Кіріспе

Мексикалық журналист

Мария дель Кармен Аристигюй Флорес (ˈkaɾ. men a.ɾisˈte.ɣi; 1964 жылдың 18 қаңтарында туған) – мексикалық журналист және жаңалықтарды жүргізуші. Ол Мексиканың жетекші журналистері мен пікір көшбасшыларының бірі саналады және мексикалық үкіметтің қызметін сынап зерттеулерімен танымал. Ол CNN en Español телеарнасындағы Aristegui жаңалықтар бағдарламасын жүргізеді және Reforma басылымының пікірлер бөлімінде тұрақты түрде мақала жазады. 2015 жылдың наурыз айында ол Мексика қаласындағы MVS Radio 102.5 FM радиостанциясынан заңсыз түрде жұмыстан босатылды. Бұл, сол кездегі Мексика президенті Энрике Пенья Ньетоның президенттің және оның отбасысы үшін миллиондаған долларлық резиденция салмақ болған мемлекеттік мердігермен мүдделер қақтығысы туралы хабарламасынан кейін болды. Ол жеке жаңалықтар сайтына ие және Grupo Radio Centro-ның XERC FM радиостанциясында да таратылатын онлайн таңғы жаңалықтарды жүргізеді.

Ерте өмір

Аристигю 1964 жылдың 18 қаңтарында Мексика қаласында дүниеге келді, ол жеті баланың бесіншісі болды. Оның әкесі – баск испандық, Испания азаматтық соғысынан кейін бала кезінде босқын ретінде Мексикаға көшіп келген, ал анасы испан және француз тегінен шыққан. Ол отбасының тарихының арқасында өмірін журналистикаға арнағанын айтады. Аристигю Мексика қаласының оңтүстік-орталық бөлігіндегі Бенито Хуарес ауданындағы Колония Аламос шағын ауданында өсті. Ол бастауыш мектепті Чиапас штатының атымен аталатын мектепте оқыды, ал орта мектепті Мексика қаласының "Леонс клубында" бітірді. 17 жасында ол "Аяла және серіктестері" атты бухгалтерлік фирмада жұмыс істеді, онда алғашқыда социологияны оқыды, содан кейін коммуникация ғылымдарына ауысты. Ылдамдықтағы ынтымақ білдіру үшін, Imagen Informativa бағдарламасының кейінгі эфирлерін жүргізген Илана Сод, Хулио Болтвиник, Денис Дрессер және Вивиан Хириарт та жұмыстан кетті.

Бүгінгі күні

Аристигюи 2008 жылдың 4 қаңтарына дейін W радиосында Hoy por Hoy ("Қазіргі кезде") бағдарламасын жүргізді. Бірнеше ай бойы оның және жұмыс берушілерінің арасында белгілі бір пікірлерді білдіруге рұқсат ету мәселесіндегі шиеленіс күшейгеннен кейін, ол станциямен жол айырды, редакциялық бағыттың жоспарланған өзгерістеріне қатысты келіспеушіліктерді атап өтті. "2007 жылдың желтоқсан айының басында", - деді Аристигюи, "маған келісім-шартымыны жаңартпау ниеті туралы хабарлады, бірақ менің қалу мүмкіндігімді ашық қалдырды. Станция маған келісім шарттарын кейбір жағынан өзгертуді ұсынды, редакциялық бағытқа қатысты өзгерістерді енгізуді көздеді. Біз бұл мәселені талқыладық және нақты ұсыныстарды күттік, бірақ соңында бұл орындалмады". Соңғы эфирінде ол жұмыстан босатылу туралы хабарды естігенде таң қалғанын айтты. Бұл оқиға 2007 жылдың наурыз айында Заваланың әйелі және бұрынғы президент Висенте Фокстың әйелі Марта Сахагунға жақын болған Даниэль Мореноның W радиосының директоры болып тағайындалуымен бірге орын алды. Hoy por Hoy бағдарламасы Аристигюи басшылығымен рекордтық көрермендерге ие болса да, 2007 жылдан бастап Аристигюи мексика президентімен сұхбат беруге құрметті журналистер тізімінен шығарылды. 2008 жылдың 5 қаңтарында La Jornada басылымы хабарлағандай, бағдарламаның соңғы эфирінен кейін Аристигюи станса қызметкерлерінен бірнеше минутқа созылған ыстық қолдау алды. Сол ғимараттан хабар тарататын Ke Buena, Los 40 Principales және Bésame Mucho радиостанцияларының жүргізушілері де журналистің еңбегін мақтау үшін жиналды. Сыртта тыңдаушылар Аристигюидің жұмыстан босатылуына наразылық білдіру үшін спонтанды түрде жиналды, олардың кейбіреулері "Біздің ақпарат алу құқығымыз мәңгі болсын!", "Біз үндемейміз! Сөз бостандығы – мәңгілік!", "Кармен, біз сенімен біргеміз, өйткені Мексикаға сен сияқты батыл және принципті журналистер қажет" деген жазулары бар плакаттарды ұстады. Мария дель Кармен Де Лараның 2009 жылы түсірген "Voces Silenciadas" ("Сытырау дауыстар") атты құжаттық фильмі, Мексикадағы журналистерді қудалау және мексикалық БАҚ пен саясаткерлер арасындағы қарым-қатынас туралы айтады, онда Аристигюидің W радиосынан кетуі бастапқы нүкте ретінде пайдаланылды. Де Лара Мексикадағы медиа меншігінің шоғырлануы Мексика БАҚ-ындағы рұқсат етілген пікірлер ауқымын қалай шектегенін көрсетті деп мәлімдеді.

MVS хабарламалары

MVS Radio және Aristegui 2009 жылдың басында Noticias MVS арнасында жаңа радио бағдарламасын бастау туралы келісімге келді. 2009 жылдың қаңтар айында эфирге шыққан күнделікті бағдарлама CNN телеарнасының жиырма минуттық бағдарламасына қарағанда мәселелерді әлдеқайда тереңірек қарастырды. 2009 жылдың 6 шілдесінде (2009 жылғы аралық сайлау күні) бағдарлама сондай-ақ MVS-ке тиесілі 52MX каналында да көрсетіле бастады. Бағдарламаға мексикалық саяси қайраткерлер, мысалы Андрес Мануэль Лопес Обрадор және Роберто Мадрасо Пинтадо қатысты. Бағдарламада бұрынғы президент Мигель де ла Мадрид Хуртадомен сұхбат жүргізілді, онда ол өзінен кейінгі президент Карлос Салинас де Гортаридің отбасылық сыбайлас жемқорлығы мен есірткі картельдерімен байланысы салдарынан көңілі қалғанын айтты.

MVS-те жұмыстан босату және қайта қабылдау

2011 жылдың 4 ақпанында Аристигю өзінің MVS бағдарламасында күні бұрын Депутаттар палатасында болған оқиға туралы хабарлады. Оппозициялық депутаттар: «Сіз машинаңызды мас адамға бересіз бе? Жоқ, дұрыс па? Онда неге мас адамға елді басқаруға рұқсат бересіз?» деген жазуы бар баннерді көрсеткен. Аристигю жаңалықтар бағдарламасында президенттің алкогольге байланысты проблемалары бар-жоғы туралы «нақты ақпараттың» жоқ екенін айтты, бірақ «бұл деликатты мәселе» екенін атап өтіп, президент Кальдеронның айыптауларға жауап беруге міндетті екенін ұсынды. 7 ақпанда MVS Аристигюдің пікірлеріне сілтеме жасап, оның келісім-шартын «фирманың этикалық кодексін бұзғаны үшін» тоқтатты. MVS мәлімдемесінде: «Біздің этикалық кодексімізде біз қауесеттерді жаңалық ретінде ұсынуға және таратуға қарсымыз. Журналист Кармен Аристигюи біздің этикалық кодексімізді бұзды, сондықтан біз қолданыстағы келісім-шартты тоқтатуға шешім қабылдадық» делінген. Бұл шешім кең ауқымды халық наразылығына әкелді және Аристигю бірнеше күннен кейін қызметіне қайта орналастырылды. Ол да, MVS радиосы да оның эфирге оралуы туралы ресми мәлімдеме жасаған жоқ. 2012 жылдың тамызында CNN баяндамасы, жұмыстан босату мен қайта жұмысқа алудың артындағы жағдайды ашты. 4 ақпанда, Аристигюдің президент Кальдеронның әлеуетті алкоголизм туралы айтқаннан кейін, MVS президенті Хоакин Варгас Кальдеронның өкілі Алехандра Сотадан телефон қоңырауы алды. Варгас Аристигюдің сөзі үшін кешірім сұрады, ал сол күні кейінірек министрлік өкілі Аристигю жеке кешірім сұрамағанша, үкімет MVS-тің хабар тарату жиіліктеріне қатысты мәселелерді қарамайтынын мәлімдеді. 5 ақпанда Сота Варгасқа кешірім хатын беріп, оны Аристигюге эфирде оқытуды тапсырды. 6 ақпанда Аристигю бас тартты; Варгас оны дереу жұмыстан босатты. Оның жұмыстан босатылғаны туралы сол күні кешке хабарланды, ал бірнеше сағаттан кейін Сота Варгасқа телефон соғып, Аристигюдің жұмыстан босатылғаны туралы жаңалыққа әлеуметтік желілердегі қарсылық реакциясы оны алаңдатып отырғанын айтты. Бірнеше күнге созылған халықтың наразылығынан және Варгас пен Кальдеронның әртүрлі өкілдері арасындағы кең ауқымды байланыстан кейін Аристигю 21 ақпанда эфирге оралды.

MVS-тен екінші рет атыс

2015 жылдың 12 наурызында MVS телерадиокомпаниясының екі журналисі – Даниэль Лизаррага мен Ирвинг Хуерта, жаңа құрылған MexicoLeaks атты веб-сайтта станцияның брендін рұқсатсыз пайдаланғандықтан жұмыстан босатылды. Бұл сайт үкіметтің сыбайлас жемқорлығы туралы ақпараттарды жариялаған болатын. Аристигюи MVS екі қызметкерін қайта жұмысқа алмаса, өзі жұмыстан кететіні туралы ультиматум қойды. Төрт күннен кейін MVS басшылығына ультиматум бергені үшін Аристигюиді жұмыстан шығарды. Жұмыстан босатылған екі журналист "Ақ үй дағдарысы" деп аталған тергеу тобының құрамында болғандықтан, көптеген БАҚ өкілдері мүдделердің қақтығысына мүмкіндік бар екенін айтты. Алайда, Мексика үкіметі де, MVS телерадиокомпаниясы да Аристигюидің кеткенінің себебі оның және MVS басшылығы арасындағы ішкі келіспеушіліктер екенін мәлімдеді. Аристигюи MVS-ке қарсы сотқа шағымдануды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сол күні мыңдаған адам MVS ғимаратының алдына жиналып, Аристигюиді қайта жұмысқа алуды талап етті және MVS-ті оны жұмыстан шығарғаны үшін сынады. 17 наурызда MVS-тің тағы екі журналисі – Аме Мотта мен Адриана Бюентелло, басшылықтың штатты қысқарту туралы шешім қабылдағаннан кейін жұмыстан босатылды. Әлеуметтік желілерде екі журналист MVS-тің себептерін күмәнді санап, бұл олардың Аристигюиді қолдағандарына байланысты екенін мәлімдеді. 2018 жылдың 21 маусымында федералды сот 2015 жылы Кармен Аристигюиді MVS радио тобынан босату "заңсыз және дұрыс емес" екенін анықтады. Ол оқырмандарға "елдің өте қызықты шолуын және рентгендік суретін" ұсыну және кандидаттардың бұрынғы нақты жағдайларды қалай шешкенін түсіндіру үшін кітап жазғанын айтты, бұл олардың болашақта қызмет бабында қалай әрекет ететініне қатысты ақпарат бере алатын еді.

Жеке өмір

Аристигуидің 1999 жылдың 11 ақпанында дүниеге келген Эмилио деген ұлы бар. Ол кейінірек берген сұхбатында оның тууы туралы айта келіп: «Мені қамти алған сол эмоция әлі есімде сақталып тұр», - деді.