Кіріспе

Аризона штатының Финикс қаласының орталығындағы Монро көшесінің бұрышында, 113 Солтүстік 6-шы көшеде орналасқан Россон үйі – Heritage Square мұражай алаңындағы тарихи үй-мұражай. 1894 және 1895 жылдар аралығында салынған бұл үй, Виктория архитектурасының Stick Eastlake Queen Anne стиліндегі ескертікі болып табылады және Сан-Францисколық сәулетші А. П. Петиттің өмірінің соңғы жобасы еді. Доктор Роланд Ли Россон және оның әйелі Флора Мюррей Россонның құрметіне аталған үй, Финикс қаласы сатып алып, түпнұсқалық күйіне келтірілгенге дейін бірнеше рет қожайындары ауысты. 1971 жылы бұл үй Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.

Сәулет

Бұл үй Виктория стиліндегі "Стик Истлейк" және "Квин Энн" стилінің үйлесімді нұсқасы. 19 ғасырдағы газет жазбаларына сәйкес, оны танымал Сан-Франциско сәулетшісі А. П. Петит жобалаған. Бұл оның соңғы жұмысы болды, себебі Петит үй құрылысы аяқталған айда қайтыс болды. Дизайнның ерекшелігіне қатысты пікір таласы бар, өйткені үйдің дерлік толықтай сәйкес келетін жоспарларын бұрын жарық көрген әдебиеттерде табуға болады, атап айтқанда Джордж Франклин Барбердің "Cottage Souvenir #2" кітабындағы №1 дизайн. Архитектурада Азиялық ай қақпасы, итальяндық күмбезді терезелер және француздық сегізбұрышты мұнара сияқты түрлі мәдениеттерден алынған көптеген элементтер бар.

Тарих

Доктор Роланд Россон 1879 жылы Финикске келді және өзін жалпы тәжірибелі дәрігер және хирург ретінде таныстырды. Россон 1879 жылдан 1897 жылға дейін Финиксте медициналық практикамен айналысты. Дәрігерлік қызметімен қатар, Россон саясатқа да қатысты. 1882 жылы ол Демократиялық партиясының алғашқы сайлау тізімінде болды. 1884 жылы Марикопа округінің сот-медициналық сарапшысы және мемлекеттік басқарушы болып сайланды. 1890 жылы округ қазынашысы лауазымын иеленді. 1892 жылы ол екінші мерзімге сайланды және кейін демократтардың шерифтік үміткерлігіне ие болуға тырысты, бірақ сәтті болмады. 1895 жылдың 7 мамырында Россон Финикстің мэрі болып сайланды. Ол төрт республикалық кеңесшімен бірге осы жалақысыз лауазымда демократ ретінде қызмет етті. Россонның қала әкімі лауазымы ұзаққа солмады. Қалалық кеңеспен туындаған қиындықтардан кейін, ол 1896 жылдың 6 сәуірінде өкілеттігі аяқталғанға дейін лауазымынан кетті. Россон Финикстегі саяси аренада белсенді болды және оның есімі The Arizona Republic газетінің бірнеше санында кездеседі. Роланд Россон 1880 жылдың 11 тамызында Финиксте Флора Б. Мюррейге үйленді. Россондардың жеті баласы болды – Ирен, Вивьен, Флой, Норма және Клайд ересек жасқа жетті. Олардың тағы екі баласы нәресте кезінде қайтыс болды – алғашқы ұлы Роланд Ллойд бес аптада, ал аты-жөні белгісіз қызы туғаннан кейін қайтыс болды. 1882 жылдың мамырында Флора Россон Флораның жартылай қарындасы Маргарет А. Ричардсон мен оның күйеуі Марк П. Ричардсоннан Финикстегі 14-блокты (қазіргі Heritage Square) 1000 долларға сатып алды. Газетте Россонның 1882 жылы өздерінің үйін жақсартуға 275 доллар жұмсағаны айтылған, бірақ үйдің орналасқан жері көрсетілмеген. Россон үйі салынар алдында Россондар 14-блокта саз үйінде тұрған болуы мүмкін. Санборн карталары үйдің жаңа үйдің орналасқан жерінен оңтүстікке қарай орналасқандығын көрсетеді. 1894 жылдың қыркүйегінде жергілікті газеттерде бірнеше хабарламалар жарық көрді, олар Монро және 6-шы көшелердің бұрышында архитектор А. П. Петит жобалаған үйге ұсыныстарды қабылдау туралы хабарлады. Қыркүйек айының соңында тағы бір мақалада үйге арналған ұсыныстар тізімі келтірілді, оның ішінде үйдің мердігері болған Джордж Э. Цисниден 7 525 долларлық ұсыныс бар еді. Желтоқсан айында газетте үйдің салынысы аяқталғанын жазды. 1895 жылдың ақпан айында Аризона Республикасындағы Финикстің солтүстік-шығыс бөлігін талқылаған мақалада «Қаладағы ең қымбат үйлер – Черчилль, Россон, Джейкобс, Мюррей және Хайн үйлері жақын маңайда орналасқан» делінген. 1895 жылдың 16 наурызында доктор Россонның кеңсесі мен үйінің орналасқан жерін Монро және Алтыншы көшелердің бұрышы деп көрсеткен жарнама алғаш рет жарияланды. Россон үйі электр шамдары, ыстық және суық су, жоғарғы қабаттағы ішкі ванна бөлмесі және телефон сияқты заманауи жабдықтармен жабдықталған. Монро көшесіндегі басқа да заманауи Викториялық сарайлар да осылай жабдықталған. 1892 жылға қарай Финиксте электр станциялары, тұрмыстық су жүйесі, газ жүйесі және екі бәсекелес телефон компаниясы болды. Финикс көшедегі трамвай желісі Монродан өтіп, Седьмой көшесіне солтүстікке бұрылды, сондықтан Россондар мен Монро көшесінің басқа тұрғындары оған міну үшін жаяу шығу керек болды. Россондар үйді және 14-блоктың қалған бөлігін иеленуді жалғастырды. Алайда, 1895-1896 және 1896-1897 жылдардың қысында Россон отбасы үйін беделді республикашыл және Нью-Йорк Трибьюн газетінің бас редакторы Уайтлоу Ридке жалға берді. Россон отбасы сол кезде қайда тұрғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ. Рид өкпе ауруымен ауырған, дәрігерлер оның денсаулығы үшін Аризонаға баруын ұсынған. Ридтер отбасы 1895 жылдың қарашасында Россон үйіне келді, онда ол ашық ауада ем қабылдады. «Трибуна» Финикстен хаттар мен телеграфтар арқылы басқарылды. Ридтің хаттары – алғашқы Россон үйі және сол кездегі Финикстегі өмір туралы маңызды бастапқы дереккөз. Ол сондай-ақ Лос-Анджелес геральд сияқты газеттерге редакциялық мақалалар жазды, онда Аризона мен Финикстің артықшылықтарын жарнамалады. 1896 жылы Ридтер Россон үйін де, Джерри Миллэйдің жақын маңдағы үйін де жалға алды. 1897 жылдың маусым айында Россондар үйін және 14-блоктың солтүстік жартысын сатты. Отбасы 1897 жылдың 27 шілдесіне дейін Лос-Анджелеске (Калифорния штаты) көшіп кетті. Олардың көшіп кетуінің нақты себептері белгісіз. Газеттерде Россондардың қаржылық қиындыққа тап болғаны туралы ақпараттар келтірілген. Газеттердегі 1896 және 1897 жылдардағы салық есептеріне сәйкес, Роланд пен Флора екеуі де төленбеген салыққа қарызды болған. Жаңа салынған үйін Уайтлоу Ридке жалға беру Россондардың қосымша кіріс табу қажеттігін көрсетеді. Отбасының басқа себептермен де көшкен болуы мүмкін. 1898 жылы Россонның қайтыс болған күні жарияланған некрологта «ол отбасымен Лос-Анджелеске білім беру мүмкіндіктеріне байланысты көшті» делінген. Доктор Россонның Лос-Анджелесте өткен қысқа уақыты туралы көп мәлімет жоқ. 1898 жылдың 12 мамырында, бірнеше аптадан бері ауырғаннан кейін доктор Россон қайтыс болды. Бастапқыда оның өлімі күдікті деп есептелді және мүмкін өзіне қол жұмсаған болуы мүмкін деген болжамдар айтылды. Өлімінен аз бұрын Россон бірнеше компаниядан өмірлік сақтандыру полисін сатып алған. Лос-Анджелесте жасалған мәйіт тілімі және соңынан өткен сот отырысының шешімі бойынша өлімнің себебі асқазан-ішек қабынуы екені анықталды. Флораның өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол 1911 жылдың 9 қыркүйегінде Лос-Анджелесте «туберкулездік ларингиттен» 52 жасында қайтыс болды. Оның өлім куәлігінде кәсібі «шаруашылық жұмыстары» деп көрсетілген.

Басқа меншік иелері

1897 жылдың 3 маусымында Аарон Голдберг және оның әйелі Кэрри Россоннан үйді және 14-блоктің солтүстік жартысын 10 000 долларға сатып алды. Аарон мен Кэрри Голдбергтер Финиксте танымал еврей жұбы еді. Аарон Голдберг киім дүкенінің серіктесі болды және саяси және қоғамдық қызметпен айналысты. 19-шы және 20-шы аумақтық заң шығарушы жиналыстың мүшесі Голдберг Капитолийді Финикске орналастыратын заң жобасын жазды. Ол сондай-ақ Финикс қалалық кеңесінде, Сауда кеңесінде және Капитолий комиссиясында қызмет етті. Голдбергтердің балалары – Хазел, Сельма және Честер (Чет) болды, ол, оның некрологында айтылғандай, Россон үйінде дүниеге келген. 1904 жылдың 7 қыркүйегінде Голдбергтер үйді және мүлікті "С. В." Хиглиге сатты. Стивен У. Хигли теміржол салушы болып бастады, кейін жер иесіне айналды және соңынан "Аризона Республикасы" газетінде серіктес болды. Хигли Россон үйінде әйелі Джесси Фримонт Хоу, ұлдары Томас және Джеймс, сондай-ақ қызы Джесси Джинмен бірге тұрды. Кейін Томас пен Джеймс Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет етті. Джеймс майданда қаза тапты, ал Томас үйіне оралып, Финиксте Томның тавернасын ашты. Джесси Джин Е. Б. Лейнге тұрмысқа шықты. Хигли отбасы туралы көптеген ақпараттар 1970 жылдары қызы Джесси Джин Лейнмен жүргізілген бірнеше сұхбаттардан алынған. Хиглилер Россон үйін және үлкен жер телімінің бөліктерін 1914 жылдың 22 тамызында Гаммель отбасына сатты. Гаммель отбасы Россон үйін басқа отбасылардан ұзақ уақыт иеленді және онда тұрды. Бұрын Уильям Гаммель Аризона штатының Джером қаласында құмар ойыншы болған. 1904 жылы ол Тусоннан шыққан испаниялық әйел, Фрэнсис Кристоферге үйленді. Олардың үш қызы болды: Энни (1906 ж.т.), Вильма (1908 ж.т.) және Атланта Джорджия (1909 ж.т.). Гаммель 28-30 E. Вашингтондағы Капитолий салонының тең иесі болды. Россон үйін сатып алғаннан кейін көп ұзамай Аризонада тыйым салу заңы қабылданды, бұл Гаммельдің бизнесіне зиян келтірді. 1916 жылғы Финикс қалалық анықтамалығында оның бизнесі Капитолий буфеті деп аталды және суық сусындар сатылды. 1919 жылы Гаммель апельсин өсіруші ретінде тіркелді, ал екі жылдан кейін Финикс қалалық анықтамалығында Фрэнки Гаммель ханымның бөлмелерін (Россон үйінде) жалдап беруге дайын екендігі айтылды. Гаммель отбасы 1948 жылға дейін Россон үйінде тұрып, жатақхана/пансионат қызметін жүзеге асырды. Жатақхананы жақсырақ ету үшін Гаммельдер үйге көп өзгерістер енгізді, оның ішінде верандаларды қабырғалау, қабаттарды бөлу және бірнеше ас үй мен жуынатын бөлмелер қосты. 1948 жылдан кейін Россон үйі бірнеше рет қожайындары ауысты және жатақхана ретінде жұмыс істеуін жалғастырды, соңында "жатақханаға" айналып, тозуға ұшырады. Қала әкімі Джон Д. Дриггстің ықпалымен Финикс қаласы 1974 жылы Россон үйін және 14-блоктің қалған бөлігін сатып алды. Россон үйі Финикс қаласының, ондаған жергілікті мекемелердің және жүздеген еріктілердің қатысуымен жүзеге асырылған қоғамдық күш-жігер арқылы қалпына келтірілді.

Басқа кірпіш белгілері

Россон үйі – Финиксте салынған үйлердің алғашқы мысалы, бірақ ең алғашқысы емес, саз кірпіштердің орнына күйдірілген кірпіш пен ағаштан тұрғызылған. Кірпіш – Петидің бағалаған құрылыс материалы. Бұрын кем дегенде бір жергілікті кірпіш зауыты ашылған еді, ал Россон үйінен бұрынғы кірпіш үйлердің тамаша мысалдарының ішінде 1887 жылы Джон Т. Деннис үшін 242 E. Монро көшесінде және оның көршісі М. Джейкобс үшін 230 E. Монро көшесінде салынған үйлер бар. Джон Т. Деннис үйі 1950 жылдары бұзылыпты. Сонымен қатар, 1890 жылы Колумб Грей үшін салынған үлкен үй де болды, ал 5-ші көше мен Адамс көшелерінің қиылысындағы J. Y. T. Смит үйінің 1892 жылға дейін салынғаны айтылады. Финикстің алғашқы қонақ үйлерінің көбі жергілікті өндірілген қызыл кірпіштен жасалған. 1880 жылдары қала шегінен тыс Ж. Ж. Велти бірнеше шағын үйлер салды, олар кесілген тасқа ұқсатып құйылған бетон блоктарынан тұрғызылған. Сондай-ақ Джон Т. Деннистің көршісі Кларк Черчилль салған сарай бар, ол кейіннен Финикс Юнион орта мектебінің алғашқы ғимараты болды.

Қол жеткізу

Heritage Square Foundation and Guild қалпына келтірілген Россон үйін Финикс қаласының Мұра және Ғылым паркіндегі тарихи үй-мұражай ретінде пайдаланады және жалпыға арналған экскурсиялар ұсынады.