андрис ван Дамның Гипертекстті өңдеу жүйесі (HES), IBM жалпыланған таңбалау тілі, Тед Нельсонның Xanadu жобасы және Дуглас Энгельбарттың oN Line System (NLS) сияқты зерттеулер. Нельсон мен Энгельбарт екеуі де 1945 жылғы «Біз ойлай алатындай» эссесінде сипатталған Ванневар Буштың микрофильмге негізделген «мемекс» құрылымынан шабыт алды. Басқа алғашқы үлгілер – FRESS және Intermedia. Пол Отлеттің Mundaneum жобасы 20-ғасырдың басындағы Web-тің алғашқы нұсқасы ретінде танылды. 1980 жылы Швейцариядағы Еуропалық ядролық зерттеулер ұйымында (CERN) Тим Бернерс Ли ENQUIRE жүйесін құрды, ол адамдар мен бағдарламалық қамтамасыз ету модельдерінің жеке деректер базасы болды, сонымен қатар гипертекстпен тәжірибе жасау мүмкіндігін берді; ENQUIRE-дегі әрбір жаңа ақпарат беті басқа бір бетке сілтемеленуі керек еді. Бернерс Ли ENQUIRE-ді құрған кезде Буш, Энгельбарт және Нельсонның дамытқан идеялары оның жұмысына әсер етпеді, себебі ол олар туралы білмеді. Алайда, Бернерс Ли өз идеяларын жетілдіре бастағанда, осы алдыңғылардың еңбегі оның тұжырымдамасының дұрыстығын растауға көмектесті. 1980-ші жылдары әртүрлі байланыс протоколдарына негізделген көптеген пакеттік коммутациялық деректер желілері пайда болды (Протокол соғыстары туралы қараңыз). Осы стандарттардың бірі – TCP/IP деп аталатын Интернет протоколы. 1980-ші жылдары Интернет өскен сайын көптеген адамдар файлдарды табу, ұйымдастыру және ақпаратты пайдалану қажеттілігінің артатынын түсінді. 1985 жылы Бірыңғай ресурс локаторының (URL) негізі болған Домендік атаулар жүйесі (DNS) құрылды. Apple Computer-дің 1987 жылғы HyperCard сияқты көптеген шағын, дербес гипертекст жүйелері жасалды. Бернерс Лидің 1980 жылғы шарты маусымнан желтоқсанға дейін болды, бірақ 1984 жылы ол CERN-ге тұрақты жұмысқа оралды және оның ақпаратты басқару мәселелерін қарастырды: әлемнің түкпір-түкпірінен келген физиктер деректерді бөлісуі керек еді, бірақ оларға ортақ машиналар мен ортақ презентациялық бағдарламалық қамтамасыз ету жетіспеді. Бернерс Лидің CERN-ге оралуынан кейін көп ұзамай, мекемедегі Unix машиналарына TCP/IP протоколдары орнатылды, осылайша ол Еуропадағы ең ірі Интернет орталығына айналды. 1988 жылы Еуропа мен Солтүстік Америка арасындағы алғашқы тікелей IP байланысы орнатылды және Бернерс Ли CERN-де Web сияқты жүйенің мүмкіндігін ашық талқылай бастады. Оған «Барлық нәрсеге көз жүгірте біл» атты кітап шабыт берді. Дүниежүзілік Желі құрылғанға дейін CompuServe және хабарландыру тақталары жүйелері сияқты көптеген онлайн қызметтер болды.

The underlying concept of hypertext as a user interface paradigm originated in projects in the 1960s, from research such as the Hypertext Editing System (HES) by Andries van Dam at Brown University, IBM Generalized Markup Language, Ted Nelson's Project Xanadu, and Douglas Engelbart's oN Line System (NLS). Both Nelson and Engelbart were in turn inspired by Vannevar Bush's microfilm based memex, which was described in the 1945 essay "As We May Think". Other precursors were FRESS and Intermedia. Paul Otlet's project Mundaneum has also been named as an early 20th century precursor of the Web. In 1980, Tim Berners Lee, at the European Organization for Nuclear Research (CERN) in Switzerland, built ENQUIRE, as a personal database of people and software models, but also as a way to experiment with hypertext; each new page of information in ENQUIRE had to be linked to another page. When Berners Lee built ENQUIRE, the ideas developed by Bush, Engelbart, and Nelson did not influence his work, since he was not aware of them. However, as Berners Lee began to refine his ideas, the work of these predecessors would later help to confirm the legitimacy of his concept. During the 1980s, many packet switched data networks emerged based on various communication protocols (see Protocol Wars). One of these standards was the Internet protocol suite, which is often referred to as TCP/IP. As the Internet grew through the 1980s, many people realized the increasing need to be able to find and organize files and use information. By 1985, the Domain Name System (upon which the Uniform Resource Locator is built) came into being. Many small, self contained hypertext systems were created, such as Apple Computer's HyperCard (1987). Berners Lee's contract in 1980 was from June to December, but in 1984 he returned to CERN in a permanent role, and considered its problems of information management: physicists from around the world needed to share data, yet they lacked common machines and any shared presentation software. Shortly after Berners Lee's return to CERN, TCP/IP protocols were installed on Unix machines at the institution, turning it into the largest Internet site in Europe. In 1988, the first direct IP connection between Europe and North America was established and Berners Lee began to openly discuss the possibility of a web like system at CERN. He was inspired by a book, Enquire Within upon Everything. Many online services existed before the creation of the World Wide Web, such as for example CompuServe and bulletin board systems.

CERN

ЦЕРН-де жұмыс істеген кезде Тим Бернерс Ли әртүрлі компьютерлерде сақталған ақпаратты табудың тиімсіздігі мен қиындықтарына наразы болды. 1989 жылдың 12 наурызында ол ЦЕРН басшылығына «Ақпаратты басқару: Ұсыныс» деген тақырыптағы меморандум тапсырды. Ұсыныста «желі» термині қолданылып, «типі жазылған сілтемелері бар үлкен гипертексттік деректер базасына» негізделген. Ол «Mesh» деп аталатын жүйені сипаттады, ол 1980 жылы оның құрастырған деректер қоры және бағдарламалық жасақтама жобасы ENQUIRE-ге сілтеме жасады, сондай-ақ мәтін ретінде енгізілген сілтемелерге негізделген, ақпаратты басқарудың күрделірек жүйесі: «Енді осы құжаттағы сілтемелердің барлығына олар сілтеме жасайтын нәрселердің желілік мекенжайы қосылған деп ойлаңыз, сондықтан осы құжатты оқып жатқанда, тышқанды бір рет басу арқылы оларға көше аласыз». Мұндай жүйенің аталған терминнің 1950 жылдары пайда болған гипертекст сөзінің қазіргі мағыналарының бірімен аталуы мүмкін екенін ол түсіндірді. Бернерс Ли графика, сөйлеу және бейнелерді қамтитын мультимедиялық құжаттар мүмкіндігін атап өтті, оны гипермедиа деп атады. Cailliau-дың көмегімен 1990 жылдың 12 қарашасында «World Wide Web» (қысқартылған «W3») деп аталатын «гипертексттік жобаны» клиент-сервер архитектурасын пайдалана отырып «браузерлер» көретін «гипертексттік құжаттардың» «желісі» ретінде құру туралы ресми ұсыныс жариялады. Ұсыныс Браун университетінің Ақпарат және ғылыми зерттеу институтының бөлімшесі – Electronic Book Technology компаниясының Стандартталған жалпыланған таңбалау тілінің (SGML) оқу құралы Dynatext-інен үлгі алды. ЦЕРН лицензиялаған Dynatext жүйесі тым қымбат деп есептелді және жалпы жоғары энергетикалық физика қауымдастығында пайдалануға қолайсыз лицензиялық саясаты болды, атап айтқанда, әрбір құжат пен әрбір құжатқа енгізілген өзгеріс үшін төлем қажет болды. Осы кезде HTML және HTTP шамамен екі ай бойы дамып келді және алғашқы веб-сервердің алғашқы сәтті сынағын аяқтауға бір айдай уақыт қалған еді. Бернерс Лидің ұсынысы бойынша, тек оқуға арналған желі үш ай ішінде құрылуы керек еді, ал «оқырман жаңа сілтемелер мен жаңа материалдарды жасауға, авторлық құқық баршаға бірдей болуына» және «оқырманға қызығушылық тудырған жаңа материал пайда болғанда автоматты түрде хабарлануына» алты ай қажет болады. 1990 жылдың желтоқсанына қарай Бернерс Ли және оның жұмыс тобы жұмыс істейтін желі үшін қажетті барлық құралдарды жасады: Гипертексттік беру протоколы (HTTP), Гипертексттік таңбалау тілі (HTML), алғашқы веб-браузер (WorldWideWeb деп аталды, ол сонымен қатар веб-редактор болды), алғашқы веб-сервер (кейін CERN httpd деп аталды) және алғашқы веб-сайт (http://info.cern.ch) жобаны сипаттайтын алғашқы веб-беттер 1990 жылдың 20 желтоқсанында жарияланды. Браузер Usenet жаңалықтар топтарына және FTP файлдарына да қол жеткізе алатын болды. Бернерс Ли веб-сервер ретінде, сондай-ақ веб-браузерді жазу үшін NeXT компьютерін пайдаланды. ЦЕРН-дегі Бернерс Лимен бірге жұмыс істеп, Никола Пелоу бірінші кросс-платформалық веб-браузерді Line Mode Browser жасады.

While working at CERN, Tim Berners Lee became frustrated with the inefficiencies and difficulties posed by finding information stored on different computers. On 12 March 1989, he submitted a memorandum, titled "Information Management: A Proposal", to the management at CERN. The proposal used the term "web" and was based on "a large hypertext database with typed links". It described a system called "Mesh" that referenced ENQUIRE, the database and software project he had built in 1980, with a more elaborate information management system based on links embedded as text: "Imagine, then, the references in this document all being associated with the network address of the thing to which they referred, so that while reading this document, you could skip to them with a click of the mouse." Such a system, he explained, could be referred to using one of the existing meanings of the word hypertext, a term that he says was coined in the 1950s. Berners Lee notes the possibility of multimedia documents that include graphics, speech and video, which he terms hypermedia. With help from Cailliau he published a more formal proposal on 12 November 1990 to build a "hypertext project" called World Wide Web (abbreviated "W3") as a "web" of "hypertext documents" to be viewed by "browsers" using a client–server architecture. The proposal was modelled after the Standard Generalized Markup Language (SGML) reader Dynatext by Electronic Book Technology, a spin off from the Institute for Research in Information and Scholarship at Brown University. The Dynatext system, licensed by CERN, was considered too expensive and had an inappropriate licensing policy for use in the general high energy physics community, namely a fee for each document and each document alteration. At this point HTML and HTTP had already been in development for about two months and the first web server was about a month from completing its first successful test. Berners Lee's proposal estimated that a read only Web would be developed within three months and that it would take six months to achieve "the creation of new links and new material by readers, [so that] authorship becomes universal" as well as "the automatic notification of a reader when new material of interest to him/her has become available". By December 1990, Berners Lee and his work team had built all the tools necessary for a working Web: the HyperText Transfer Protocol (HTTP), the HyperText Markup Language (HTML), the first web browser (named WorldWideWeb, which was also a web editor), the first web server (later known as CERN httpd) and the first web site (http://info. cern. ch) containing the first web pages that described the project itself was published on 20 December 1990. The browser could access Usenet newsgroups and FTP files as well. A NeXT Computer was used by Berners Lee as the web server and also to write the web browser. Working with Berners Lee at CERN, Nicola Pellow developed the first cross platform web browser, the Line Mode Browser.

Бастапқы іске қосу

1991 жылдың қаңтар айында CERN-нен тыс алғашқы веб-серверлер іске қосылды. 1991 жылдың 6 тамызында Бернерс-Ли World Wide Web жобасының қысқаша сипаттамасын alt.hypertext жаңалықтар тобында жариялап, ынтымақтастыққа шақырды. Стенфорд сызықтық үдеткіш орталығынан (SLAC) келген Пол Кунц 1991 жылдың қыркүйегінде CERN-ге сапар шекті және Веб оны қатты әсер етті. Ол NeXT бағдарламалық қамтамасын SLAC-ке әкелді, онда кітапханашы Луиза Аддис оны IBM мейнфрейміндегі VM/CMS операциялық жүйесіне SPIRES HEP дерекқорын орналастыру және SLAC онлайн құжаттарының каталогын көрсету үшін бейімдеді. Бұл Еуропадан тыс және Солтүстік Америкадағы алғашқы веб-сервер болды. Дүниежүзілік желі сол кездегі басқа гипертекст жүйелерінен бірнеше жағынан ерекшеленді. Вебке тек бір бағытты сілтемелер ғана қажет болды, екі бағытты емес, бұл ресурстың иесінің қатысуынсыз, біреудің басқа ресурсқа сілтеме жасауына мүмкіндік берді. Бұл сонымен қатар веб-серверлер мен браузерлерді іске асыруды қызықтыра түсті (алдыңғы жүйелермен салыстырғанда), бірақ оның орнына сілтемелердің бұзылуының тұрақты мәселесін тудырды.

Алғашқы шолғыштар

WorldWideWeb шолғышы тек NeXTSTEP операциялық жүйесінде жұмыс істеді. Бұл кемшілік 1992 жылдың қаңтар айында талқыланып, 1992 жылдың сәуірінде Хельсинки технология университетінде әзірленген Erwise және мамыр айында Пей Юань Вэй жасаған ViolaWWW бағдарламасымен шешілді, оған кіріктірілген графика, скрипт және анимация сияқты кеңейтілген мүмкіндіктер енгізілді. ViolaWWW бастапқыда HyperCard үшін жасалған қосымша болды. Екі бағдарлама да Unix жүйесіндегі X Window System-де жұмыс істеді. 1992 жылы CERN-дегі 513 және 31 ғимараттары арасында, NeXT станциясындағы шолғыштар мен X11-ге портталған Mosaic шолғышы арасында әртүрлі платформалардағы шолғыштарды сынаудың алғашқы кезеңі сәтті аяқталды. ViolaWWW CERN-де танымал шолғышқа айналды. CERN ішінде қолдануды ынталандыру мақсатында Бернд Поллерман CERN телефондық анықтамалығын желіге жариялады – бұрын пайдаланушылар телефон нөмірін табу үшін орталық компьютерге кіруге мәжбүр болған. Желі CERN-де табысқа ие болды және басқа ғылыми және академиялық мекемелерге тарады. Канзас университетінің студенттері 1992 жылы желіге қол жеткізу үшін тек мәтіндік гипертекст шолғышы Lynx-ті бейімдеді. Lynx Unix және DOS жүйелерінде қол жетімді болды, ал кейбір веб-дизайнерлер әсем графикалық сайттарға қызығушылық танытпады және Lynx арқылы қол жетімді емес сайтқа кірудің қажеті жоқ деп санайтын. Осы алғашқы шолғыштарда кескіндер жеке "көмекші" бағдарламада ашылатын.

Гоферден WWW-ге дейін

1990 жылдардың басында Archie, Gopher, Wide Area Information Servers (WAIS) және FTP Archive тізімі сияқты интернетке негізделген жобалар таратылған деректерді ұйымдастырудың жолдарын табуға тырысты. Gopher – 1991 жылы Миннесота университетінде жарық көрген, интернетке арналған құжаттарды қарау жүйесі. Марк П. Маккахилл ойлап тапқан бұл жүйе интернеттегі алғашқы кең таралған гипермәтіндік интерфейс болды. Gopher мәзіріндегі тармақтар гипермәтін мысалы болғанымен, олар көбінесе солай қабылдана бермеді. Бір жылдың ішінде жүздеген Gopher серверлері пайда болды. Ол 1990 жылдардың басында Дүниежүзілік желіге тиімді балама ретінде ұсынылды және көптеген адамдар интернетпен қарым-қатынас жасаудың негізгі тәсілі Gopher болатын деген пікірде болды. Алайда, 1993 жылы Миннесота университеті Gopher-ді меншік деп жариялады және оны лицензиялау қажеттігін мәлімдеді. Бұл серверлер мен клиенттерді тәуелсіз түрде дамытуға және лицензиялық шектеулерсіз кеңейтулерді қосуға мүмкіндік берді. Gopher протоколының серверлік бөлігі енді тегін қолданылмасы туралы хабарланғаннан кейін екі ай өткен соң, бұл Gopher-ден жылдам бас тартуға себеп болған түрлі браузерлерді дамытуға түрткі болды. Бернерс-Лидің өнертабысын көпшілікке ұсынған арқада CERN оның кеңінен қолданылуын ынталандырды және осыған мүмкіндік жасады. Алғашқы веб-сайттар HTTP веб-протоколы мен Gopher протоколына сілтемелерді біріктірді, бұл HTML файлдарының орнына файлдық жүйе ретінде ұсынылған гипермәтіндік мәзірлер арқылы мазмұнға қол жеткізуді қамтамасыз етті. Алғашқы веб-пайдаланушылар танымал каталогтардағы беттерді сақтап немесе NCSA-ның «What's New» беті сияқты жаңартылған тізімдерге жүгіну арқылы навигация жасады. Кейбір сайттар WAIS арқылы индексирленді, бұл пайдаланушыларға кейінірек іздеу жүйелері ұсынған мүмкіндікке ұқсас толық мәтіндік іздеуді жүргізуге мүмкіндік берді. 1993 жылдан кейін Дүниежүзілік желі іздеу жүйелері арқылы деректерді индексилеу және оңай қол жеткізу саласында көптеген жетістіктерге қол жеткізді, бірақ олар көбінесе Gopher мен Gopherspace-ті назардан тыс қалдырды. Оның қолдануға ыңғайлылығы арқасында танымалдылығы артқан сайын, вебке коммерциялық инвестицияларға ынталандыру да өсті. 1994 жылдың ортасына қарай Web Gopher және басқа да интернет-барлау жүйелерін басып озды.

In the early 1990s, Internet based projects such as Archie, Gopher, Wide Area Information Servers (WAIS), and the FTP Archive list attempted to create ways to organize distributed data. Gopher was a document browsing system for the Internet, released in 1991 by the University of Minnesota. Invented by Mark P. McCahill, it became the first commonly used hypertext interface to the Internet. While Gopher menu items were examples of hypertext, they were not commonly perceived in that way. In less than a year, there were hundreds of Gopher servers. It offered a viable alternative to the World Wide Web in the early 1990s and the consensus was that Gopher would be the primary way that people would interact with the Internet. However, in 1993, the University of Minnesota declared that Gopher was proprietary and would have to be licensed. This made it possible to develop servers and clients independently and to add extensions without licensing restrictions. Coming two months after the announcement that the server implementation of the Gopher protocol was no longer free to use, this spurred the development of various browsers which precipitated a rapid shift away from Gopher. By releasing Berners Lee's invention for public use, CERN encouraged and enabled its widespread use. Early websites intermingled links for both the HTTP web protocol and the Gopher protocol, which provided access to content through hypertext menus presented as a file system rather than through HTML files. Early Web users would navigate either by bookmarking popular directory pages or by consulting updated lists such as the NCSA "What's New" page. Some sites were also indexed by WAIS, enabling users to submit full text searches similar to the capability later provided by search engines. After 1993 the World Wide Web saw many advances to indexing and ease of access through search engines, which often neglected Gopher and Gopherspace. As its popularity increased through ease of use, incentives for commercial investment in the Web also grew. By the middle of 1994, the Web was outcompeting Gopher and the other browsing systems for the Internet.

NCSA

Иллинойс университетінің (UIUC) Ұлттық жоғары есептеу орталығы 1992 жылдың қараша айында веб-сайт құрды. 1992 жылдың соңында UIUC студенті Марк Андрессенге ViolaWWW көрсетілгеннен кейін, Андрессен мен Бина 1993 жылдың ақпан айында браузердің Unix нұсқасын шығарды; ал Mac және Windows нұсқалары 1993 жылдың тамызында жарық көрді. Браузер интеграцияланған мультимедианы күшті қолдауы және авторлардың пайдаланушылардан келіп түскен қате туралы хабарламаларға және жаңа мүмкіндіктер жөніндегі ұсыныстарға жылдам жауап беруінің арқасында танымал болды. 1993 жылы Mosaic пайда болғанға дейін веб-беттерде графика мен мәтін жиі араластырылмайтын, ал Веб Gopher және WAIS сияқты бұрынғы протоколдарға қарағанда кем танымал болды. Mosaic Windows, Macintosh және X Windows жүйелері үшін суреттерді тікелей көрсетуге және формаларды жіберуге мүмкіндік берді. NCSA сонымен қатар формаларды өңдеу үшін Common Gateway интерфейсін және серверлік жақтағы динамикалық мазмұнды қолдау үшін HTTPd Unix веб-серверін әзірледі. Клиенттік және серверлік бағдарламаларды кез келген шектеусіз пайдалануға болады. Mosaic дереу сәттілікке жетті; оның графикалық интерфейсі Вебтің Интернеттегі ең танымал протоколына айналуына ықпал етті. Бір жылдың ішінде веб-трафик Gopher трафигінен асып түсті, ал Веб Интернетке қол жеткізудің басты интерфейсіне айналды.

Ерте өсу

Дүниежүзілік тор (World Wide Web) ақпаратты Интернет арқылы оңай және икемді форматта таратуға мүмкіндік берді. Осылайша, ол Интернеттің қолданылуын кеңінен таратуда маңызды рөл атқарды. Көбінесе бұл екі термин шатастырылса да, Дүниежүзілік тор (World Wide Web) мен Интернет – бірдей емес. Тор – гиперсілтемеленген құжаттар мен олардың URI арқылы сәйкестендірілетін басқа да ресурстарды қамтитын ақпараттық кеңістік. Ол TCP/IP және HTTP сияқты Интернет протоколдарын пайдалана отырып, клиенттік және серверлік бағдарламалық қамтамасы ретінде іске асырылады. CERN-дегі бастауына сәйкес, Торды алғашқы қабылдағандар негізінен университеттердегі ғылыми кафедралар немесе SLAC және Fermilab сияқты физикалық зертханалар болды. 1993 жылдың қаңтарына қарай әлемде елу веб-сервер жұмыс істеді. 1993 жылдың қазанында бес жүзден астам сервер онлайн болды, оның ішінде бірнеше танымал веб-сайттар да бар еді. Веб арқылы медиа мазмұнын тарату және оны ағынмен беру мүмкіндігі деректерді сығу технологиясының жетістіктерінің арқасында пайда болды, себебі сығылмаған медиа үшін өте жоғары өткізу қабілеті қажет болды. Вебтің пайда болуынан кейін, практикалық медиа мазмұнын тарату және оны ағынмен беру үшін дискретті косинус түрлендіруіне (DCT) негізделген бірнеше медиа форматтары енгізілді, соның ішінде 1991 жылы MPEG бейне форматы және 1992 жылы JPEG кескін форматы. Кескіндерді жоғары деңгейде сығу JPEG-ті Интернетке баяу жылдамдықпен кіруді өтеуге мүмкіндік беретін жақсы форматқа айналдырды. JPEG Дүниежүзілік тор үшін ең көп қолданылатын кескін форматы болды. DCT-ның бір түрі – модификацияланған дискретті косинус түрлендіру (MDCT) алгоритмі, 1991 жылы ұсынылған және Интернеттегі алғашқы танымал аудио форматқа айналған MP3-тің жасалуына әкелді. 1992 жылы Дэвид Уильямс басқарған CERN-нің Есептеу және Желілік бөлімі Бернерс-Лидің жұмысына қолдау көрсетуден бас тартты. Уильямс жіберген екі беттік электрондық хатта Бернерс-Лидің жұмысы, ғылыми қауымдастыққа CERN эксперименттерінің нәтижелері мен пікірлері сияқты ақпаратты алмасуға арналған құрал құру мақсатымен жасалғаны, CERN-нің негізгі қызметі емес және CERN-нің ақпараттық технология ресурстарын тиімсіз пайдалану болып табылатыны айтылды. Осы шешімнен кейін Тим Бернерс-Ли CERN-нен Массачусетс технология институтына (MIT) кетті, онда ол HTTP-ді жетілдіруді жалғастырды. Microsoft Windows үшін жасалған алғашқы браузер Cello болды, оны Томас Р. Брюс Корнелл құқық мектебінің Құқықтық ақпарат институты үшін заңдық ақпаратты ұсыну мақсатымен жазды, себебі Windows-қа қол жеткізу Юникске қарағанда заңгерлер арасында кең таралған. Cello 1993 жылдың маусым айында жарық көрді.

The World Wide Web enabled the spread of information over the Internet through an easy to use and flexible format. It thus played an important role in popularising use of the Internet. Although the two terms are sometimes conflated in popular use, World Wide Web is not synonymous with Internet. The Web is an information space containing hyperlinked documents and other resources, identified by their URIs. It is implemented as both client and server software using Internet protocols such as TCP/IP and HTTP. In keeping with its origins at CERN, early adopters of the Web were primarily university based scientific departments or physics laboratories such as SLAC and Fermilab. By January 1993 there were fifty web servers across the world. By October 1993 there were over five hundred servers online, including some notable websites. Practical media distribution and streaming media over the Web was made possible by advances in data compression, due to the impractically high bandwidth requirements of uncompressed media. Following the introduction of the Web, several media formats based on discrete cosine transform (DCT) were introduced for practical media distribution and streaming over the Web, including the MPEG video format in 1991 and the JPEG image format in 1992. The high level of image compression made JPEG a good format for compensating slow Internet access speeds, typical in the age of dial up Internet access. JPEG became the most widely used image format for the World Wide Web. A DCT variation, the modified discrete cosine transform (MDCT) algorithm, led to the development of MP3, which was introduced in 1991 and became the first popular audio format on the Web. In 1992 the Computing and Networking Department of CERN, headed by David Williams, withdrew support of Berners Lee's work. A two page email sent by Williams stated that the work of Berners Lee, with the goal of creating a facility to exchange information such as results and comments from CERN experiments to the scientific community, was not the core activity of CERN and was a misallocation of CERN's IT resources. Following this decision, Tim Berners Lee left CERN for the Massachusetts Institute of Technology (MIT), where he continued to develop HTTP. The first Microsoft Windows browser was Cello, written by Thomas R. Bruce for the Legal Information Institute at Cornell Law School to provide legal information, since access to Windows was more widespread amongst lawyers than access to Unix. Cello was released in June 1993.

1994-2004: Ашық стандарттар, жаһандық даму

Веб-сайттарды тарату қарқыны әлем бойынша күрт өсті, соның нәтижесінде протоколдар мен мазмұн форматтау үшін халықаралық стандарттарды әзірлеуге мүмкіндік берді. Бернерс-Ли веб-беттерді құрастыруға арналған таңбалау тілдері сияқты веб-стандарттарды дамытуға қатысып, басшылық етіп келе берді, сондай-ақ машиналық оқуға және өзара үйлесімділік стандарттарына негізделген Семантикалық Веб (кейде Веб 3.0 деп аталады) туралы өз көзқарасын қолдады.

Дүниежүзілік Интернет конференциясы

1994 жылдың мамыр айында Роберт Кайлиу ұйымдастырған алғашқы Халықаралық WWW конференциясы ЦЕРН-де өтті; осыдан бастап конференция жыл сайын өткізіліп келеді.

Дүниежүзілік веб консорциумы

World Wide Web Consortium (W3C) веб-қа ашық стандарттар жасау үшін 1994 жылдың қыркүйек/қазан айларында Тим Бернерс Ли, Еуропалық ядролық зерттеулер ұйымынан (CERN) кеткен соң құрды. Ол Массачусетс технология институтының компьютерлік ғылым зертханасында (MIT/LCS), Интернеттің дамуына бастама берген Қорғаныс ғылыми-зерттеу жобалары агенттігінің (DARPA) қолдауымен құрылды. Бір жыл өткен соң, Еуропалық Комиссияның қолдауымен INRIA (Францияның ұлттық компьютерлік зерттеу зертханасы) тағы бір орталық құрылды, ал 1996 жылы үшінші континенттік орталық Жапониядағы Кейо университетінде ашылды. W3C веб-сайтының сапасын арттыруға бағытталған стандарттар мен ұсынымдар жасауға дайын компаниялардан тұрады. Бернерс Ли вебті патенттік төлемдерсіз және авторлық құқықсыз тегін пайдалануға мүмкіндік берді. W3C өз стандарттарының авторлық құқықтары жоқ технологияға негізделуі керек деп шешті, осылайша кез келген адам оларды оңай қабылдай алады. Браузерлер соғысының ортасында болған Netscape және Microsoft W3C-ті елемеді және HTML-ге қажетсіз элементтер қосты (мысалы, жыпылықтау және жылжымалы жазу). Бірақ 1995 жылы Netscape және Microsoft ақылға келді және W3C стандартын сақтауға келісті. W3C 1997 жылы HTML 4 стандартын жариялады, оған каскадтық стильдер кестесі (CSS) енгізілді, бұл дизайнерлерге қосымша HTML тегтерін қолданбай веб-беттердің сыртқы түрін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. W3C сәйкестікті міндеттей алмады, сондықтан браузерлердің ешқайсысы толыққанды сәйкес келмеді. Бұл 1998 жылы Веб стандарттар жобасын (WaSP) құруға себеп болды, оның мақсаты стандарттарға сәйкестікті қамтамасыз ету болды. A List Apart және CSS Zen Garden – жақсы дизайнды және стандарттарды сақтауды насихаттаған ықпалды веб-сайттар. Дегенмен, AOL Netscape-тің дамуын тоқтатты, ал Microsoft IE-ді жаңартуды баяулатты. Mozilla және Apple стандарттарға жақын браузерлерді шығарды (Firefox және Safari), бірақ IE-ні басым браузер ретінде ығыстыра алмады.

Коммерциализация, дотком-бум және құлдырау, соңынан

1990 жылдардың ортасында Интернет дамыған сайын, веб-каталогтар мен қарапайым іздеу жүйелері беттерді индекстеу және адамдарға қажетті ақпаратты табуға көмектесу үшін құрылды. 1995 жылы NSFNET жабылғанда Интернетті коммерциялық мақсатта пайдалануға қойылған шектеулер алынып тасталды. АҚШ-та America Online (AOL) онлайн-сервисі өз пайдаланушыларына телефон арқылы қосылатын жеке браузері арқылы Интернетке қол жеткізуді ұсынды. 1994 жылдың қаңтар айында Джерри Янг пен Дэвид Фило, сол кезде Стэнфорд университетінің студенттері, Yahoo! құрды. Yahoo! Directory – алғашқы танымал веб-каталогқа айналды. Сол жылы іске қосылған Yahoo! Search – World Wide Web-тегі алғашқы танымал іздеу жүйесі болды. Yahoo! – вебте алғашқы қадам жасаған компанияның көрнекті мысалы. 1995 жылы Джефф Безос Amazon сауда сайты мен сол жылы Пьер Омидьярдың eBay сайты іске қосылғанда онлайн сауда дамуын бастады. 1994 жылы Марк Андреессеннің Netscape Navigator браузері танымалдылығы бойынша Mosaic-ты басып өтіп, біраз уақытқа осы позицияны сақтап тұрды. 1995 жылы Билл Гейтс Microsoft-тың Интернетте үстемдік ету стратегиясын Tidal Wave меморандумында баяндады. Windows 95 және танымал Internet Explorer браузерінің шығуымен көптеген компаниялар өздерінің веб-беттерін жасауға кірісті. Бастапқыда адамдар тегін жариялау және әлемдік ақпаратқа жылдам қол жеткізу мүмкіндігін күтті. 1990 жылдардың соңында каталогтар моделі іздеу жүйелеріне уступил, бұл Google Search-тың өсуімен сәйкес келді, ол маңыздылығын анықтауға жаңа тәсілдерді әзірледі. Каталогтардың мүмкіндіктері, кеңінен қолжетімді болғанымен, іздеу жүйелеріне қарағанда екінші деңгейлі мәселелерге айналды. Netscape компаниясының IPO-сы өте сәтті болды, компанияның құны 2,9 миллиард долларға бағаланды, табысы жоқ екеніне және dot com көпіршігін тудырғанына қарамастан. Вебке деген қызығушылықтың артуы тікелей вебке негізделген коммерцияның (электрондық коммерция) және әлемдік деңгейдегі жылдам топтық байланыстың дамуына әкелді. Көптеген dot com компаниялары гипермәтіндік веб-беттерде өнімдерін көрсетіп, вебке қосылды. Келесі бес жылда мыңдаған стартаптарды қаржыландыру үшін триллион доллардан астам қаражат жиналды, олардың көпшілігі веб-сайттан тұрды. Dot com бумасы кезінде көптеген компаниялар үлкен аудиторияны тартатын және онлайн жарнамадан түсетін кірістерді арттыратын веб-портал құруға тырысты. Осы порталдардың көпшілігі іздеу жүйесін ұсынғанымен, пайдаланушыларды басқа сайттарды іздеуге және порталдан кетуге ынталандырмады, керісінше, қызықты мазмұнға назар аударды. Ал Google – жақсы нәтижелер беретін қарапайым іздеу жүйесі болды. Бұл порталдардан Google-ға ауысқан пайдаланушылардың арасында үлкен сұранысқа ие болды. Сонымен қатар, AdWords арқылы Google тиімді бизнес-модельге ие болды. AOL 1998 жылы Netscape компаниясын сатып алды. Алғашқы табысқа қарамастан, Netscape Microsoft-қа қарсы тұра алмады. Internet Explorer және басқа да көптеген браузерлер оны толығымен алмастырды. 2000 жылдардың басында жылдам кеңжолақты интернет-қосылымдары көптеген телефондық қосылымдардың орнын басты. Dot com көпіршігінің жарылуымен көптеген веб-порталдар қызметтерін қысқартты, құлдырады немесе толығымен жабылды. AOL 2003 жылы Netscape компаниясын таратып жіберді.

As the Web grew in the mid 1990s, web directories and primitive search engines were created to index pages and allow people to find things. Commercial use restrictions on the Internet were lifted in 1995 when NSFNET was shut down. In the US, the online service America Online (AOL) offered their users a connection to the Internet via their own internal browser, using a dial up Internet connection. In January 1994, Yahoo! was founded by Jerry Yang and David Filo, then students at Stanford University. Yahoo! Directory became the first popular web directory. Yahoo! Search, launched the same year, was the first popular search engine on the World Wide Web. Yahoo! became the quintessential example of a first mover on the Web. Online shopping began to emerge with the launch of Amazon's shopping site by Jeff Bezos in 1995 and eBay by Pierre Omidyar the same year. By 1994, Marc Andreessen's Netscape Navigator superseded Mosaic in popularity, holding the position for some time. Bill Gates outlined Microsoft's strategy to dominate the Internet in his Tidal Wave memo in 1995. With the release of Windows 95 and the popular Internet Explorer browser, many public companies began to develop a Web presence. At first, people mainly anticipated the possibilities of free publishing and instant worldwide information. By the late 1990s, the directory model had given way to search engines, corresponding with the rise of Google Search, which developed new approaches to relevancy ranking. Directory features, while still commonly available, became after thoughts to search engines. Netscape had a very successful IPO valuing the company at $2.9 billion despite the lack of profits and triggering the dot com bubble. Increasing familiarity with the Web led to the growth of direct Web based commerce (e commerce) and instantaneous group communications worldwide. Many dot com companies, displaying products on hypertext webpages, were added into the Web. Over the next 5 years, over a trillion dollars was raised to fund thousands of startups consisting of little more than a website. During the dot com boom, many companies vied to create a dominant web portal in the belief that such a website would best be able to attract a large audience that in turn would attract online advertising revenue. While most of these portals offered a search engine, they were not interested in encouraging users to find other websites and leave the portal and instead concentrated on "sticky" content. In contrast, Google was a stripped down search engine that delivered superior results. It was a hit with users who switched from portals to Google. Furthermore, with AdWords, Google had an effective business model. AOL bought Netscape in 1998. In spite of their early success, Netscape was unable to fend off Microsoft. Internet Explorer and a variety of other browsers almost completely replaced it. Faster broadband internet connections replaced many dial up connections from the beginning of the 2000s. With the bursting of the dot com bubble, many web portals either scaled back operations, floundered, or shut down entirely. AOL disbanded Netscape in 2003.

Веб-сервер бағдарламалық жасақтамасы

Веб-серверлік бағдарламалық қамтамасыз ету компьютерлерге веб-серверлер ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік беру үшін әзірленді. Алғашқы веб-серверлер тек HTML (және кескіндер) сияқты статикалық файлдарды қолдады, бірақ қазіргі таңда олар серверлік бағдарламаларды ендіруге де мүмкіндік береді. Веб-кеңес бағдарламалық жасақтамасы веб-қосымшаларды жасауға және іске қосуға жағдай жасады. Мазмұнды басқару жүйелері (CMS) мазмұнды ұйымдастыру және бірлесіп жасауды жеңілдету үшін құрылды. Олардың көпшілігі жеке мазмұнды басқару аяларының негізінде салынған. Роберт МакКул Netscape компаниясына қосылғаннан кейін NCSA HTTPd серверіндегі даму тоқтап қалды. 1995 жылы Брайан Бехлендорф және Клифф Сколник HTTPd-дегі қателерді түзету және жақсарту жұмыстарын үйлестіру үшін пошта тізімін құрды. Олар HTTPd-нің өңделген нұсқасын Apache деп атады. Apache тез арада Интернеттегі басым серверге айналды. Модульдерді қолдау мүмкіндігін қосып, Apache әзірлеушілерге Perl, PHP және Python сияқты түрлі тілдерде веб-сұрауларды өңдеуге мүмкіндік берді. Linux және MySQL-мен бірге ол LAMP платформасы ретінде танылды. Apache-тің жетістігінен кейін 1999 жылы Apache Software Foundation құрылды және осы серіктестік рухта көптеген ашық кодты веб-бағдарламалық жобаларды жасады.

Браузерлік соғыс

UIUC-ті бітіргеннен кейін Андрессен және Силикон Графиканың бұрынғы бас директоры Джим Кларк 1994 жылғы сәуір айында Mosaic Netscape браузерін коммерциялық түрде дамыту үшін Mosaic Communications Corporation компаниясын құрды. Кейін компания атын Netscape деп өзгертті, ал браузер Netscape Navigator ретінде одан әрі дамытылды, ол көп ұзамай басым веб-клиентке айналды. Олар сондай-ақ SSL сұраныстарын қабылдай алатын Netsite Commerce веб-серверін шығарды, осылайша Интернетте электрондық коммерцияны мүмкін етті. SSL веб-трафикті шифрлаудың стандартты әдісіне айналды. Navigator 1.0 кукилерді (cookies) енгізді, бірақ Netscape бұл мүмкіндікті жарияламады. Netscape 1995 жылы Navigator 2-ні шығарды, ол фреймдерді, Java апплеттерін және JavaScript-ті ұсынды. 1998 жылы Netscape Navigator-дың коды ашық көзді (open source) етіліп, Mozilla іске қосылды. Microsoft Spyglass-тан Mosaic лицензиясын алып, сол жылы Internet Explorer 1.0 және кейін сол жылы IE2-ні шығарды. IE2 Netscape-те алғаш пайда болған кукилер, SSL және JavaScript сияқты мүмкіндіктерді қосты. Explorer Windows жүйесімен бірге келе бастағанда браузерлер арасындағы бәсеке үстемдік үшін күреске айналды. Бұл АҚШ-тың Microsoft корпорациясына қарсы антимонополиялық сот процесіне әкелді. 1996 жылы шыққан IE3 Java апплеттерін, ActiveX және CSS қолдауын қосты. Осы кезде Microsoft IE-ді Windows жүйесімен бірге таратуды бастады. IE3 браузер нарығындағы Microsoft үлесін 10%-дан 20%-дан астамға дейін арттыра алды. Келесі жылы шыққан IE4 динамикалық HTML-ді енгізіп, Web 2.0 революциясына жол ашты. 1998 жылға қарай IE үстел үстіндегі браузерлер нарығының басым бөлігін иеленді және екі жыл ішінде Safari-ді басып өтіп, мобильді браузерлер арасында көшбасшыға айналды. Сонымен қатар, Google Chrome-дың код базасын Chromium ретінде ашық көзді етті. Райан Даль 2009 жылы Chromium-ның V8 қозғалтқышын оқиғаларға негізделген Node.js ортасын құру үшін пайдаланды, бұл JavaScript кодын серверлерде де, браузерлерде де қолдануға мүмкіндік берді. Бұл MEAN сияқты жаңа бағдарламалық жиынтықтардың (software stacks) дамуына әкелді. Electron сияқты құралдардың арқасында әзірлеушілер Node.js қосымшаларын Slack сияқты дербес үстел қосымшалары ретінде жинақтай алады. Acer және Samsung 2011 жылы ChromeOS-қа негізделген, веб-қосымшаларды іске қосуға қабілетті арзан ноутбуктер – Chromebook-тарды сата бастады. Келесі он жылда Chromebook ұсынатын компаниялар көбейді. Chromebook 2020 жылы MacOS құрылғыларын сатудан озып, әлемдегі екінші ең танымал операциялық жүйеге айналды. Басқа да танымал веб-браузерлер пайда болды, олардың ішінде Mozilla Firefox, Opera браузері және Apple Safari бар.

After graduating from UIUC, Andreessen and Jim Clark, former CEO of Silicon Graphics, met and formed Mosaic Communications Corporation in April 1994 to develop the Mosaic Netscape browser commercially. The company later changed its name to Netscape, and the browser was developed further as Netscape Navigator, which soon became the dominant web client. They also released the Netsite Commerce web server which could handle SSL requests, thus enabling e commerce on the Web. SSL became the standard method to encrypt web traffic. Navigator 1.0 also introduced cookies, but Netscape did not publicize this feature. Netscape followed up with Navigator 2 in 1995 introducing frames, Java applets and JavaScript. In 1998, Netscape made Navigator open source and launched Mozilla. Microsoft licensed Mosaic from Spyglass and released Internet Explorer 1.0 that year and IE2 later the same year. IE2 added features pioneered at Netscape such as cookies, SSL, and JavaScript. The browser wars became a competition for dominance when Explorer was bundled with Windows. This led to the United States v. Microsoft Corporation antitrust lawsuit. IE3, released in 1996, added support for Java applets, ActiveX, and CSS. At this point, Microsoft began bundling IE with Windows. IE3 managed to increase Microsoft's share of the browser market from under 10% to over 20%. IE4, released the following year, introduced Dynamic HTML setting the stage for the Web 2.0 revolution. By 1998, IE was able to capture the majority of the desktop browser market. and overtook Safari to become the dominant mobile browser in two. At the same time, Google open sourced Chrome's codebase as Chromium. Ryan Dahl used Chromium's V8 engine in 2009 to power an event driven runtime system, Node. js, which allowed JavaScript code to be used on servers as well as browsers. This led to the development of new software stacks such as MEAN. Thanks to frameworks such as Electron, developers can bundle up node applications as standalone desktop applications such as Slack. Acer and Samsung began selling Chromebooks, cheap laptops running ChromeOS capable of running web apps, in 2011. Over the next decade, more companies offered Chromebooks. Chromebooks outsold MacOS devices in 2020 to become the second most popular OS in the world. Other notable web browsers emerged including Mozilla's Firefox, Opera's Opera browser and Apple's Safari.

Веб 2.0

Веб-беттер бастапқыда HTML негізінде құрылған құрылымды құжаттар ретінде ойластырылды. Оларға суреттер, бейне және басқа да мазмұндарды қосуға болады, бірақ бастапқыда мультимедианы қолдану салыстырмалы түрде шектеулі болды және мазмұн көбінесе статикалық болды. 2000-жылдардың ортасына қарай, блогтар мен RSS сияқты мазмұнды бөлісу және алмасудың жаңа тәсілдері Интернетте жылдам қабылдауға ие болды. YouTube бейне бөлісу сайты пайдаланушылар жасаған контент тұжырымын енгізді. Жаңа технологиялар веб-сайттарды динамикалық түрде жұмыс істеуге оңайлатып, Вебтің қолдануға ыңғайлылығын арттырды және жылдам танымалдыққа әкелген өзара әрекеттесу сезімін сыйлады. Бұл жаңа дәуір Friendster, MySpace, Facebook және Twitter сияқты әлеуметтік желілерді, сондай-ақ Flickr және кейінірек Instagram сияқты фото және бейне бөлісу веб-сайттарын дүниеге әкелді, олар тез пайдаланушылардың назарын аударып, жастар мәдениетінің маңызды бөлігіне айналды. Wikipedia-ның пайдаланушылар өңдеген мазмұны кәсіби жазылған Microsoft Encarta-ны оңай жеңіп шықты. Бұл сайттардың танымалдылығы, оларды іске асыруға қажетті технологияның дамуы және жоғары жылдамдықты қосылымдардың қолжетімділігі мен арзандығының артуы веб-сайттардың барлық түрлерінде бейне мазмұнын кеңінен таратуға мүмкіндік берді. Пайдаланушылар жасаған және өңдеген веб-сайттарды қамтитын, ақпарат алмасудың бұл жаңа мультимедиалық моделі Web 2.0 деп аталды, бұл термин 1999 жылы Дарси ДиНуччи есімді адам тапқан, ал 2004 жылы Web 2.0 конференциясында танымал болды. Web 2.0 қарқыны әлемдік компаниялардан инвестицияларды тартты және жаңадан "демократияланған" Вебке қызмет ететін көптеген жаңа сервистік стартаптар пайда болды. JavaScript интерактивті веб-қосымшаларын жасауға мүмкіндік берді. Веб-беттер JavaScript-ті орындай алатын және пайдаланушының әрекеттеріне жауап бере алатын, бірақ олар желімен өзара әрекеттесе алмады. Браузерлер формалар арқылы серверлерге деректерді жіберіп, жаңа беттерді ала алатын, бірақ бұл дәстүрлі десктоптық қосымшалармен салыстырғанда өте баяу болды. Желі арқылы күрделі қосымшаларды ұсынуды қалаған әзірлеушілер Java немесе Adobe Flash немесе Microsoft-тың ActiveX сияқты стандартты емес шешімдерді пайдаланды. Microsoft 1999 жылы Internet Explorer-ге XMLHttpRequest деп аталатын, веб-беттің сервермен байланысуына мүмкіндік беретін, бірақ көрінетін күйінде қалуына мүмкіндік беретін ерекшелік қосты. Oddpost әзірлеушілері 2002 жылы осы мүмкіндікті пайдаланып, Ajax-тің алғашқы қосымшасын – десктоптық қосымшадай жұмыс істейтін веб-пошта клиентын жасады. Ajax қосымшалары революциялық болды. Веб-беттер статикалық құжаттардан толыққанды қосымшаларға айналды. Веб-сайттар веб-беттерге қосымша API-лерді ұсына бастады. Әзірлеушілер виджеттер, маш-аптар және жаңа түрдегі әлеуметтік қосымшаларды қоса алғанда, Ajax қосымшаларының көптеген түрлерін жасады. Сарапшылар оны Web 2.0 деп атады. Браузер жасаушылар JavaScript қозғалтқыштарының өнімділігін жақсартты және Flash пен Java қолдауын тоқтатты. Дәстүрлі клиент-серверлік қосымшалар бұлтты қосымшалармен ауыстырылды. Amazon өзін бұлтты қызметтер провайдері ретінде қайта құрды. Әлеуметтік желілерді Вебте пайдалану күнделікті өмірде кеңінен таралды. 2010-жылдары Netflix сияқты ағындық қызметтердің өркендеуі де байқалды. Web 2.0 қосымшаларының табысына қарамастан, W3C HTML-ді XHTML-мен алмастыру және барлық деректерді XML форматында көрсету жоспарынан мойын алмады. 2004 жылы Mozilla, Opera және Apple өкілдері HTML-ді жақсартуға және кері үйлесімділікті сақтауға бағытталған Web Hypertext Application Technology Working Group (WHATWG) деп аталатын қарсы топ құрды. Келесі бірнеше жыл бойы веб-сайттар өз мазмұнын XHTML-ге көшірмеді, браузер жасаушылар XHTML2-ні қабылдамады және әзірлеушілер JSON пайдасына XML-ден бас тартты. 2007 жылы W3C HTML бойынша жұмысты қайта бастағанын жариялады, ал 2009 жылы XHTML-ден ресми түрде бас тартты. 2019 жылы W3C HTML спецификациясын, енді HTML Living Standard деп аталатын, WHATWG-ге берді. Microsoft 2021 жылы Edge браузерін Chrome-мен үйлесімді болу үшін Chromium-ды кодтық база ретінде пайдалану үшін қайта жазды.

Web pages were initially conceived as structured documents based upon HTML. They could include images, video, and other content, although the use of media was initially relatively limited and the content was mainly static. By the mid 2000s, new approaches to sharing and exchanging content, such as blogs and RSS, rapidly gained acceptance on the Web. The video sharing website YouTube launched the concept of user generated content. As new technologies made it easier to create websites that behaved dynamically, the Web attained greater ease of use and gained a sense of interactivity which ushered in a period of rapid popularization. This new era also brought into existence social networking websites, such as Friendster, MySpace, Facebook, and Twitter, and photo and video sharing websites such as Flickr and, later, Instagram which gained users rapidly and became a central part of youth culture. Wikipedia's user edited content quickly displaced the professionally written Microsoft Encarta. The popularity of these sites, combined with developments in the technology that enabled them, and the increasing availability and affordability of high speed connections made video content far more common on all kinds of websites. This new media rich model for information exchange, featuring user generated and user edited websites, was dubbed Web 2.0, a term coined in 1999 by Darcy DiNucci and popularized in 2004 at the Web 2.0 Conference. The Web 2.0 boom drew investment from companies worldwide and saw many new service oriented startups catering to a newly "democratized" Web. JavaScript made the development of interactive web applications possible. Web pages could run JavaScript and respond to user input, but they could not interact with the network. Browsers could submit data to servers via forms and receive new pages, but this was slow compared to traditional desktop applications. Developers that wanted to offer sophisticated applications over the Web used Java or nonstandard solutions such as Adobe Flash or Microsoft's ActiveX. Microsoft added a little noticed feature called XMLHttpRequest to Internet Explorer in 1999, which enabled a web page to communicate with the server while remaining visible. Developers at Oddpost used this feature in 2002 to create the first Ajax application, a webmail client that performed as well as a desktop application. Ajax apps were revolutionary. Web pages evolved beyond static documents to full blown applications. Websites began offering APIs in addition to webpages. Developers created a plethora of Ajax apps including widgets, mashups and new types of social apps. Analysts called it Web 2.0. Browser vendors improved the performance of their JavaScript engines and dropped support for Flash and Java. Traditional client server applications were replaced by cloud apps. Amazon reinvented itself as a cloud service provider. The use of social media on the Web has become ubiquitous in everyday life. The 2010s also saw the rise of streaming services, such as Netflix. In spite of the success of Web 2.0 applications, the W3C forged ahead with their plan to replace HTML with XHTML and represent all data in XML. In 2004, representatives from Mozilla, Opera, and Apple formed an opposing group, the Web Hypertext Application Technology Working Group (WHATWG), dedicated to improving HTML while maintaining backward compatibility. For the next several years, websites did not transition their content to XHTML; browser vendors did not adopt XHTML2; and developers eschewed XML in favor of JSON. By 2007, the W3C conceded and announced they were restarting work on HTML and in 2009, they officially abandoned XHTML. In 2019, the W3C ceded control of the HTML specification, now called the HTML Living Standard, to WHATWG. Microsoft rewrote their Edge browser in 2021 to use Chromium as its code base in order to be more compatible with Chrome.

Қауіпсіздік, цензура және киберқылмыс

Шифрланған қосылымдарды (HTTPS) пайдаланудың кеңеюі электрондық коммерция мен онлайн-банкингтің дамуына жағдай жасады. Бірақ, 2010 жылдары интернет-цензура және киберқылмыстың өсуі сияқты әртүрлі даулы тенденциялар пайда болды, оның ішінде веб-негізгі кибершабуылдар мен вирустар-қорқытушылар (ransomware).

Қозғалтқыш

Сымсыз құрылғыларға интернетке қол жеткізудің алғашқы әрекеттері i mode және WAP сияқты қарапайым форматтарды пайдаланды. Apple компаниясы 2007 жылы толыққанды браузері бар алғашқы смартфонды ұсынды. Басқа компаниялар да одан үлгі алып, 2011 жылы смартфондардың сатылымы компьютерлерді басып өтті. 2016 жылдан бері көптеген пайдаланушылар сайттарға мобильді құрылғылар арқылы кіреді, бұл жауапты веб-дизайнды қабылдауға алып келді. Apple, Mozilla және Google смартфондарды қазіргі веб-қосымшалармен интеграциялауға әртүрлі тәсілдер қолданды. Apple бастапқыда iPhone үшін веб-қосымшаларды қолдады, бірақ кейін әзірлеушілерді түпкілікті қосымшалар жасауға ынталандырды. Mozilla 2011 жылы веб-қосымшаларға аудио, камера немесе GPS сияқты аппараттық мүмкіндіктерге қол жеткізуге мүмкіндік беретін Web API-ларын жариялады. Cordova және Ionic сияқты құралдар әзірлеушілерге гибридтік қосымшалар құруға мүмкіндік береді. Mozilla 2012 жылы веб-қосымшаларды іске қосуға арналған мобильді операциялық жүйені шығарды, бірақ 2015 жылы оны тоқтатты. Google 2015 жылы үдетілген мобильді беттер (AMP) және прогрессивті веб-қосымшалар (PWA) үшін техникалық талаптарды жариялады. AMP мобильді құрылғылар үшін веб-беттерді оңтайландыру үшін HTML, JavaScript және веб-компоненттердің үйлесімін қолданады; ал PWA веб-жұмысшылар мен манифест файлдарын пайдалана отырып, мобильді құрылғыға сақталып, түпкілікті қосымша сияқты ашылатын веб-беттер болып табылады.

Веб 3.0 және Веб3

Деректер алмасуды жеңілдету үшін Вебтің кеңейтілуі Семантикалық Вебті (кейде Веб 3.0 деп аталады) құрудың бір жолы ретінде зерттелді. Бұл машинамен оқылатын ақпаратты және өзара іс-қимыл стандарттарын пайдаланып, мағынаны түсінетін бағдарламаларға қолданушылар үшін ақылды түрде ақпаратты таңдауға мүмкіндік беруді қамтиды. Вебтің одан әрі дамуы құрылғыларды Интернетке қосуға бағытталды, бұл Интеллектуалды құрылғыларды басқару деп аталды. Интернетке қосылу кеңінен таралғандықтан, өндірушілер өз құрылғыларының кеңейтілген есептеу қуатын олардың пайдалылығын және мүмкіндіктерін арттыру үшін пайдалана бастады. Интернет байланысы арқылы өндірушілер енді сатылған және клиенттерге жіберілген құрылғыларымен өзара әрекеттесе алады, ал клиенттер өндірушімен (және басқа да провайдерлермен) өзара әрекеттесіп, көптеген жаңа мазмұнға қол жеткізе алады. Бұл құбылыс заттар Интернетінің (IoT) пайда болуына әкелді, онда қазіргі заманғы құрылғылар сенсорлар, бағдарламалық жасақтама және басқа да технологиялар арқылы байланысты, олар Интернеттегі басқа құрылғылар мен жүйелермен ақпарат алмасады. Бұл деректерді дереу жинап, талдауға және шешім қабылдау процесін жақсартуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, жасанды интеллектінің (AI) IoT құрылғыларымен интеграциясы олардың мүмкіндіктерін жақсартуды жалғастыруда, оларға клиенттердің қажеттіліктерін болжауға және тапсырмаларды орындауға, тиімділікті арттыруға және қолданушылардың қанағаттануын жоғарылатуға мүмкіндік береді. Web3 (кейде Web 3.0 деп те аталады) – бұл қоғамдық блокчейн, смарт-контракттар, цифрлық токендер және цифрлық әмияндарға негізделген орталықсыздандырылған Веб идеясы.

Тарихнама

Веб-тарихнамасы веб-тарихшылары үшін ерекше қиындықтар тудырады, оларға бір рет қолданылатын деректер, бұзылған сілтемелер, жоғалған контент және мұрағатталған веб-сайттар жатады. Мұндай мәселелер веб-тарихшыларының жұмысына әсер етеді. Интернет-архив сияқты сайттар контентті сақтауға бағытталған.