Кіріспе
Microsoft Windows XP операциялық жүйесіне қатысты сын, сондай-ақ Microsoft Windows-тың бірнеше немесе барлық нұсқаларына қатысты сын, Windows XP-нің қауіпсіздік, өнімділік мәселелерімен және осы Microsoft операциялық жүйесіне тән өнімді белсендіру қателерімен байланысты.
criticism applying to several or all versions of Microsoft Windows
Criticism of Windows XP deals with issues with security, performance and the presence of product activation errors that are specific to the Microsoft operating system Windows XP.
Қауіпсіздік мәселелері
Windows XP буферлік ағып кетулерге және вирустар, трояндық бағдарламалар мен құрттар сияқты қауіпті бағдарламаларға осалдығы үшін сынға ұшырады. The Register журналы үшін Николас Петрели: «Windows XP – пайдаланушыларды жүйеден оқшаулауға жасалған тұңғыш күш-жігерді көрсеткен Windows нұсқасы, сондықтан әр пайдаланушының жеке файлдары мен шектеулі жүйелік құқықтары бар» деп жазды. Дегенмен, пайдаланушылар әдепкі бойынша жүйеге толық қол жеткізе алатын әкімшілік тіркелгісін алады. Әкімшінің тіркелгісі бұзылған жағдайда, компьютерге қолданылатын бақылау шексіз. Windows XP Home Edition қауіпсіздік саясатын басқару мүмкіндігінен және жергілікті пайдаланушылар мен топтар құралына қол жеткізуден мүгеде. Microsoft қауіпсіздік түзетулерін шығару осы кемшіліктерге қарсы шабуылдардың таралуына себеп болатынын мәлімдеді, себебі хакерлер түзетулер қандай мәселелерді шешетінін анықтап, содан кейін түзетілмеген жүйелерге шабуыл жасайды. Мысалы, 2003 жылдың тамызында Blaster құрты Windows XP-нің түзетілмеген әрбір орнатылымындағы осалдықты пайдаланып, тіпті пайдаланушының араласуы болмаса да жүйеге зиян келтіре алды. 2004 жылдың мамырында Sasser құрты барлық орнатулардағы қашықтан қызметте буферлік ағып кетуді пайдаланып тарады. Microsoft бұл екі құртқа қарсы түзетулерді бұрыннан-ақ шығарған болатын. Service Pack 2-нің кеңінен қолданылуы және жеке өрт қабырғаларын жиі пайдалану сияқты құрттардың таралуын азайтуға да көмектеседі. Windows XP жүйелеріне қарсы көптеген шабуылдар трояндық электрондық пошта тіркемелері арқылы жасалады, олар құрттарды қамтиды. Пайдаланушы тіркемені ашса, өз компьютерін жұқтыруы мүмкін, содан кейін құртты басқа адамдарға жібереді. Windows XP жүйелерін жұқтырған осындай құрттардың ішінде Mydoom, Netsky және Bagle бар. Пайдаланушыларды мұндай бағдарламаларды іске қосудан ауыз тайту үшін Service Pack 2 Internet Explorer арқылы жүктелген немесе Outlook Express-те тіркеме ретінде алынған файлдардың бастапқы көзін тіркететін тіркемелерді орындау қызметін қамтиды. Егер пайдаланушы сенімсіз қауіпсіздік аймағынан жүктелген бағдарламаны іске қосуға тырысса, Windows XP with Service Pack 2 пайдаланушыға ескерту хабарламасын көрсетеді. Шпиондық және жарнамалық бағдарламалар Windows XP және Windows-тың басқа нұсқаларында дамыған мәселе болып табылады. Шпиондық бағдарламалар Microsoft-ты сервистік пакеттерді жаңартулармен де алаңдатады. Microsoft-тың топтық өнім менеджері Барри Гофф кейбір шпиондық бағдарламалар Service Pack 2 орнатылған кезде компьютердің тоқтап қалуына себеп болуы мүмкін екенін айтты. 2005 жылдың қаңтарында Microsoft Windows Defender-дің тегін бета-нұсқасын шығарды, ол компьютерлерден кейбір шпиондық және жарнамалық бағдарламаларды жояды. Windows XP пайдалы қауіпсіздік мүмкіндіктерін ұсынады, мысалы Windows Update, ол қауіпсіздік түзетулерін автоматты түрде орнатуға және кіріктірілген өрт қабырғасын орнатуға мүмкіндік береді. Егер пайдаланушы Windows Update белгішесі құралдар панелінде пайда болғаннан кейін ұзақ уақыт бойы жаңартуларды орнатпаса, Windows оларды автоматты түрде орнатып, компьютерді өздігінен қайта іске қосады. Бұл жаңартулар орнатылған кезде пайдаланушы компьютерден алыс болса, сақталмаған деректердің жоғалуына әкелуі мүмкін. Service Pack 2 әдепкі бойынша өрт қабырғасын қосады. Сонымен қатар, операциялық жүйенің AMD64 сияқты процессорларға енгізілген жаңа No eXecute технологиясын пайдалану үшін жадты қорғауды арттырады. Бұл Windows XP-ге буферлік ағып кетулердің кейбір түрлерін болдырмауға мүмкіндік береді. 2014 жылдың 8 сәуірінде Windows XP-ге кеңейтілген қолдау көрсету тоқтатылды. Бұл қауіпсіздік осал жерлері енді түзетілмейді дегенді білдіреді, сондықтан Microsoft және қауіпсіздік мамандары Windows XP-ні пайдаланбауға кеңес береді.
Монополияға қарсы мәселелер
АҚШ-тың Microsoft Corp. компаниясына қарсы қозғалған ісінде Microsoft операциялық жүйесінің монополиясын заңсыз пайдаланып, басқа нарықтардағы бәсекелестікті басып тастағаны үшін кінәлі деп танылды. Осыған байланысты Windows XP, Windows Media Player және Windows Messenger сияқты қолданушылық бағдарламаларды операциялық жүйеге біріктіргені үшін, сондай-ақ Windows Live ID (қазіргі Microsoft тіркелгісі) қызметімен тығыз байланысы үшін сынап тасталды. 2001 жылы ProComp – Oracle, Sun және Netscape сияқты Microsoft-тың бірнеше қарсыластарын қамтитын топ – Windows XP-де Windows Media Player-ді жинақтау және тарату Microsoft-тың бәсекеге қарсы әрекеттерінің жалғасы екенін, ал Windows Live ID (сол кезде Microsoft Passport) Windows XP-ге енгізілуі Microsoft-тың веб-қызметтерде монополия құруға тырысуының тағы бір мысалы екенін мәлімдеді. Бұл талаптарды Microsoft-тың ішінара қаржыландырған Competitive Technology Association (ACT) және Computing Technology Industry Association (CompTIA) ұйымдары жоққа шығарды. Екі тараптың өкілдері арасындағы тартыс Oracle компаниясының Ларри Эллисон мен Microsoft компаниясының Билл Гейтс арасындағы қызу пікір алмасуға әкелді. Microsoft өзінің «Инновацияға еркіндік» веб-сайтында бұрынғы Windows нұсқаларында дискіні дефрагменттеу құралдары, графикалық файлдарды басқарушылар және TCP/IP жиынтығы сияқты құралдарды енгізгенін, және Microsoft-тың бәсекеге қарсы екеніне наразылық білдірмегенін атап көрсетті. Microsoft бұл құралдардың арнайы емес, жалпы қолданысқа ие болғанын және сондықтан олардың операциялық жүйесіне тиесілі екенін мәлімдеді. Windows XP-нің шығарылуын кешіктіруі мүмкін сот шешімінен қашып, Microsoft лицензиялық шарттарын өзгертіп, компьютер өндірушілеріне Internet Explorer-ге қол жеткізуді жасыруға (бірақ оны жоюға емес) мүмкіндік берді. Бәсекелестер бұл әрекетті маңызсыз деп бағалады. Кейін Microsoft Service Pack 1 (SP1) құрамына Internet Explorer, Windows Media Player және Windows Messenger (бұрынғы MSN Messenger, сондай-ақ Windows Live Messenger деп те аталады) сияқты жинақталған бағдарламаларға сілтемелерді және басқа сілтемелерді жоюға мүмкіндік беретін қосымша құралды шығарды. Компоненттер жүйеде қалады; Microsoft олардың Windows-тың маңызды функционалдығы үшін қажет екенін (мысалы, HTML Help жүйесі және Windows жұмыс үстелі) және оларды толығымен жою күтпеген салдарларға әкелуі мүмкін деп санайды. Бір сыншы, Шейн Брукс, Internet Explorer-ді кері әсерлерсіз жоюға болады деп мәлімдеді, бұл оның XPLite өнімімен көрсетілген. Дино Нухагик XP-ден көптеген компоненттерді орнату алдында жоюға арналған nLite бағдарламалық жасақтамасын жасады. Сонымен қатар, Windows XP-нің алғашқы нұсқасында «Музыканы онлайн сатып алу» функциясы пайдаланушы белгілеген әдепкі веб-браузердің орнына әрқашан Microsoft Internet Explorer-ді пайдаланды. АҚШ Әділет министрлігінің қысымымен Microsoft 2004 жылдың басында бұл мәселені шешетін жаңартуты шығарды.
Артқа қарай үйлесімділік
Windows 9x-тен XP-ге көшу MS DOS-қа тәуелді пайдаланушылар үшін қиындық тудыруы мүмкін. XP DOS бағдарламаларын виртуалды DOS машинасында іске қосу мүмкіндігімен келгенімен, көптеген ескі DOS бағдарламаларын іске қосуда мәселелер туындайды. Бұл негізінен XP Windows NT жүйесіне негізделгендіктен және DOS-ты негізгі операциялық жүйе ретінде пайдаланбайтындықтан, сондай-ақ Windows NT архитектурасы Windows 9x-тен ерекшеленгендіктен болады. XP-де тікелей іске қосылмайтын кейбір DOS бағдарламалары, әсіресе аппараттық құралдарға тікелей қол жеткізуді қажет ететін бағдарламалар, DOSBox немесе VMware, Virtual PC немесе VirtualBox сияқты эмуляторларда немесе виртуалды машиналарда іске қосылуы мүмкін. Бұл сондай-ақ жад, пернетақта, графикалық карталар және тізбектік порттар сияқты белгілі бір эмуляцияланған аппараттық компоненттерге тікелей қол жеткізуді қажет ететін бағдарламаларға да қатысты. DOS эмуляторларының көмегімен Windows XP-нің 32 биттік нұсқалары Microsoft-тың кез келген бұрынғы операциялық жүйесі үшін жасалған кез келген бағдарламаны іске қоса алады. XP-нің 64 биттік нұсқаларында ғана айқын кері үйлесімділік мәселелері бар. Себебі ескі 16 биттік Windows бағдарламаларына NTVDM деп аталатын құрал қажет, ол тек операциялық жүйенің 32 биттік нұсқасында ғана бар. Алайда, бұл 32 биттік және 64 биттік Windows-тың барлық нұсқаларына тән және XP-ге ғана қатысты емес; сонымен қатар, VirtualBox сияқты виртуалды машиналар бағдарламалық жасақтамасы Windows-тың 64 биттік нұсқаларында да 16 биттік DOS және Windows бағдарламаларын іске қоса алады.
Өнімді іске қосу
Пираттықты азайту мақсатында Microsoft Windows XP-де өнімді белсендіруді енгізді. Белсендіру үшін компьютер немесе пайдаланушы белгілі бір уақыт ішінде Microsoft-пен (интернет желісі арқылы немесе телефон бойынша) байланысып, өнімді белсендіруі керек еді. Егер пайдаланушының компьютерлік жүйесінде өзгерістер болса – мысалы, егер компьютердің екі немесе одан көп маңызды компоненттері жаңартылса – Windows белсендірілмеген күйге оралып, белгіленген мерзім ішінде қайтадан белсендірілуі қажет болады. Егер пайдаланушы тым жиі қайта белсендіруге тырысса, жүйе интернет арқылы белсендіруден бас тартады. Пайдаланушы жаңа белсендіру кодын алу үшін Microsoft-қа телефон арқылы хабарласуы керек. Дегенмен, белсендіру тек Windows-тың бөлшек саудаға арналған және "жүйе құрастырушы" (шағын жергілікті компьютер құрастырушылар үшін) нұсқаларына қатысты. "Royalty OEM" (ірі компьютер өндірушілері қолданады) нұсқалары машинаның BIOS-ындағы арнайы қолтаңбамен құлыпталады (және егер қолтаңбасы жоқ аналық платасы бар жүйеге ауыстырылса, белсендіруді талап етеді), ал көлемдік лицензия нұсқалары мүлдем белсендіруді қажет етпейді. Осының салдарынан пираттар интернетте кең таралған лицензия кілттері бар көлемдік лицензия нұсқаларын пайдалана бастады.
Өнім кілтін сынау
Активациядан басқа, Windows XP сервистік жинақтары, рұқсатсыз орнатуларда кеңінен қолданылатын өнім кілттері бар Windows XP жүйелеріне орнатудан бас тартады. Бұл өнім кілттері бір данаға (бөлшек сауда және жүйе құрастырушылар үшін), бір OEM-ге (BIOS-пен құлыпталған көшірмелер үшін) немесе бір компанияға (көлемдік лицензия көшірмелері үшін) қолдануға арналған және өніммен бірге келеді. Бірақ, бірнеше көлемдік лицензиялық өнім кілттері (жоғарыда айтылғандай, олар активтендіру қажеттілігін жояды) интернетке жарияланды және содан кейін көптеген рұқсатсыз орнатулар үшін пайдаланылды. Сервистік жинақтарда осы кілттердің тізімі бар және оларды пайдаланатын Windows XP көшірмелері жаңартылмайды. Microsoft Windows XP Service Pack 2 үшін, тіпті бұрын қолданылмаған заңсыз кілттерді де анықтай алатын жаңа кілтті тексеру механизмін жасады. Бірақ, Windows XP-нің заңсыз орнатылған нұсқаларына қауіпсіздік жаңартуларын беруден бас тарту тіпті заңды иелері үшін де кең ауқымды салдарларға әкелуі мүмкін деп қорқыған қауіпсіздік кеңесшілерінің наразылығынан кейін Microsoft жаңа кілтті тексеру жүйесін өшіруге мәжбүр болды. Service Pack 2 тек 1-ші жинақтағыдай, жиі қолданылатын кілттердің шағын тізімін ғана тексереді. Яғни, Windows XP-нің ескі көшірілген кілттер жиынтығын пайдаланатын көшірмелеріне Service Pack 2 орнатылмайды, бірақ жақында жарияланған кілттерді пайдаланатындар өз жүйелерін жаңарта алады.
Windows-тың шынайы артықшылығы
Microsoft компаниясы жарияланған немесе жасалған көлемдік лицензиялық кілттерге негізделген пираттықты шектеу үшін Windows Genuine Advantage (WGA) жүйесін енгізді. WGA екі бөліктен тұрады: Microsoft-тан белгілі бір жүктемелерді алу үшін қолданылуы тиіс тексеру құралы және пайдаланушыға хабарлау жүйесі. Windows үшін WGA жүйесінен кейін Internet Explorer 7, Windows Media Player 11, Windows Defender, Microsoft Office 2007 және белгілі бір жаңартулар үшін де тексеру жүйелері пайда болды. 2007 жылдың соңында Microsoft Internet Explorer 7 орнатушысынан WGA тексеруін алып тастады, мұның мақсаты IE7-ді барлық Windows пайдаланушыларына қолжетімді ету болды. Егер лицензиялық кілт нақты емес деп табылса, пайдаланушыдан Microsoft-тан лицензия сатып алуды сұрайтын хабарлама белгілі бір интервалмен көрсетіледі. Сонымен қатар, пайдаланушының Microsoft Update-ке қол жеткізуі маңызды қауіпсіздік жаңартуларымен ғана шектеледі, сондықтан жақсартулардың жаңа нұсқаларын және басқа да Microsoft өнімдерін жүктеу немесе орнату мүмкін болмайды. 2008 жылдың 26 тамызында Microsoft WGA белсендіру бағдарламасының жаңа нұсқасын шығарды, ол тексеруден өтпеген компьютерлер үшін қара фонды көрсетеді. Фонды өзгертуге болады, бірақ ол 1 сағаттан кейін бастапқы күйіне қайта оралады. WGA-ға қатысты жиі айтылатын сын – оның "Маңызды қауіпсіздік жаңартуы" ретінде сипатталуы, бұл автоматты жаңартулардың пайдаланушының араласуынсыз оны жүктеуіне себеп болады, сондай-ақ компьютер интернетке қосылған сайын Microsoft-қа ақпарат жіберуі ("үйге қоңырау шалу") шпиондық бағдарламаға ұқсас, WGA орнатылғаннан кейін қандай әрекеттер атқарылатыны туралы соңғы пайдаланушыларға толыққанды хабарламау (2006 жылғы жаңартумен түзетілді), бета-тестілеу кезінде дұрыс жою әдісін ұсынбау (пайдаланушыларға соңғы нұсқамен жұмыс істемейтін қолмен жою нұсқаулары берілді). Сот процесі 2010 жылы тоқтатылды.
Әдетті нақышы
Windows XP-нің бастапқы тақырыбы Luna кейбір қолданушыларға балаларша көрінетіні үшін сынға ұшырады.