Кіріспе

Сан-Анджело ( /s//æ//n// /'/æ//n//dʒ//ə//l//oʊ/ SAN ANjəloh) – АҚШ-тың Техас штатындағы, Том Грин округінің орталығы саналатын қала. Оның орналасқан жері – Кончо аңғары, Батыс Техас аймағында. Солтүстік-батысында Пермь алабы, оңтүстік-батысында Чихуахуа шөлі, солтүстік-шығысында Осадж жазығы және оңтүстік-шығысында Орталық Техас жатыр. 2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша Сан-Анджелоның халқы 99 893 адамды құрайды. Бұл қала Сан-Анджело қалалық аймағының орталығы болып табылады, аймақтың халқы 121 516 адамға жетеді. Сан-Анджело қаласында Анджело мемлекеттік университеті, тарихи Форт Кончо және Гудфеллоу әуе күштері базасы орналасқан. Сонымен қатар, Сан-Анджело Рим-католик діншілігінің орталығы да осы қалада.

Тарих

1632 жылы жергілікті халыққа қызмет ету үшін испандықтардың қолдауымен францискандықтардың қысқа мерзімді миссиясы құрылды. Миссияны Хуан де Салас және Хуан де Ортега монахтар басқарды, Ортега алты ай бойы қалды. Бұл аймаққа 1650 жылғы Кастильо Мартин экспедициясы және 1654 жылғы Диего де Гвадалахара экспедициясы келді. Аймақтың дамуы барысында Сан-Анджело Техас аймағының батыс шетінде орналасқан еді, оған 1800 жылдары Испания, Мексика, Техас Республикасы және, ақырында, 1846 жылы АҚШ таласқан. Қазіргі Сан-Анджело қаласы 1867 жылы құрылды, сол кезде АҚШ шекараны қорғау үшін Форт Кончоны салды, ол жаңа бекіністердің бірі болатын. Фортта кавалерия, жаяу әскер және әйгілі Қара кавалерия орналасқан, американдық үндістер оларды "бұқалар" деп те атаған. Бартоломей Дж. Девитт солтүстік және оңтүстік Кончо өзендерінің қосылған жерінде, форттың сыртында Санта-Анжела ауылын құрды. Ол ауылға әйелі Каролина Анжеланың есімін берді. Кейін ауылдың аты Сан-Анжела болып өзгерді. 1883 жылы АҚШ пошта қызметінің талабы бойынша, Сан-Анжела есімінің испан тілінде грамматикалық қатесі болғандықтан, атауы Сан-Анджело деп қайта өзгертілді. Қала аймақтағы фермерлер мен қоныс аударушылар үшін сауда орталығына айналды, сонымен қатар құқық тәртібі нашар, бұзақылыққа толы қала болды. Округ орталығы болып тағайындалғаннан кейін, қала 1880 жылдары жаңа салынып біткен теміржолдардың бағытында орналасқандықтан тез өсті. Ол аймақтың маңызды көлік торабына айналды. Санта-Фе теміржолы 1888 жылы, ал Канзас-Сити, Мексика және Ориент теміржолы 1909 жылы келді. 1900 жылдардың басында АҚШ-та туберкулез (ТБ) эпидемиясы болғаннан кейін көптеген науқастар Сан-Анджелоға көшіп келді. Сол кезде дәрігерлер құрғақ, жылы климатта демалуды ғана ұсынатын. ТБ-мен ауыратын адамдар емделу үшін Сан-Анджелоға келді, ал жақын маңдағы Карлсбадта санаторий салынды. 1928 жылы қалада Сан-Анджело колледжі құрылды, ол аймақтағы алғашқы жоғары білім беру орындарының бірі болды. Қала Техас штатының заң шығарушы органы Техас Техникалық университетінің орналасқан жері ретінде қарастырылмады. Сан-Анджело колледжі, алғашқы муниципалды колледждердің бірі, Анджело мемлекеттік университетіне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскерилер Сан-Анджелоға оралып, сол кезде ұшқыштарды даярлауға тағайындалған Гудфеллоу әуе күштері базасын құрды. Сан-Анджело 1900 жылдардағы мұнай бумы кезінде экспоненциалды түрде өсті, аймақта мұнайдың көп мөлшері табылды, және қала мұнай және газ өнеркәсібінің аймақтық орталығына айналды. Сан-Анджело тәуелсіз мектеп округі - Сан-Анджело, Техас штатында орналасқан мемлекеттік мектеп округі, және 1955 жылы Техаста ерікті түрде біріккен алғашқы округтердің бірі болды. Сан-Анджело Мисс Вуул оф Америка сайысымен танымал болды, ол Ұлттық қой өсірушілер қауымдастығы (АҚШ) ұйымдастырған жылдық шара.

География

АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 58,2 шаршы миль (150,9 км), оның ішінде 2,3 шаршы миль (6,1 км) (4,03%) су жамылған. Сан-Анджело Эдвардс платосының солтүстік-батыс жиегінде және Чихуахуа шөлінің солтүстік-шығыс жиегінде, Солтүстік және Оңтүстік Кончо өзендерінің тоғысында орналасқан. Қалада үш көл бар: Твин Баттс суқоймасы, О.К. Фишер суқоймасы және Насворти көлі. Орта Кончо өзені Оңтүстік Кончоға бірнеше шақырым жоғарыда қосылған, бірақ тоғысы Твин Баттс бөгетімен жасырылған. Сан-Анджело Остиннен шамамен 225 миль (362 км) батысқа қарай орналасқан.

2020 жылғы халық санағы

Сан-Анжелоның нәсілдік құрамы (NH = Испандық емес)
Нәсіл саны пайызбен
Ақ (NH) 48,114 48.17%
Қара немесе африкалық американдық (NH) 3,846 3.85%
Американың жергілікті халықтары немесе Аляска тумасы (NH) 293 0.29%
Азия (NH) 1,639 1.64%
Тынық мұхиты аралдарының халқы (NH) 135 0.14%
Басқа нәсіл (NH) 314 0.31%
Аралас/көп нәсілдік (NH) 3,243 3.25%
Испандық немесе латиноамерикандық 42,309 42.35%
Жалпы 99,893

2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша, қалада 99,893 адам, 36,843 шаруашылық және 23,026 отбасы тұрады.

Экономика

Сан-Анджело көптеген басылымдар мен рейтингтерде бизнес және жұмыспен қамту үшін ең жақсы шағын қалалардың бірі ретінде танымал. 2013 жылы Forbes журналының «Жұмыс орындары бойынша ең жақсы шағын қалалар» рейтингінде ел бойынша төртінші орынға ие болды. 2010 жылы Kiplinger’s Personal Finance Сан-Анджелоны «Келесі онжылдықтың үздік қалалары» тізіміне енгізді. 2009 жылы CNN Money Сан-Анджелоны шағын бизнес ашу үшін ең қолайлы қалалардың бірі деп атады. Сан-Анджело өз өлшеміне қарағанда әртүрлі экономикаға ие. Мұнай кендерінің көп бөлігі батыста орналасқан болса да, қаладағы көптеген мұнай қызметтерін ұсынатын компаниялар жергілікті тұрғындарды көптеп жұмыспен қамтиды. Сан-Анджелодағы ауыл шаруашылығы саласы дамып келеді. Producer’s Livestock Auction қой және қозы аукционы бойынша ең ірісі, ал ірі қара мал аукционы бойынша елдегі бес үздікке кіреді. Ауыл шаруашылығы жұмыстарының көп бөлігі қала сыртында жүргізілсе де, мыңдаған адам ірі қара және қозы етін өңдеу өнеркәсібінде жұмыс істейді, ал көптеген адамдар қала ішінде ауыл шаруашылығын қолдайтын салаларда қызмет етеді. Сан-Анджелода екі ауыл шаруашылығы зерттеу орталығы бар: Анджело мемлекеттік университетінің басқару және зерттеу орталығы және Сан-Анджелодағы Техас A&M Техас AgriLife зерттеу және кеңейту орталығы. Телекоммуникация индустриясы Сан-Анджелодағы маңызды жұмыс берушілердің бірі. Sitel компаниясының Сан-Анджелода колл-орталығы бар. Сонымен қатар, Frontier Communications, Performant Recovery Inc. (бұрынғы DCS) қарызды өндіріп алу корпорациясы да бар.

Қаланың ірі институционалдық жұмыс берушілерінің қатарында Шаннон медициналық орталығы, Анджело мемлекеттік университеті және Гудфеллоу әуе күштері базасы бар. Соңғысы аймақтағы ең ірі жұмыс беруші болып табылады және Сан-Анджелода 24 000-нан астам адамды жұмыспен қамтиды немесе табыс көзімен қамтамасыз етеді. Аймақтың ірі сауда орталығы – Sunset Mall 1979 жылы ашылды.

Сан-Анжело өнер мұражайы

Сан-Анжело көркемсурет мұражайы 1999 жылы Сан-Анжело қаласының орталығында, Кончо өзенінің жағасында, жергілікті әк тас және Техас мескитінен салынды. Ол жылына 85 000-нан астам келушіні қызықтырады және Ұлттық керамикалық бәйгеге үйірешілік етеді.

Сан-Анжело сахналық өнер орталығы

Сан-Анджело сахналық өнер орталығы (PAC) жергілікті, ұлттық және халықаралық гастрольдік қойылымдарды екі тарихи аренада ұйымдастыру арқылы сахналық өнердің ең жоғары деңгейіне қол жеткізуге мүмкіндік береді: 1350 орындық 1928 жылғы Murphey Auditorium және бұрынғы Coca Cola фабрикасы болған Стивенс сахналық өнер орталығы, онда 300 орындық Брукс және Бейтс театры, қара қорап театры, жеті балет студиясы және әкімшілік кеңселер орналасқан. 2017–2018 жылғы тұңғыш маусымынан бері SAPAC жыл сайын 100-ден астам қойылым қабылдады.

Көркемсурет галереялары

Сан-Анджело қаласының орталығында түрлі өнер галереялары бар. Әр үшінші бейсенбіде өтетін Сан-Анджело өнер жолында қала орталығындағы галереялардың көптеген көрмелері ұсынылады. Оларға Кендалл өнер галереясы, Руиз студиясы, Қара аққу галереясы, «Шыны призма», Бонни Бисли кілем галереясы және «Жүн мен мақта» дүкені, сондай-ақ басқа да қоғамдық өнер орындары кіреді. Қала тұрғындары үшін тегін троллейбус қызметі қолжетімді.

Сан-Анжело симфониясы

1949 жылы құрылған Сан-Анджело симфониясы жыл сайын бірнеше шара өткізеді, оның ең маңыздысы 3 шілдеде болады. Осы өнер көрсетілімін Кончо өзені жағасындағы ашық аймақта орналасқан "Ривер Стэдж" сахнасында 20 мыңнан астам адам тұрақты түрде тамашалайды.

Анджело азаматтық театры

Анджело Азаматтық Театры – Техас штатындағы ең көне қоғамдық театр. Ол 1885 жылғы 21 қарашада округтік сот үйінің жанында орналасқан қалалық сағатқа қаржы жинау мақсатымен құрылды. Экономикалық қиындықтар мен екі дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі бірнеше тоқтап-қоюларға қарамастан, театрлық қойылымдар үздіксіз жалғасты. 1950 жылы Анджело Азаматтық Театры коммерциялық емес ұйым мәртебесін алды, соның арқасында театрдың тұрақты формасы қалыптасты. 1969 жылы өрт театр орналасқан мектеп ғимаратын қиратты. Театр 13 жыл бойы әртүрлі орындарда өнер көрсетіп, 1980 жылы 230 орындық тарихи Парквей Театрын сатып алды. Анджело Азаматтық Театры Сан-Анджело қауымына қызмет етуді және жыл сайын алты спектакль қоюды жалғастыруда.

Сан-Анжело балеті

Балет Сан-Анджело 1983 жылы «Аққу көлі» спектаклін жыл сайын қою мақсатында құрылған. Ол толық маусымдық қойылымдарды ұсынады, оның ішінде хореографиялық қойылым және Балалар балеті бар. Балет Сан-Анджело студенттерге балет сабақтарын, фитнес бағдарламасын, стипендияны және қоғамдық жәрдем бағдарламасын ұсынады.

Анджело мемлекеттік университетінде ойнайды

Анджело мемлекеттік университеті "АСУ-дағы өнер" арқылы жылына жалпы жұртшылыққа ашық алты қойылым ұйымдастырады. Олар кешкі аспен өтетін театрдан және дөңгелек сахнадағы қойылымдардан бастап, дәстүрлі театрлық өндірістерге дейін қамтиды, сонымен қатар АҚШ-тағы жалғыз қолданыстағы модульдік театрды пайдаланады. Университет жыл бойы көптеген концерттер мен реситалдар ұйымдастырады және Анджело мемлекеттік университетінің өнер галереясында көптеген көрмелер ұсынылады. Құрметті көрермендер қатысуға шақырылады.

Қалалық саябақ жүйесі

Сан-Анжело қалалық паркі жүйесі 1903 жылы құрылды. Қазіргі уақытта қалада 32 саябақ бар, олардың жалпы ауданы 130 гектардан асады. Департамент өзен бойында 33 акрлық муниципалды гольф алаңын (Санта-Фе паркі гольф алаңын), 25 ойын алаңын және 25 спорттық жаттығу алаңын күтіп ұстайды. Парктер жүйесінің "тажындағы інжу-маржандары" – қала орталығынан өтетін және одан тысқары аймақтарда орналасқан Кончо өзенінің 16 шақырымдық (10 миль) жағалау бойындағы парктер. Парктерде көптеген алаңдар, қоғамдық өнер туындылары және түрлі су нысандары бар. Қалада Халықаралық су лилиясы коллекциясы орналасқан. Бұл саябақта су қызғалдағының 300-ден астам түрі өседі, бұл әлемдегі ең ірі коллекциялардың бірі. Қала сонымен қатар қала маңындағы үш көлдің бірі – Насворти көлінде бірнеше муниципалды саябақтарды ұсынады; қалғандары – Твин Баттс суқоймасы және О.С. Фишер суқоймасы.

Сан-Анжело мемлекеттік паркі

Техас парктері мен жабайы табиғат департаментіне тиесілі және күтіліп келінетін Сан-Анжело мемлекеттік паркі О.С.Фишер су қоймасының жағасында орналасқан. Паркте кемпинг, пикник және жүзу сияқты, сондай-ақ 80 шақырымнан астам дамыған жолдармен жаяу серуендеу, тау велосипедімен жүру, бағдарлау және атпен жүру мүмкіндіктері бар. Парк Техас штатының ресми ұзын мүйізді малдарының үйі.

Сан-Анжело табиғат орталығы

Насворти көлінде орналасқан Сан-Анджело табиғат орталығы – көпшілікке ашық білім беру орталығы. Онда аллигаторлар, бобкаттар, дала тышқандары, тасбақалар және 85 түрлі бауырымен жорғалаушылар, оның ішінде 22 түрлі гремучниктер сияқты көптеген жергілікті және экзотикалық жануарлар бар. Орталықта Федералдық қайта құру бюросы дамытып жатқан Спринг-Крик ылғалды жері де бар, онда 7 мильдік (11 км) жол салынған; оның ландшафты жартылай шөлейтті аймақтан тұщы су батпағына дейін өзгеріп отырады. Сонымен қатар, орталық Spillway Road-тан басталатын 1 мильдік (1.6 км) табиғат жолын күтіп ұстайды.

Кончо бекінісі

Сан-Анджело қаласы күтіп ұстайтын Ұлттық тарихи ескерткіш – тарихи Форт Кончо 1867 жылы Америка Құрама Штаттары армиясы қоныс аударғандарды қорғау және маңызды сауда жолдарын сақтап қалу үшін салынды. Қайта жаңартылған орында бірнеше мұражай орналасқан, ол сейсенбіден жексенбіге дейін келушілерге ашық. Форт Кончо – Техас форттары жолындағы тоғыз форттың бірі.

Сан-Анджело қор шоуы мен родеосы

Сан-Анджело мал көрмесі мен Родео жыл сайын өткізіледі. Ол 1932 жылы басталған, осылайша әлемдегі ең ұзақ тарихы бар Родеолардың біріне айналды. Бұл Родео қауымдастығында ұлттық деңгейде танымал, ең жақсы қатысушыларды тартады және қатысушыларға берілетін ақшалай жүлделер мөлшері бойынша елдегі үздік 10 Родеоның қатарында тұрады. Оған парад, ойын-сауық, концерттер және негізгі мал көрмесі мен Родеодан өзге де көптеген іс-шаралар кіреді.

Жоғары білім

Сан-Анджелоде Анджело мемлекеттік университеті орналасқан. 1928 жылы құрылған бұл университет шамамен 10 000 студентті білім алады, олардың көпшілігі Техас штатының барлық округтерінен, 40 штаттан және 24 елден келген. Елдегі жетекші өңірлік университеттердің бірі саналатын ол, Princeton Review-дің үздік 373 университеті тізіміне енген. Штаттан тағы екі университет – Техас A&M университеті мен Техас университеті (Остин) осы тізімде болған. Анджело мемлекеттік университеті 100-ге жуық бакалавриат бағдарламасын және 23 магистратура бағдарламасын, соның ішінде үш докторлық бағдарламаны ұсынады. Университет алты колледжге бөлінеді: Бизнес, Педагогика, Гуманитарлық және Көркем өнер, Медицина және ортақ денсаулық сақтау, Табиғат ғылымдары және Аспирантура. 2007 жылдан бері Техас Тех университеті жүйесінің құрамында. Сан-Анджелода Техас штатының Биг-Спринг қаласында орналасқан Говард колледжінің филиалы бар. Бұл екі жылдық оқу орны студенттерді төрт жылдық университетке түсуге академиялық тұрғыдан дайындайды және сертификат алуға және/немесе қолданбалы ғылымдар бойынша диплом алуға бағытталған техникалық және кәсіптік білім беру салаларына баса назар аударады. Гудфеллоу әуе күштері базасында Парк университетінің филиалы орналасқан. Гудфеллоу кампусы 1989 жылдан бері Кончо аңғары аймағындағы тұрғындарға жоғары білім беру қызметін көрсетуде. Парк университетінің бас кампусы 1875 жылы құрылған және Миссури штатының Парквилл қаласында орналасқан. Сан-Анджелода жеке коммерциялық колледждің де филиалы бар. Ол жеті мамандық бойынша сертификат беру бағдарламаларын ұсынады.

Мемлекеттік бастауыш және орта білім беру

Сан-Анжелоның көбі Сан-Анжело тәуелсіз мектеп округіне кіреді. Шағын бөліктері Уолл тәуелсіз мектеп округі (Сан-Анжелоның оңтүстік-шығысы) және Грейп Крик тәуелсіз мектеп округі (Сан-Анжелоның солтүстік-батысы) тарапынан қамтылады. Екі негізгі жоғары мектеп – Орталық (Орталық жаңа оқушылар кампусымен бірге) және Лейк Вью. Сан-Анжело қала шегінде үш орта мектеп және 21 бастауыш мектеп бар.

Жеке және баламалы білім беру

Қалада 12-сыныпқа дейін аккредиттелген сегіз жеке мектеп жұмыс істейді, олардың қатарында Сан-Анжело қаласының Амблсайд мектебі (Амблсайд мектептері халықаралық қауымдастығының мүшесі), Сан-Анжело христиан академиясы, Анжело католик мектебі (тек 8-сыныпқа дейін), Корнерстоун христиан мектебі, Gateway Christian Academy, Trinity Lutheran School, Поттердің қолы христиан мектебі және Техас көшбасшылық жарғылық академиясы (жарғылық мектеп) бар. (цифрлық)

FM станциялары

ЖиілікШақыру әріптеріФормат88.5KLRWХристиан заманауи89.3KNARХристиан заманауи90.1KNCHХалық радиосы90.5K213EWХристиан заманауи90.9KLTPХристиан заманауи91.5KPDERелігіозды91.9KMEORелігіозды92.9KDCDКаунтри93.9KSAOХристиан заманауи94.7KIXYТоп 4095.5KMLSКлассикалық рок96.5KNRXАктивтік рок97.1KCSA LPӘртүрлі97.5KGKL FMКаунтри98.7KELI FMТоп 40 CHR99.5KQTCTejano100.1KCLLКлассикалық хиттер101.9KWFRКлассикалық рок103.1KKCNТехас каунтри104.5KPTJИспан106.1KMDXUrban107.5KSJT FMIспан