Кіріспе

"Ғашықтық" процесі. Кристалдану – 1822 жылы француз жазушысы Стендаль ұсынған түсінік. Ол жаңа ғашықтықтың қасиеттерінің жарқыраған сұлулыққа толы, сезімтал алмазға айналатын процесін, яғни психикалық өзгерісін сипаттайды. Стендальдің айтуынша: "Мен "кристалдану" деп атаған нәрсе – бұл сананың, сүйікті нәрсенің жаңа артықшылықтарын аша білуге бағытталған қызметі."

Терминнің шығу тегі

1818 жылы жаз айында Стендаль өзінің досы және әріптесі мадам Герардимен бірге Зальцбургқа жақын орналасқан Халейн тұз кеніне саяхат жасады. Олар мұнда тұздың "кристалдану" құбылысын ашып, оны адамдар арасындағы қарым-қатынастардың метафорасы ретінде пайдаланды. "Тұз кенішінде қысқы маусымның аяғына қарай, кеншілер жапырақсыз қысқы бұтақты қолданыстан тыс қалған жерге тастап кетеді. Екі-үш ай өткен соң, тұзды судың әсерінен бұтақ суға толып, сосын су тартылып кеуіп, кеншілер оны жарқыраған кристалдармен қапталған күйінде табады. Кішкентай бұтақтар, тіпті құс тырнағынан да кішкентай, сансыз ұсақ кристалдармен жабылып, жылтырап, көзді жаулайды. Алғашқы бұтақты тану мүмкін емес, ол балалардың ойыншығына айналып кеткен, көруге әдемі. Күн нұры шашылып, ауа құрғақ болған кезде, Халлейн кеншілері кеніне түсуге дайындалып тұрған саяхатшыларға осы алмазбен әшекейленген бұтақтарды ұсыну мүмкіндігін пайдаланады."

Терминнің тарихы

Бірде Стендаль мен мадам Герарди 500 метр тереңдіктегі Зальцбург шахталарына саяхат жасағанда, олар зиялы бавариялық офицермен танысты, ол кейін олардың серігіне қосылды. Көп ұзамай, офицер мадам Герардиге қатты әуестенді. Стендальдың айтуынша, офицер оған көзбен "ғашық болып жатқандай" көрінді. Стендальды ең таң қалдырғаны – офицердің сөйлеуінде ақымақтық сезімі күшейген сайын, ол осы әйелде Стендальдің көзіне көрінбейтін қасиеттерді қалай байқағаны болды. Мысалы, ол мадам Герардидің қолын мақтай бастады, оның бала кезінде шешекке шалдыққандығынан іздер қалған, әрі терісі ойық-шойық, қоңыр түсті болған. Ол осыны "лимеренттік объект" сипаттамасының негізі ретінде пайдаланады, бұл лимеренс тұжырымымен байланысты.