Кіріспе
Австралияның әйелдер ұлттық баскетбол құрамасы
әйелдер құрамасы
Австралияның әйелдер ұлттық баскетбол құрамасы, елде кең таралған жарқын түсті асыл тас – опалдың атымен аталады, халықаралық баскетболда Австралияны ұсынады. 1994 жылдан бері "Опалдар" тұрақты түрде бәсекеге қабілетті және табысты болып келеді, ресми FIBA халықаралық турнирлерінде (Олимпиада және Әлем кубоктары) тоғыз медаль жеңіп алды, оның ең маңыздысы 2006 жылы Бразилияда өткен Әлем чемпионатында алтын медальді жеңіп алуы. Бұрынғы Океания әйелдер арасындағы аймақтық чемпионатында "Опалдар" 15 рет жеңіске жеткен. 2017 жылы FIBA Океания және Азия аймақтарын ресми ересектер жарыстары үшін біріктірді; осы өзгерістен кейін "Опалдар" FIBA әйелдер Азия кубогында бақ сынап келеді.
1950-60-шы жылдар: Басталуы
Баскетбол 1905 жылы Мельбурнға келді, бірақ алғашқы ірі халықаралық әйелдер турнирі Чилиде өткен 1953 жылғы FIBA әлем чемпионаты болды. "Опалдар" алғашқы турнирге ілікпесе де, 1957 жылы Бразилияда өткен чемпионатқа қатысты. Лоррейн Эйлер капитаны болған "Опалдар" Куба және Перу құрамаларын жеңді. Он алты жасар Бронте Кокберн ойын сайын орташа есеппен 9,5 ұпай жинап, Австралия құрамасының ең көп ұпай жинаған ойыншысы болды, бірақ тәжірибесіз команда соңында 10-шы орынды иеленді. Осыдан бері "Опалдар" Австралияда осы спорттың танымалдылығын арттыруға көмектесті. 1959 жылы Мәскеуде өткен әлем чемпионатына қатысуға мүмкіндік болмады, себебі сол кезде Австралия үкіметі командаға КСРО-ға баруға рұқсат бермеді. "Опалдар" 1967 жылы Чехословакияда өткен жарысқа дейін тағы бір әлем чемпионатына қатыса алмады. Толыққанды жаңа құраммен және Италияға қарсы жеңіспен Австралия екінші рет 10-шы орынға орналасты. Команда капитаны Жан Форстер ойын сайын орташа есеппен 21,2 ұпай жинап, Бразилияға қарсы өткен ойында 34 ұпай жинады. Оның ойын сайын 21,2 ұпай жинағаны 35 жыл бойы ешкім бұза алмады.
1970-ші жылдар: Ерте дамуы
1971 жылы «Опалдар» тағы да Бразилияға сапарлады. Жаңа бас бапкер Мерв Харрис басшылығымен, және Джилл Хаммонд қатысуымен команда 1967 жылғы құрамнан бар болғаны үш ойыншыны алып, бірнеше жақсартулар жасады. 1975 жылы команда тағы бір жаңа бас бапкер Джим Мадиганмен бірге Колумбияға бағыт алды. Сенегалға 74–25 есебімен сенімді жеңіске жеткенімен, сондай-ақ Жапония, Бразилия және Венгрия командаларын жеңгеніне қарамастан, команда 10-шы орынды иеленді. 1976 жылы Монреальде өткен Олимпиада ойындары әйелдер баскетбол жарысында алғашқы олимпиадалық медальдарды тағайындады, бірақ «Опалдар» турнирге ілікпеді. Олардың келесі маңызды жарысы 1979 жылы Оңтүстік Кореяда өткен Әлем чемпионаттары болды, ол олар үшін алғашқы табысқа жеткізді. Бапкерлік тағы да Джим Мадиганге жүктелді, ал құрамда Джени Чисман, Робин Махер, Джули Найкил, Карин Маар және Патрисия Миккан сияқты келесі он жыл бойы «Опалдар» командасының негізгі ойыншылары болғандар бар еді. Австралия келесі үш ойында жеңіліске ұшырады, бірақ соңғы ойында Жапонияны жеңіп, төртінші орынды иеленді, бұл олардың сол кезге дейінгі ең жақсы халықаралық нәтижесі болды.
1980 жылдар: Олимпиадаға
Әйелдер баскетбол олимпиадасының алғашқы жылдарында турнирге барлығы алты ел қатысты, ал жарыс өткізетін ел автоматты түрде қатысу құқығына ие болды. Сондықтан 1980 жылы Мәскеуде өткен Олимпиада ойындарында қалған бес орын үшін 22 ел бақ сынасты. Іріктеу турнирінде «Опалдар» АҚШ және Венгриядан жеңіліп, Олимпиадаға ілікпеді. Үш жыл өткен соң команда 1983 жылғы әлем чемпионатына Бразилияға барды, 1979 жылғы жетістіктерінің жай ғана сәйкес келу емес екенін көрсетуді мақсат етті. Жапонияны жеңгеніне қарамастан, Австралия жартылай финалға өте алмады және 11-орынды иеленді. «Опалдардың» 1984 жылы Лос-Анджелесте өткен Олимпиада ойындарына қатыспауы күтілді. Бірақ Кубаның ойындарды бойкоттау туралы шешімінен кейін «Опалдарға» алғаш рет Олимпиадаға қатысу мүмкіндігі ашылды. Бас жаттықтырушы Брендан Флинн мен команда капитаны Дженни Чисман басқарымында «Опалдар» әр ойында жақсы өнер көрсетті, бірақ алты команданың арасында бесінші орынға табан тіреді. «Опалдар» үшін келесі турнир 1986 жылы Мәскеуде өткен әлем чемпионаты болды. Венгрияға қарсы өткен алғашқы ойын екі қосымша уақытқа созылып, «Опалдар» 79:77 есебімен жеңілді. Бұл ойын турнирдің бағытын анықтады, және жоғары деңгейдегі командаларға қарсы өткен тартысты ойындарға қарамастан, Австралия тоғызыншы орынды иеленді. «Опалдар» 1988 жылғы Сеул Олимпиадасына медальді жеңіп алу үмітімен қатысты, бірақ алғашқы ойында жарыс өткізуші ел – Кореядан жеңіліп қалды. «Опалдар» өзін жинап алып, Болгарияны жеңді, яғни жартылай финалға өту үшін тек күшті Кеңес Одағын жеңу керек болды. Күтпеген оқиға болып, «Опалдар» КСРО-ны 60:48 есебімен жеңіп, Югославиямен кездесуге мүмкіндік алды. Есте қаларлық ойында «Опалдар» соңғы секундта 57:56 есебімен жеңіліп, қола медаль үшін КСРО-мен қайта кездесуге мәжбүр болды. Бұрынғы жеңілістен сабақ алған КСРО-ның ойыншылары нық қадам басқан және «Опалдарды» 68:53 есебімен жеңді. Жеңіліске қарамастан, төртінші орын «Опалдардың» бұрынғы үздік халықаралық нәтижесімен теңесті.
1990 жылдар: Халықаралық күштердің өсуі
Сеулдегі жетістіктерінен кейін, «Опалдар» 1990 жылғы әлем чемпионатына үлкен үмітпен Малайзияға барды. Команда Малайзия және Италияға қарсы алғашқы екі ойында жеңіске жетті, бірақ Болгария, Кеңес Одағы, Югославия және Чехословакиядан жеңіліс көріп қалды. 1992 жылғы Барселона Олимпиадасындағы бес бос орын үшін он бес команда бақ сынасты, ал алдын ала турнирде 4–2 есебімен қарамастан, «Опалдар» іріктеуге қатыса алмады. Екі жыл өткен соң, Австралия 1994 жылғы FIBA әлем чемпионатын қабылдады. Команданың қорғаушысы Шелли Сэнди ойын барысында 11,9 ұпай жинады. Команда Жапония, Италия, Словакия және Канаданы жеңіп, жартылай финалда Қытаймен кездесуге мүмкіндік алды. «Опалдар» ойынның басында көшбасшылықты қолға алды, бірақ Қытай Хайся Чжэннің 36 ұпайының арқасында екінші жартылайда қайта оянды, нәтижесінде Австралия 66–65 есебімен бір ұпай айырмасымен жеңілді. Қола медаль үшін күресте Австралия АҚШ-пен ойнады, бірақ бірінші жартылайда аз басымдыққа ие болғанына қарамастан, «Опалдар» 100–95 есебімен тартысты ойында жеңіліске ұшырады. Дегенмен, бұл жеңіліс командаға құрметті төртінші орынды әкелді. 1994 жылғы жас команда келесі он жыл бойы Австралия командаларының негізін құраған Рейчел Спорн, Триша Фэллон, Мишель Броган, Эллисон Транквилли, Сэнди Бронделло, Энни Ла Флер және Дженни Уиттл сияқты ойыншыларды қамтыды. Осы 1994 жылғы турнирде команда «Опалдар» лақап атын қабылдады. 1996 жылғы Атлантада өткен жазғы Олимпиадада Олимпиада турнирі он екі командаға дейін ұзартылды, бұл Австралияның іріктеу жолын жеңілдетті. 1998 жылы «Опалдар» Германияда өткен әлем чемпионатындағы қола медальді қайта жеңіп алуды көздеді. Командада 17 жасар болашақ жұлдыз Лорен Джексон және Мишель Броганның ойынға 13,1 ұпай орташа көрсеткішімен жетекшілік етті. Австралия бірінші жеті ойында үстемдік танытты, бірақ жартылай финалда Ресейге 82–76 есебімен тізе бүкті. Қола медаль үшін күресте Карла Бойдтың 26 ұпайы Бразилия үшін тым көп болды, ал «Опалдар» 72–67 есебімен жеңіске жетіп, халықаралық аренадағы екінші қола медальді иеленді.
2000 жылдар: медальдар мен әлем чемпиондары
Сиднейде 2000 жылғы Олимпиада ойындарын қабылдағаннан кейін, «Опалдар» турнирге автоматты түрде қатысты. Мишель Тиммс капитаны болған команда алғашқы жеті ойынының барлығында үстемдік танытып, АҚШ-қа қарсы алғашқы алтын медаль үшін өткен ойынға өтті. Алайда, американдық команда «Опалдардан» күштірек болды, 76–54 есебімен жеңіске жетті. Австралия сол кездегі халықаралық жарыстардағы ең жақсы нәтижесі – күміс медальді жеңіп алды. 2002 жылы «Опалдар» Қытайда өткен Әлем чемпионаттарында сәттіліктерін жалғастыруды көздеді. Ян Стирлингтің жаттықтыруымен, Кристи Харроуэрдің капитаны болған және Лорен Джексонның ойынға 23,1 ұпай жинауымен (турнирде ең көп ұпай жинаған) Австралия алғашқы бес ойынының барлығында екі таңбалы көрсеткішпен жеңіске жетті. Екінші турда «Опалдар» Бразилияға есе жіберді, бірақ ширек финалда Францияны 78–52 есебімен жеңіп, қайтадан өрге жүзді. Жартылай финалда «Опалдар» болашақ алтын медаль иегері – АҚШ-тан жеңіліп қалды, бірақ келесі күні Оңтүстік Кореяны 91–63 есебімен жеңіп, қола медальді жеңіп алды. 2004 жылғы Олимпиада ойындары Грекияның Афина қаласында өтті, онда «Опалдар» Лорен Джексонның турнирдегі ең жақсы көрсеткіші – ойынға 22,9 ұпай және 10 допты қайтаруымен жетекке шықты. Пенни Тейлор ойынға 14,8 ұпай қосып, Австралия алғашқы жеті ойында екі таңбалы көрсеткішпен жеңіске жетіп, ертеден басымдық танытты. «Опалдар» 2000 жылғы Олимпиада ойындарының алтын медалі үшін АҚШ-қа қарсы қайта кездесуге дайындалды. АҚШ төртінші кезеңде «Опалдардан» басым түсіп, 74–63 есебімен жеңіске жетті, осылайша «Опалдар» екінші рет Олимпиада күміс медалін жеңіп алды. «Опалдар» 2006 жылғы Әлем чемпионатына Бразилияға халықаралық жарыстарда алтыншы медальді жеңіп алу мақсатымен аттанды. Лорен Джексонның ойынға 21,3 ұпай және Пенни Тейлордың 18 ұпай жинауымен (турнирде бірінші және үшінші орындар) «Опалдар» осы уақытқа дейін өткізген ең жақсы турнирін өткізді. Олар бұл үрдісті жалғастырып, келесі жеті ойында шешуші жеңіске жетті, тек бір ойын 10 ұпайдан аз айырмамен аяқталды. Алтын медаль үшін Ресейге қарсы өткен ойында «Опалдар» Пенни Тейлордың 28 ұпайы және Лорен Джексонның 11 допты қайтаруының арқасында көш бастады. Соңғы сигнал естілгенде, таблода Австралия 91, Ресей 74 деп көрсетілді – бұл Австралияның баскетболдан алғашқы алтын медалін жеңіп алғанын көрсететін сенімді жеңіс болды. Пенни Тейлор турнирдің ең құнды ойыншысы атанды. «Опалдар» сақтық танытып, 92–65 есебімен жеңіліске ұшырады, соның салдарынан 24% ғана нысанаға сәтті тиді. Команда үшінші рет Олимпиада күміс медалін жеңіп алды және жетінші рет халықаралық медальді жеңіп алды. 2000-жылдар «Опалдар» үшін алтын дәуір болды, олар FIBA-ның барлық ресми турнирлерінде кем дегенде қола медаль жеңіп алды.
2010 жылдар: жаңа дәуірдің басталуы
2010 жылы әлем чемпионаттың 16-шы турнирі Чехияда өтті. Алғашқы екі турда Австралия, АҚШ және Ресей командалары көш бастады. Бірақ, ширек финалда Австралия күтпеген жерден Чехияға 79–68 есебімен жеңіліп қалды. Бұл жеңіліс «Опалдардың» 5-тен жоғары орынға шығуына мүмкіндік бермеді, бұл олардың 1990-жылдардың басынан бергі нашар халықаралық нәтижесі болды. 2010 жылғы көңілі толмаған нәтижеден кейін қайта жаңаруды көздеген «Опалдар» 2012 жылғы Лондон Олимпиадасына 2011 жылғы FIBA Океания чемпионатында Жаңа Зеландияны үш ойыннан нөлге жеңіп, қатысу жолдамасын алды. Олар Олимпиаданың іріктеу кезеңін 4–1 есебімен аяқтады, екінші ойында Францияға жеңіліп қалды, бірақ Белинда Снелл ойынды қосымша уақытқа жіберу үшін ойын аяқталуға бір секундтан аз уақыт қалғанда, жартылай сызықтан тысқары 3 ұпайлық лақтырды. Ресейге қарсы ойында Лиз Камбадж Олимпиада тарихында баскетболға дөңгелектеп ұрып гол соққан алғашқы әйел болды. Қытайға қарсы ширек финалда Лорен Джексон Олимпиада ойындарындағы ең көп ұпай жинаған ойыншы рекордын жаңартты, бразилиялық легенда Жанет Аркайннің 535 ұпайлық көрсеткішін басып өтті. «Опалдар» Қытайды 75–60 есебімен жеңіп, ұзақ жылдар бойы қарсыласы болған АҚШ-пен жартылай финалға жолдама алды. Бірінші жартылайда көшбасшы болғанына қарамастан, «Опалдар» 86–73 есебімен жеңіліске ұшырады. Дегенмен, «Опалдар» Ресейді 83–74 есебімен жеңіп, Олимпиаданың қола медалін жеңіп алды, бұл олардың бес қатарынан Олимпиада медалін жеңіп алуы болды. 2014 жылғы Түркиядағы әлем чемпионатына дейін көптеген тәжірибелі ойыншылар зейнеткерлікке шығуларын жариялады немесе қатыса алмайтындарын мәлімдеді. Олардың ішінде Кристи Харроуэр, Дженни Скрин, Кристен Вил, Эбби Бишоп, Кэтлин МакЛеод, Саманта Ричардс, Сьюзи Баткович және Дженна О’Хиа болды. Турнирдің басталуына үш апта қалғанда Лорен Джексон тізе жарақатынан командадан шықты. Екі аптадан кейін Лиз Камбадж турнир алдындағы ойында ахилл сіңірін жыртып алды және жарақат салдарынан алаңнан шығарылды. Бұл 12 ойыншыдан тұратын құрамға жеті жаңа ойыншының қосылуына әкелді, бұл «Опалдар» баскетболының жаңа дәуірінің бастауы деп есептелді. Тәжірибелі ойыншыларды жоғалтқанына қарамастан, «Опалдар» іріктеу кезеңдері мен ширек финалды жеңіліссіз аяқтады, АҚШ-пен жартылай финалға жолдама алды. Қиын өткен ойында «Опалдар» соңғы тоқсанның басында 16 ұпайдан 6 ұпайға дейін қысқартып, бірақ 82–70 есебімен жеңіліске ұшырады. Дегенмен, «Опалдар» әлем чемпионаттарында үшінші қола медальді 74–44 есебімен үй иесі Түркияны жеңіп алды. Пенни Тейлор турнирдің үздік бес ойыншысының қатарына енді. «Опалдар» 2016 жылғы Рио-де-Жанейро Олимпиадасына 2015 жылдың тамызында Жаңа Зеландияға қарсы жеңіс сериясынан кейін жолдама алды. 2016 жылдың 31 наурызында Лорен Джексон созылмалы тізе жарақатының себебімен баскетболдан зейнеткерлікке шығуын жариялады. Олимпиада құрамы 2016 жылдың 12 шілдесінде жарияланды және құрамында жеті Олимпиада дебютанты және 2012 жылғы құрамнан тек үш ойыншы болды. Ерекше көзге түспегендердің қатарында үш дүркін Олимпиада жүлдегері Сьюзи Баткович, WNBL MVP-і Эбби Бишоп және Ребекка Аллен болды. Австралияны турнир бойына мазалаған баяу стартқа қарамастан, «Опалдар» 5–0 есебімен өз тобында көш бастады, соңғы тоқсанда Жапонияны 33–15 есебімен жеңіп, алты ұпаймен жеңіске жетті. Ширек финалда «Опалдар» күтпеген жерден Сербияға 73–71 есебімен жеңіліп, 26 допты жоғалтып, медаль үшін күрестен шықты. Бұл 20 жылдық тарихындағы бес қатарынан Олимпиада медалін жеңіп алу үзілісін білдірді. Бір жарқын сәт – Лиз Камбаджтың Жапонияға қарсы ойында 37 ұпай жинап, Лорен Джексонның Австралия Олимпиадасындағы ең көп ұпай жинаған рекордын жаңартқаны. Бұл Олимпиада тарихында әйелдер арасында үшінші ең жоғары көрсеткіш және 28 жылдағы ең жоғары көрсеткіш болды. Рио Олимпиадасынан ертерек шығудан кейін, 2017 жылдың сәуірінде Брендан Джойсті бұрынғы «Опалдар» ойыншысы және «Феникс Меркьюри» бас бапкері Сэнди Бронделло алмастырды. Алдыңғы жылдардан айырмашылығы, «Опалдар» 2018 жылғы әлем чемпионатына Үндістанда өткен FIBA әйелдер Азия кубогы арқылы қатысып, күміс медаль жеңіп алды. Келси Гриффин турнирдің ең құнды ойыншысы атанды. Баскетбол 2006 жылдан бері алғаш рет Ұлттар Достығы ойындарына оралған кезде, «Опалдар» финалда Англияны жеңіп, 99–55 есебімен алтын медальді жеңіп алды. Испанияда өткен 2018 жылғы әлем чемпионатында «Опалдар» 3–0 есебімен өз тобында көш бастады. Олар одан кейін ширек финалда Қытайды 83–42, жартылай финалда Испанияны 72–66 есебімен жеңіп, ұзақ жылдар бойы қарсыласы болған АҚШ-пен алтын медаль үшін күресті. «Опалдар» ойынды 73–56 есебімен жеңіліске ұшырады, бас бапкер Сэнди Бронделло шабуылдың жетіспеуі олардың жеңіліске ұшырауына себеп болғанын айтты. Лиз Камбадж турнирдегі ең көп ұпай жинаған ойыншы атанды, орташа есеппен ойын басына 23,8 ұпай жинады және үздік бес ойыншының қатарына енді.
Статистика
Австралия статистикалық көшбасшылары оқиға PPPGRAPGSPGBPG 1957 Б. Кокберн (9.5) – – – – 1967 Дж. Форстер (21.2) – – – – 1971 Р. Ханнет (8.6) – – – – 1975 М. Джексон (13.3) – – – – 1979 М. Джексон (17.7) – – – – 1983 Р. Магер (11.6) – – – – 1984 Дж. Найкил (11.6) – – – – 1986 К. Фостер (10.3) – – – – 1988 Р. Магер (15.4) – – – – 1990 М. Тиммс (12.6) – – – – 1994 С. Санди (11.9) Р. Спорн (4.6) Р. Магер (3.6) Р. Магер (2.3) – 1996 М. Тиммс (15.0) Р. Спорн (7.4) М. Тиммс (3.5) М. Тиммс (2.1) – 1998 М. Броган (13.1) М. Броган (5.7) М. Тиммс (4.0) К. Харроуер (1.7) – 2000 Л. Джексон (15.9) Л. Джексон (8.4) К. Харроуер (3.8) С. Бойд (1.5) Л. Джексон (2.3) 2002 Л. Джексон (23.1) М. Броган (5.6) К. Харроуер (3.1) П. Тейлор (2.4) Л. Джексон (0.5) 2004 Л. Джексон (22.9) Л. Джексон (10.0) К. Харроуер (2.8) П. Тейлор (1.6) Л. Джексон (1.6) 2006 Л. Джексон (21.3) Л. Джексон (8.9) К. Харроуер (3.9) П. Тейлор (1.6) Л. Джексон (1.3) 2008 Л. Джексон (17.3) С. Баткович (8.9) К. Харроуер (4.4) П. Тейлор (2.1) Л. Джексон (0.7) 2010 Э. Кэмбедж (13.6) Л. Джексон (7.9) К. Харроуер (2.6) К. Харроуер (1.6) Э. Кэмбедж (1.0) 2012 Л. Джексон (15.9) Л. Джексон (7.9) Ж. О’Хи (3.5) С. Баткович (1.2) Э. Кэмбедж (1.6) 2014 М. Толо (12.2) М. Толо (5.2) П. Тейлор (4.8) Э. Филлипс (1.6) С. Джордж (1.0) 2016 Э. Кэмбедж (23.5) Э. Кэмбедж (10.3) П. Тейлор (5.5) П. Тейлор (2.0) М. Толо (1.0) 2018 Э. Кэмбедж (23.6) Э. Кэмбедж (10.5) С. Талбот (4.0) Р. Аллен (2.1) Э. Кэмбедж (2.8)
Қазіргі режім
2023 жылғы FIBA әйелдер Азия кубогының тізімі.