Кіріспе

Пасадена ( /pæsəˈdiːnə/) – АҚШ-тың Техас штатында, Харрис округінде орналасқан қала. Ол Үлкен Хьюстон агломерациясының бір бөлігі. 2020 жылғы АҚШ халық санағы бойынша қаланың халқы 151 950 адамды құрайды, бұл оны Техас штатындағы халық саны бойынша жиырмасыншы, ал Харрис округінде екінші қалаға айналдырды. Аймақ 1893 жылы Галвестон қаласының Джон Х. Бернетт деген азаматымен негізделді, ол жердің өте жасыл болғанын ескере отырып, Калифорния штатындағы Пасадена қаласының құрметіне осылай атады.

Ерте тарих

Еуропалықтар қоныстанғанға дейін Галвестон шығанағының айналасын Каранкава және Атакапан тайпалары, әсіресе Акокиса тайпасы мекендеген. Ривас Ириарте экспедициясы және Хосе Антонио де Эвия сияқты испан саяхатшылары шығанақты картаға түсіріп, оған ат қойды. Пират Жан Лафитт 19-шы ғасырдың басында Галвестондағы қысқа ғұмырлы патшалығын құрды, оның базалары мен жасырынған жерлері шығанақ және Клир-Лейк айналасында орналасқан. 1821 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері Лафитті кетіп қалуға мәжбүр етті. Испаниядан тәуелсіздік алғаннан кейін, Мексиканың жаңа мемлекеті Техастың солтүстік аймағын отарлауға кірісіп, Мексикадан және жақын маңдағы АҚШ-тан келген қоныс аударушыларға жер берді. Стивен Ф. Остин және Нью-Йорктің Галвестон шығанағы мен Техас жер компаниясы құрған колония шығанақ айналасында жылдам қоныстану толқынын бастады. Мексика үкіметінде генерал Антонио Лопес де Санта-Анна жасаған төңкерістен кейін Техас 1835 жылы Мексика билігіне қарсы бүлік көтерді. Бірнеше шайқастар мен ұрыстардан кейін Техас революциясының соңғы шайқасы 1836 жылдың 21 сәуірінде қазіргі Пасаденаның жанында өтті. Басты шайқас алаңы қазіргі Ла-Порте қаласында орналасқан болса да, Санта-Анна қазіргі Пасаденада, Винс-Байуда тұтқынға алынды. Бұл Мексиканың қарсы тапсыруына әкелген соңғы қақтығыс болғандықтан, Пасадена және жақын орналасқан Дир-Парк қалалары "Техастың туған жері" деген лақап атын алды.

Мал шаруашылығы және қоныстану

Сэм Аллен 1843 жылы ранчо құрды. Бұл ранчо Аллен ранчосы болып қалыптасты, ол қазіргі Пасаденаның батысынан Техас штатының Харрисбург қаласына дейін созылды. 1888 жылға қарай, ранчо Гаррис округінде, Бразория округінде, Техас штатында орналасқан және Галвестон мен Форт-Бенд округтерінде жайылымдық жерлерге ие болды. Галвестон, Хьюстон және Хендерсон темір жолы Аллен ранчосының жерінен өтті. Малдардың рельстерде жиі қаза тауып, көлік кедергісі туды. 1875 жылы Аллен теміржолдың шығыс жағында 31 шақырымдық қоршау салып, малдарды рельстерге жақындатпады. Қоршау Харрисбургтен Лиг-Ситиге дейін созылып, төрт рельстік және үстіне кеңірек басуға болатын қосымша рельстік бөлігі болды. Харрисбург-Линчбург жолында қоршауға қақпа орнатылып, үстіне оны әрқашан жабық ұстау керектігі туралы үлкен белгі ілінді. Бұл теміржолдың шығыс жағындағы аймақ Баффало Байодан Симс Байодағы рельстерге дейін, тіпті Галвестон шығанағына дейін созылды. Онда мал жаюға арналған кең жайылымдар болды. Қазіргі Пасаденада немесе оның жанында "жоспарланған" қалалар құрылды, бірақ олар ұзаққа соқпады, тасталып қалды немесе ешқашан дамымады. 1892 жылы Галвестон полковнигі Джон Х. Бернетт Ален ранчосының шығысында Винс суретінде аты жоқ қалашық құрды. Бернетт теміржол құрылысымен және оны насиаттаумен айналысты және олардың мүлік құнына тигізетін әсерін жақсы білді. Жер учаскелері партияларға бөлініп сатылды. Ол сондай-ақ жақын маңдағы Дипвотер және Генуя қалаларын құрды, кейіннен олар Пасадена мен Хьюстон қалаларының құрамына енді.

20 ғасыр

1900 жылы Галвестонды қиратқан дауыл Пасаденаға да ауыр зиян келтірді. Апаттан кейін материкке көшіп келген Галвестоннан келген босқындар қаланың халқының өсуіне себеп болды. Жаңадан құрылған Қызыл Кресттің, Мексика шығанағының жағалауындағы фермерлерге миллиондаған клубника көшеттерін таратуы, қоғамды қайта жандандыруға көмектесті. Бұл және кейіннен Texaco негізін қалаушы Джозеф С. Куллинанның аймақта ірі клубника шаруашылығын құруы Пасаденаны көп жылдар бойы маңызды жеміс өндіруші аймаққа айналдырды. Қала қалпына келген кезде, Аллен ранчосының үлкен бөліктері сатылып, жаңа құрылысқа мүмкіндік ашылды. Жапониядан келген күріш фермерлері қауымдастықта қоныс тауып, ауыл шаруашылығын одан әрі әртараптандырды. Огайо штатының Champion Coated Paper Company компаниясы 1937 жылы қағаз фабрикасын ашты. Басқа да кәсіпорындар дами бастады. 1901 жылы Техас мұнай алқынымы Спинделтопта басталды. Гуз-Крик маңындағы мұнай кен орнының табылуы Галвестон шығанағы маңында мұнайды іздеу жұмыстарын күшейтті. 1917–1920 жылдары Пасаденада мұнай өңдеу зауыттары пайда болды және, мысалы, Пасадена өңдеу жүйесі сияқты, одан әрі кеңейе берді. Бұл дамулар қала экономикасын айтарлықтай әртараптандыруға септігін тигізді. Пасадена қалалық кеңесінің бұрынғы мүшесі және штаттан сайланған өкілі Рей Барнхарт сол кездегі қаланы "әдемі қауымдастық, бірақ саяси жағынан жемқор" деп сипаттады. Барнхарт 1950-ші жылдардың соңы мен 1960-шы жылдардың басында Пасаденаның шамамен алты лауазымды тұлғасы мемлекеттік жемқорлық үшін айыпталып сотталғанын еске алды.

21 ғасыр

21-ғасырда Пасадена Хьюстон қаласының жұмысшы табының көптеп қоныстанған маңындағы қалашығы болып қалыптасты.

2015 жылғы торнадо

2015 жылдың 31 қазанында EF2 торнадосы Пасадена қаласының шегіндегі қоймаға шапты. Қойманың жартысы толығымен қирап, шатыры мүлдем қиылысқан. Торнадо солтүстік-шығысқа қарай Ла Порте қаласының шегіне жылжып, шамамен 30 үйге зақым келтірді.

2023 жылғы торнадо

2023 жылдың 24 қаңтарында EF3 торнадосы Пасаденаның солтүстік-батыс бөлігіне соқты. Торнадодан бірнеше аудандар мен тұрғын үй кешендері ауыр зақымдарға ұшырады. Бұл торнадодан ірі қазалар болған жоқ. Содан кейін торнадо Техас штатындағы Дейр Парк және Бейтаун қалаларына да әсер етті.

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 44,5 шаршы миль (115 км²), оның ішінде 44,2 шаршы миль (114 км²) құрлық, ал 0,4 шаршы миль (1 км²) (0,81%) су құрайды. Қаланың солтүстігінен Хьюстон кеме арнасы (Бәуфоло Байу / Сан-Хассинто өзені) өтеді. Қаланың оңтүстік-шығыс жағы Галвестон шығанағына қараған.

Климат

Бұл аймақтың климаты ыстық, ылғалды жаздармен және көбінесе жұмсақ немесе салқын қыстармен сипатталады.

Демография

Пасаденаның 2020 жылғы нәсілдік құрамы (NH = Испандық емес)
Нәсіл саны пайызы
Ақ (NH) 37 341 24,57%
Қара немесе африкалық американдық (NH) 4 992 3,29%
Тұрғын американдық немесе Аляска тумасы (NH) 260 0,17%
Азия (NH) 3 346 2,2%
Тынық мұхиты аралдары (NH) 59 0,04%
Басқа нәсіл (NH) 466 0,31%
Аралас / Көп нәсілдік (NH) 2 449 1,61%
Испандық немесе латиноамерикандық 103 037 67,81%
Жалпы саны 151 950

2020 жылғы АҚШ халық санауына сәйкес, қалада 151 950 адам, 48 174 үй шаруашылығы және 36 201 отбасы тұрады. 2010 жылғы санақ бойынша 149 043 адам болды. 2020 жылы нәсілдік және этникалық құрамы: 24,57% испандық емес ақ, 3,29% афроамерикандық, 0,17% тұрғын американдық, 2,2% азиялық, 0,04% Тынық мұхиты аралдары, 0,31% басқа нәсіл, 1,61% көп нәсілдік және 67,81% испандық немесе латиноамерикандық (кез келген нәсіл). Пасаденада Petrobras және Astra Holding USA серіктестігі болып табылатын Пасадена мұнай өңдеу зауыты орналасқан. Сонымен қатар, Харрис округі Кайл Чэпман/Пасадена сот үйінің филиалын басқарады. Harris Health System (бұрынғы Харрис округі ауруханасы) Strawberry Health Center және Педиатриялық және жасөспірімдер денсаулық орталығы – Пасаденаны басқарады. Ең жақын мемлекеттік аурухана – Хьюстон қаласындағы Техас медициналық орталығындағы Бен Тауб жалпы ауруханасы. Техас қылмыстық әділет департаменті (TDCJ) Пасаденадағы Хьюстон V округінің шартты түрде босату кеңсесін басқарады. Қала шегінде төрт пошта бөлімі бар. 2011 жылдың шілдесінде USPS Джон Фостер пошта бөлімінің жабылу мүмкіндігін хабарлады.

Үкімет

Пасадена қаласының басқару жүйесі әкім мен сегіз кеңес мүшесінен тұратын әкімдік кеңес нысанында ұйымдастырылған. Олар заңдарды қабылдауға, бюджетті бекітуге және саясатты қалыптастыруға жауапты.

Қоғамдық қауіпсіздік

Қаланың өз полиция бөлімі бар, онда шамамен 282 офицер қызмет етеді, олардың ішінде бір полиция бастығы, үш орынбасар бастық және басқа да басшылық лауазымдар бар. Пасадена ерікті өрт сөндіру бөлімі – АҚШ-тағы барлық ерікті қалалық өрт сөндіру бөлімдерінің арасындағы ең ірісі.

Мәдениет

Қалада бірнеше мұражай бар, оның ішінде Пасадена тарихи мұражайы, Бей аймағы мұражайы және Арманд Байо табиғат орталығы. Пасаденада сондай-ақ қоғамдық театр, жыл сайынғы родео және Пасадена филармониясы бар. Қаланың газеті – "Пасадена Ситизен". Champion қағаз фабрикасы 2005 жылы жабылды.

Строуберри мейрамы

1900 жылы Америка Қызыл Кресінің өкілі Клара Бартон 1,5 миллион клубника көшетін сатып алып, 1900 жылғы Галвестон даулынан зардап шеккендерге көмектесу үшін Пасаденаға жіберді. 1930 жылдары бұл егіндер өте жақсы өсіп, Пасадена өздігінен "Клубника астанасы" деген аталымды алды. Ең гүлденген кезеңінде қаланың клубника өсірушілері күн сайын 28 пойыз вагонымен клубника жіберіп тұрды. Осы тарихты құрметтеу үшін қалада жыл сайын Пасадена клубника фестивалі өткізіледі. Клубника егілген бұрынғы жерлерге жақын орналасқан "Клубника жолы" қаланың көп бөлігімен өтеді. 2008 жылы жыл сайынғы клубника фестиваліне 56 мың адам келді.

Пасадена филармониясы мен оркестрі

Пасадена филармониясы мен оркестрі – екі ұйымның біріккені. Қоғам жергілікті қауымдастықтың көркем өнер мен классикалық музыканы қолдайтын мүшелерінен құралған. Ал оркестр жергілікті музыка оқытушылары, музыканттар, жоғары оқу орнының студенттері және таңдаулы орта мектеп оқушыларынан тұрады. Оркестр алғашқы өнерін 1982 жылдың күзінде көрсетті. Филармония содан бері концерттер ұйымдастырып келеді.

Бастауыш және орта мектептер

Пасадена қаласының көп бөлігі Пасадена тәуелсіз мектеп ауданымен қамтамасыз етіледі. Кейбір шығыс бөлігі Дир Парк тәуелсіз мектеп округімен, оңтүстік бөлігінің бір бөлігі Клер Крик тәуелсіз мектеп округімен және Ла Порт тәуелсіз мектеп округімен қамтамасыз етіледі. Галвестон-Хьюстонның Рим-католик архиепископиясы 1947 жылдан бастап Пасаденадағы V Пий мектебін 2020 жылы жабылғанға дейін басқарды; COVID-19 пандемиясы жабылуына себеп болды.

Қоғамдық кітапханалар

Пасадена қаласы Пасадена қалық кітапханасына ие, оның Бас кітапханасы 1201 Джефф Гинн еске алу аллеясында, ал Фэрмонт кітапханасы – филиалы, Панама көшесі мен Уоттерс жолы арасындағы 4330 Фэрмонт Парквейде орналасқан.

Арманд Байоу табиғат орталығы

Арманд Байоу табиғат орталығы (ABNC) – Пасаденадағы Галвестон шығанағының батыс жағалауында орналасқан қорық. Бұл аймақтың түпкі экожүйелерінің жалғыз қалдығы: жағалаудың биік шөптік даласы, суайды орман және шағын өзен. Мұнда түрлі өсімдіктер тамыр түбітіп, оның ішінде суайды жерлерде өсетін қатты ағаштар да бар. Жүздеген жануарлар түрлері тар орманды өзендерде, көлдерде, тоғандарда және батпақтарда гүлденеді. Арманд Байоу сонымен қатар көптеген балық және моллюскалардың көбейетін және өсіп-дамып, ересек болатын жері, сирек кездесетін бобкаттар мен сұрғырларға пана болып табылады. 2010 жылдан бері ABNC Техас парктері мен жабайы табиғат департаментінің Техас жағалауын қорғау бағдарламасы аясындағы бес қорықтан бірі деп тағайындалды.

Көлік

Пасадена үш тас жол жүйесімен қамтамасыз етілген. 45-ші тас жол Пасадена қала шекарасына ең жақын болып табылады. Басты тас жол артериясы – Пасадена тас жолы (Мемлекеттік 225-ші тас жол). Сэм-Хьюстон ақылы жолының (Белтвей 8) шығыс жағы қаланың шығыс бөлігінен өтеді. Харрис округінің ақылы жолдар басқармасы қалада EZ-маркаларын сатады.

Қоғамдық көліктер

Техас штатының Харрис округі Метрополитен Транзит Уәкілеттігі (METRO) Plaza Paseo сауда орталығынан "көлік-тұрақ" қызметін іске асырады. Бұл Харрис округі, Пасадена қаласы және METRO арасындағы бірлескен жоба, ол таңдалған бағыттарды ұзартты. METRO таңертеңгі сағаттарда төрт, ал кешкі сағаттарда бес рейс жасайды. Харрис округінің Транзит қызметі қаланың көп бөлігін қамтитын автобус маршрутын басқарады, денсаулық сақтау орталықтарында, сауда орталықтарында, колледждерде және басқа да нысандарда тоқтайды, сондай-ақ көршілес қалалармен байланыс ұсынады. Пасаденадағы "көлік-тұрақ" алаңы сауда орталығының солтүстік жағында орналасқан.

Аудандық қызметтер

Харрис округының Жастар айлысы, кәмелетке толмағандарды уақытша ұстау орталығы, Пасаденаның оңтүстігіндегі шалқар жерде орналасқан, бірақ оның пошталық мекенжайы Сибрукте.

Бауырлас қала

Пасадена қаласының қауымдық полициясы Хадано қаласына "достық бақшаларын" сыйға тартты.