Керала штаты туралы мәліметтер

Кіріспе

Ке́рала (/lang/'/k//ɛr//ə//l//ə/ KERRələ), малаялам тілінде Кералам деп аталады, Үндістанның Малабар жағалауында орналасқан штат. Ол 1956 жылдың 1 қарашасында Кочин, Малабар, Оңтүстік Канара және Траванкордың бұрынғы аймақтарындағы малаялам тілінде сөйлейтін аймақтарды біріктіру арқылы құрылды. Батысқа қарай орналасқан. 2011 жылғы халық санауы бойынша 33 миллион халқы бар Керала, Үндістан штаттары арасында халық саны бойынша 13-ші орында тұр. Штат 14 ауданға бөлінген, астанасы – Тируванантапурам. Малаялам тілі ең көп таралған тіл және сонымен қатар штаттың ресми тілі. Чера әулеті Кераладағы алғашқы маңызды патшалық болды. Біздің заманымыздың басында оңтүстікте Ай патшалығы және солтүстікте Эжимала патшалығы басқа патшалықтарды құрды. Бұл аймақ б.з.д. 3000 жылдан бері дәмдеуіштерді экспорттаумен белгілі болды. Аймақтың саудадағы маңыздылығы Платонийдің еңбектерінде және Периплде көрсетілген. 15 ғасырда дәмдеуіш саудасы португал саудагерлерін Кералаға тартты, бұл Үндістанның еуропалық отарлауына жол ашты. 20 ғасырдың басындағы Үндістанның тәуелсіздік қозғалысы кезінде Кералада екі ірі княздық штат болды: Траванкор және Кочин. Олар 1949 жылы Тиру-Кочи штатын құру үшін бірікті. Кераланың солтүстік бөлігіндегі Малабар аймағы Британдық Үндістанның Мадрас провинциясының бір бөлігі болды, кейін тәуелсіздік алғаннан кейін Мадрас штатының бір бөлігіне айналды. 1956 жылғы Штаттарды қайта ұйымдастыру заңынан кейін, қазіргі Керала штаты Мадрас штатының Малабар ауданынан (Нилгири ауданының Гудалур талуынан, Лакшадвип аралдарынан, Топслиптен, Анакаттиден шығысқа қарайғы Атаппади ормандық аумағын қоспағанда), Оңтүстік Канарадағы Касарагод талуынан (қазіргі Касарагод ауданы) және бұрынғы Тиру-Кочи штатынан (Каньякумари ауданының төрт оңтүстік талуы мен Шенкоттай талуларын қоспағанда) біріктірілді. 2011 жылғы халық санауы бойынша Керала елдегі екінші ең қалаланған ірі штат болып табылады, қала халқы 47,7% құрайды. Штаттағы медиаға қол жеткізу деңгейі ең жоғары, газеттер тоғыз тілде, негізінен малаялам және кейде ағылшын тілінде жарық көреді. Халықтың жартысынан астамы индуизмді, одан кейін ислам және христиан діндерін ұстанады. Кераланың экономикасы Үндістандағы ең ірі 8-ші экономика болып табылады, жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) және жан басына шаққандағы таза ішкі өнімге ие. Үшінші сектор штаттың жалпы ішкі өнім құнының шамамен 65% -ын құрайды, ал негізгі сектор тек 8% -ды құрайды. Штатта эмиграцияның айтарлықтай өсуі байқалды, әсіресе 1970-ші және 1980-ші жылдардың басындағы Перс шығанағының араб мемлекеттеріне, және оның экономикасы үлкен малаяли экспатриант қауымдастығынан түсетін ақшалай аударымдарға едәуір тәуелді. Бұрыш пен табиғи каучук өндірісі жалпы ұлттық өнімге маңызды үлес қосады. Ауыл шаруашылығы саласында кокос, шай, кофе, кашу және дәмдеуіштер маңызды рөл атқарады. Штат батыста Араб теңізі мен шығыста Батыс Гат таулары арасында орналасқан. Штаттың жағалау сызығы шамамен 580 км-ге созылады, ал штаттың 1,1 миллионға жуық халқы балық шаруашылығы саласына тәуелді, ол штаттың табысына 3% үлес қосады. National Geographic Traveler журналымен әлемнің он жұмақтың бірі деп танылған Керала Үндістанның танымал туристік орындарының бірі болып табылады, оның негізгі тартымдылықтары кокос пальмаларымен көмкерілген құмды жағажайлар, арналар, таулы курорттар, аюрведиялық туризм және тропикалық көгалдандыру.

State in southwestern India
the Indian state

Kerala (/lang/'/k//ɛr//ə//l//ə/ KERRələ), called Keralam in Malayalam , is a state on the Malabar Coast of India. It was formed on 1 November 1956, following the passage of the States Reorganisation Act, by combining Malayalam speaking regions of the erstwhile regions of Cochin, Malabar, South Canara, and Travancore. to the west. With 33 million inhabitants as per the 2011 census, Kerala is the 13th largest Indian state by population. It is divided into 14 districts with the capital being Thiruvananthapuram. Malayalam is the most widely spoken language and is also the official language of the state. The Chera dynasty was the first prominent kingdom based in Kerala. The Ay kingdom in the deep south and the Ezhimala kingdom in the north formed the other kingdoms in the early years of the Common Era (CE). The region had been a prominent spice exporter since 3000 BCE. The region's prominence in trade was noted in the works of Pliny as well as the Periplus around In the 15th century, the spice trade attracted Portuguese traders to Kerala, and paved the way for European colonisation of India. At the time of Indian independence movement in the early 20th century, there were two major princely states in Kerala: Travancore and Cochin. They united to form the state of Thiru Kochi in 1949. The Malabar region, in the northern part of Kerala, had been a part of the Madras province of British India, which later became a part of the Madras State post independence. After the States Reorganisation Act, 1956, the modern day state of Kerala was formed by merging the Malabar district of Madras State (excluding Gudalur taluk of Nilgiris district, Lakshadweep Islands, Topslip, the Attappadi Forest east of Anakatti), the taluk of Kasaragod (now Kasaragod District) in South Canara, and the erstwhile state of Thiru Kochi (excluding four southern taluks of Kanyakumari district, and Shenkottai taluks). Kerala is the second most urbanised major state in the country with 47.7% urban population according to the 2011 Census of India. The state has the highest media exposure in India with newspapers publishing in nine languages, mainly Malayalam and sometimes English. Hinduism is practised by more than half of the population, followed by Islam and Christianity. The economy of Kerala is the 8th largest in India with in gross state domestic product (GSDP) and a per capita net state domestic product of The tertiary sector contributes around 65% to state's GSVA, while the primary sector contributes only 8%. The state has witnessed significant emigration, especially to the Arab states of the Persian Gulf during the Gulf Boom of the 1970s and early 1980s, and its economy depends significantly on remittances from a large Malayali expatriate community. The production of pepper and natural rubber contributes significantly to the total national output. In the agricultural sector, coconut, tea, coffee, cashew and spices are important. The state is situated between Arabian Sea to the west and Western Ghats mountain ranges to the east. The state's coastline extends for , and around 1.1 million people in the state are dependent on the fishery industry, which contributes 3% to the state's income. Named as one of the ten paradises of the world by National Geographic Traveler, Kerala is one of the prominent tourist destinations of India, with coconut lined sandy beaches, backwaters, hill stations, Ayurvedic tourism and tropical greenery as its major attractions.

Этимология

Керала сөзі алғаш рет б.з.д. 3 ғасырдағы Маурья императоры Ашока (274–237 ж.б.д.) қалдырған тас жазуда «Кералапуто» («Чераның ұлы») деп тіркелген, ол оның әлеуметтік тұрмыстық жарлықтарының бірі. Сол кездегі аймақтағы үш мемлекеттің бірі классикалық тамил тілінде ISO деп аталды: ISO және ISO – бір сөздің өзгеше түрі. ISO сөзі Керала патшаларының ең ежелгі танылған әулетіне сілтеме жасайды және «көл» деген ежелгі тамил сөзінен шыққан. ISO, классикалық тамилдегі ISO («жота немесе таудың беткейінің еңісі») немесе ISO («Чералар жері») сөздерінен туындаған болуы мүмкін. Халықтық этимология бойынша Керала, малаялам тіліндегі ISO («кокос ағашы») және ISO («жер») сөздерінен алынған, яғни «кокос ағаштарының жері» деген лақапты жергілікті тұрғындар кокос ағаштарының көптігіне байланысты қолданады. Кераланың «Черапада» деп аталатын ең ерте санскрит мәтіні – кейінгі Ведалық мәтін Аитарея Араньяка. Керала туралы Рамаяна және Махабхарата екі индуист эпопеясында да айтылады. Греко-рим сауда картасы Periplus Maris Erythraei Кераланы Целоботра деп атап көрсетеді.

Малабар

Керла сыртқы сауда айналымында Малабар деп аталды. Бұрын Малабар термині қазіргі Керла штатына қоса, Үндістанның оңтүстік-батыс жағалауында Керламен шектес Тулу-Наду және Каньякумариды білдіру үшін де қолданылған. Малабар халқы малабарлар деп аталды. Шығыс Үндістан компаниясы келгенге дейін Малабар термині Керла терминімен бірге Керланың жалпы атауы ретінде пайдаланылды. Косма Индикоплеуст (6-ғасыр) заманында араб теңізшілері Керланы Мале деп атаған. Дегенмен, атаудың алғашқы бөлігі Косма Индикоплеуст жазған "Топография" еңбегінде кездеседі. Онда Мале деп аталған бұрыш сауда орталығы туралы айтылған, ол Малабарға ("Мале еліне") атын бергені анық. Мале атауы дравид тіліндегі Мала ("қамыс тоғайы", "төбе") сөзінен туындаған деп саналады. Ал Бируни бұл елді Малабар деп атаған тұңғыш жазушы. Араб авторлары бұл жерді Малибар, Манибар, Мулибар және Мунибар деп атаған. Малабар сөзі Маланад сөзін еске түсіреді, ол "таулы жер" деген мағынаны білдіреді.

Дәстүрлі көздер

Сангам классигі Пуранануруда айтылғандай, Чера патшасы Сенкуттуван Каньякумари мен Гималай арасындағы жерлерді жаулап алды. Оған лайықты жауы болмағандықтан, ол теңізге найзасын лақтырып, оны қоршауға алды. 17 ғасырғы индуистік мифологиялық еңбек – Кералопати бойынша, Керала жері Вишнудың алтыншы аватары Парасурама, балта ұстаған батыр қасиеттісінің күшімен теңізден қайтарылды (сондықтан индуистік мифологияда Керала «Парасурама Кшетрам» – «Парасурама жері» деп те аталады). Парасурама балтасын теңізге лақтырғанда, су ол жеткенше кері шегінді. Аңыз бойынша, осылай пайда болған жаңа жер Гокарнадан Каньякумариға дейін созылды. Теңізден көтерілген жер тұзды болып, тұруға жарамсыз еді, сондықтан Парасурама жылан патшасы Васукиді шақырды, ол қасиетті уын бүркіп, топырақты құнарлы, жасыл жерге айналдырды. Васуки мен барлық жыландар құрмет көрсетіп, осы жердің қорғаушылары мен күзетшілері етіп тағайындалды. П. Т. Шриниваса Айенгардың пікірінше, Сенкуттуван ерте арийлер әкелген Парасурама туралы аңызға шабыланды. Кераламен байланысты тағы бір ерте Пураникалық кейіпкер – Махабали, Асура және Кераладан әділ патшалық құрған патша. Ол Деваларға қарсы соғыста жеңіске жетіп, оларды жер аударды. Девалар Вишну Иесіне жалбарынып, ол бесінші рет Вамана кейпінде туып, Махабалиді Деваларды жұбатқан үшін төменгі әлемге итерді. Онам мерекесінде Махабали жыл сайын Кералаға оралады деген сенім бар. 18 Пурананың ең көнесі – Матся Пуранада Кераланың (және Тамил Надудың) Малая таулары Вишнудың алғашқы аватары Матся мен аймақтың бірінші адамы және патшасы Ману туралы оқиғаға орын ретінде пайдаланылады.

Офир

Офир – Киелі кітапта айтылған, байлығымен әйгілі порт немесе аймақ. Осы мәліметтерге сәйкес, Сүлеймен патша Офирден әр үш жыл сайын жүк алып тұратын (1 Патшалар 10:22), ол жүкте алтын, күміс, сандал ағашы, інжу, азу, маймылдар және тауыс құстарынан тұратын. 1863 жылы жарық көрген сэр Уильям Смиттің «Библия сөздігінде» павлин үшін қолданылатын «Тхукки» еврей сөзінің, классикалық тамилдегі «Тогкай» және сингалы тіліндегі «Токей» сөздерінен шыққандығы, сондай-ақ Библияда сақталған классикалық тамилдегі азу, мақта матасы және маймылдарды білдіретін басқа сөздермен байланысты екені айтылады. Офирдің Тамилкамда орналасқандығы туралы бұл теорияны басқа тарихшылар да қолдайды. Офир деп есептелетін Керала жағалауындағы ең мүмкін жер – Тируваннатпурам ауданындағы Пувар (бірақ кейбір үнді ғалымдары Бейпурды да мүмкін орын деп санайды). Патшалар мен Шығармалар кітаптары Сүлеймен патша мен Тир патшасы І Хирамның Қызыл теңіздегі Эцион-Гебер портынан Офирге бірлесіп жасаған сапарынан, көп мөлшерде алтын, құнды тастар мен «алгум ағашын» әкелгенін, сондай-ақ Яһуда патшасы Жосапаттың кейінірек Офирге жасаған сәтсіз сапары туралы баяндайды. Алғашқы сапар 1 Патшалар 9:28; 10:11; 1 Тарих 29:4; 2 Тарих 8:18; 9:10-да, ал Жосапаттың сәтсіз сапары 1 Патшалар 22:48-де сипатталған. «Офир алтыны» туралы мәліметтер Еврей Библиясының басқа да кітаптарында кездеседі: Әйүп кітабы 22:24; 28:16; Забур 45:9; Ишая 13:12.

Шереман Perumals

Шераман Перумалдар туралы аңыз – Кераланың Шераман Перумалдарымен (сөзбе-сөзше Чера патшалары) байланысты ортағасырлық дәстүр. Аңыздың тарихи дерек көзі ретінде жарамдылығы Оңтүстік Үндістан тарихшылары арасында қызу пікірталас тудырды. Кераланың феодалдары өз билігін заңдыландыру үшін осы аңызды пайдаланды (ортағасырлық Кераладағы көптеген маңызды әулеттер өз тегін Перумалдың аңыздық бөлісіне дейін жегізді). Аңыз бойынша, Гаттардың шығысындағы елдің билеушісі Раяр, соңғы Перумал билік еткен кезде Кералаға шапқындады. Перумал басқыншы күштерді кері қайтару үшін өз феодалдарының жасақтарын шақырды (мысалы, Удая Варман Колатири, Маниччан және Эранадтың Виккиран). Эрадис (Эранадтың басшысы) Раярдың бекінісін алатынына Перумалға сендірді. Шайқас үш күнге созылды, нәтижесінде Раяр өз бекінісінен шығып кетті (сосын Перумалдың әскері оны басып алды). "Бір кезде Чераман Перумалдың аты Рави Варма болған. Осы аңыздың ең алғашқы жазылған нұсқасы – авторсыз араб қолжазбасы, ол «Киссат Шакарвати Фармад» деп аталады. 16-шы ғасырға жататын араб еңбегі «Тухфат Уль Муджахидин», авторы – Поннанилық Зайнуддин Махдум II, сондай-ақ ортағасырлық малаялам тіліндегі «Кералопати» еңбегі де Кераланың соңғы Чераман Перумалының Меккеге кеткені туралы айтады. Алайда, С. Н. Садасиван «Индияның әлеуметтік тарихы» еңбегінде Мальдив аралдарының патшасы Калиманжа ислам дініне кіргенін айтады. Кочин газетіндегі Таджуддин туралы әңгіме, сол кезде теңізшілерге Мали деген атпен белгілі болған жерді Малабар (Керала) деп жаңылысқандықтан пайда болған болуы мүмкін."

Тарихқа дейінгі кезең

Кераланың маңызды бөлігі, оның ішінде батыс жағалаудың аласа жазықтары мен орталық аймақтың жазықтары ежелгі заманда теңіз астында болған болуы мүмкін. Бұл гипотезаны растайтын Чанганассери маңынан теңіз қазбалары табылды. Тарихи алдындағы археологиялық жаңалықтарға Идукки ауданының Марайур аймағындағы неолит дәуіріне жататын дольмендер кіреді, олар Батыс Гатттардың құрамындағы шығыс таулы аймақта орналасқан. Жергілікті жерде олар "мунияра" деп аталады, бұл "муни" (саналы немесе абыз) және "ара" (дольмен) сөздерінен туындаған. Ваянаданың Эдаккал үңгірлеріндегі тасқа салынған өрнектер шамамен б.з.д. 6000 жылға, неолит дәуіріне дейін барады. Археологиялық зерттеулер Кераладағы мезолит, неолит және мегалит орындарын анықтады. Зерттеулер ежелгі Керала қоғамы мен мәдениетінің палеолит дәуірінен бастап мезолит, неолит және мегалит дәуірлері арқылы дамуын көрсетеді. Сыртқы мәдени байланыстар осы мәдени құрылымға көмектесті; тарихшылар қола дәуірі мен ерте темір дәуірінде Инд өзені цивилизациясымен байланыс болуы мүмкін екенін ұсынады.

Ежелгі кезең

Керала б.з.д. 3000 жылдан бері дәмдеуіштердің ірі экспорттаушысы болып келген. Сумерлік жазбаларына сәйкес, оны бүгінге дейін «Дәмдеуіштер бағы» немесе «Үндістанның дәмдеуіштер бағы» деп атайды. Арабтар мен финикиялықтар алғаш рет Малабар жағалауына дәмдеуіштермен сауда жасау үшін келді. Ғалымдар Керлапутраның – Керланы билеген алғашқы үстемдік еткен әулеттің, астанасы Карур қаласында болған Чералардың тағы бір атауы екенін айтады. Бұл аймақтар бір кезде ортақ тіл мен мәдениетке ие болған, ол Тамилакам деп белгілі бір аймақта бөліскен. Коимбатур маңындағы аймақты I және IV ғасырлар аралығында Сангам дәуірінде Чералар басқарды және ол Малабар жағалауы мен Тамил Наду арасындағы маңызды сауда жолы – Палаккад аңғарының шығыс кіреберісі қызметін атқарды. Оңтүстіктегі Ай патшалығы және солтүстіктегі Ежимала патшалығымен бірге Чералар біздің заманымыздың басында Кераланың билеуші патшалықтарын құрды. Сангам әдебиетінде Чера патшасы Утиян Чералатан қазіргі Кераланың көп бөлігін Куттанадтағы астанасынан басқарғандығы және Музирис портын бақылағандығы, бірақ оның оңтүстік ұшы Пандиялар патшалығында болғандығы айтылады. Оның сауда порты кейде ежелгі батыс дереккөздерінде Квилондағы Нелсинда (немесе Неацинди) деп аталады. Тиндас – Чералар мен Рим империясы арасындағы сауданың маңызды орталығы болды. Аз танымал Айс және Мушика патшалықтары Чера аймағының оңтүстігінде және солтүстігінде орналасқан. Плиний Үлкен (б.з.д. I ғасыр) Тиндас порты Кепроботостың (Чера әулеті) солтүстік-батыс шекарасында орналасқандығын мәлімдейді. Тиндас портының солтүстігінде орналасқан Солтүстік Малабар аймағын Сангам дәуірінде Ежимала патшалығы басқарды. Плиний Үлкен Лимириканың қарақшылардың шабуылына жиі ұшырайтынын айтқан. Косма Индикоплеуст Лимирика Малабар бұрышының көзі екенін атап көрсеткен. Б.з.д. соңғы ғасырларда жағалау гректер мен римдіктер үшін дәмдеуіштерге, әсіресе Малабар бұрышына байланысты маңызға ие болды. Чералар Қытай, Батыс Азия, Египет, Грекия және Рим империясымен сауда байланыстарын орнатты. Шетелдік сауда орталарында бұл аймақ Мале немесе Малабар деп белгілі болды. Музирис, Тиндас, Наура, Нельсинда және Бараке сол кездегі маңызды порттардың бірі болды. Сангам әдебиетінде Кераладағы Музириске алтынмен жүктелген римдік кемелердің Малабар бұрышымен айырбасталуы туралы айтылады. Кералаға муссондық желдерді пайдаланып жеткен алғашқы батыс саудагерлерінің бірі – б.з.д. 118 немесе 166 жылдары Египеттегі эллиндік Птолемей әулетінің патшасы Птолемей VIII-нің қолдауымен Евдокс Цизикий болды. Аймақтың порт қалаларындағы римдік құрылымдар, мысалы, Августқа арналған ғибадатхана және римдік сарбаздардың казармалары, римдік cursus publicus картасының сақталған жалғыз нұсқасы – Табула Путингерияда көрсетілген. Батыс Азия мен Оңтүстік Еуропадан келген саудагерлер Кералада жағалау бекеттерін және елді мекендерін құрды. Израиль (иудей) Кераламен байланысы б.з.д. 573 жылы басталды. Арабтардың да Кераламен сауда байланыстары болды, ол б.з.д. 4 ғасырға дейін соңғы кездерде пайда болды. Геродот (б.з.д. 484–413 жж.) Арабтардан Кераладан әкелген тауарлар израильдіктерге (иудейлерге) Эденде сатылғанын атап өткен. Мапила – шетелден келген құрметті қонақтарға берілген құрметті атақ. Иудей, Сириялық христиан және мұсылман иммиграциясы тиісті қауымдардың кейінгі атауларын анықтады: Яһуда Мапиласы, Мұсылман Мапиласы және Насарани Мапиласы. Ең алғашқы Сент-Томас христиан шіркеулері, Чераман Джумуа мешіті (Мапилалар бойынша дәстүрлі түрде «629 ж.» деп саналады) – «Үндістанның алғашқы мешіті» және Парадеси синагогасы (1568 ж.) – Ұлттар Достастығындағы ең көне синагог – Кералада салынды.

Kerala has been a major spice exporter since 3000 BCE, according to Sumerian records and it is still referred to as the "Garden of Spices" or as the "Spice Garden of India". Arabs and Phoenicians were the first to enter Malabar Coast to trade Spices. Scholars hold that Keralaputra is an alternate name of the Cheras, the first dominant dynasty who ruled Kerala, and had its capital at Karur. These territories once shared a common language and culture, within an area known as Tamilakam. The region around Coimbatore was ruled by the Cheras during Sangam period between 1st and the 4th centuries CE and it served as the eastern entrance to the Palakkad Gap, the principal trade route between the Malabar Coast and Tamil Nadu. Along with the Ay kingdom in the south and the Ezhimala kingdom in the north, the Cheras formed the ruling kingdoms of Kerala in the early years of the Common Era (CE). It is noted in Sangam literature that the Chera king Uthiyan Cheralathan ruled most of modern Kerala from his capital in Kuttanad, and controlled the port of Muziris, but its southern tip was in the kingdom of Pandyas, which had a trading port sometimes identified in ancient Western sources as Nelcynda (or Neacyndi) in Quilon. Tyndis was a major centre of trade, next only to Muziris, between the Cheras and the Roman Empire. The lesser known Ays and Mushikas kingdoms lay to the south and north of the Chera regions, respectively. Pliny the Elder (1st century CE) states that the port of Tyndis was located at the northwestern border of Keprobotos (Chera dynasty). The North Malabar region, which lies north of the port at Tyndis, was ruled by the kingdom of Ezhimala during Sangam period. Pliny the Elder mentioned that Limyrike was prone to raids by pirates. The Cosmas Indicopleustes mentioned that the Limyrike was a source of Malabar peppers. In the last centuries BCE the coast became important to the Greeks and Romans for its spices, especially Malabar pepper. The Cheras had trading links with China, West Asia, Egypt, Greece, and the Roman Empire. In foreign trade circles the region was known as Male or Malabar. Muziris, Tyndis, Naura, Nelcynda, and Barace, were among the principal ports at that time. Contemporary Sangam literature describes Roman ships coming to Muziris in Kerala, laden with gold to exchange for Malabar pepper. One of the earliest western traders to use the monsoon winds to reach Kerala was Eudoxus of Cyzicus, around 118 or 166 BCE, under the patronage of Ptolemy VIII, king of the Hellenistic Ptolemaic dynasty in Egypt. Roman establishments in the port cities of the region, such as a temple of Augustus and barracks for garrisoned Roman soldiers, are marked in the Tabula Peutingeriana, the only surviving map of the Roman cursus publicus. Merchants from West Asia and Southern Europe established coastal posts and settlements in Kerala. The Israeli (Jewish) connection with Kerala started in 573 BCE. Arabs also had trade links with Kerala, starting before the 4th century BCE, as Herodotus (484–413 BCE) noted that goods brought by Arabs from Kerala were sold to the Israelis [Hebrew Jews] at Eden. Mappila was an honorific title that had been assigned to respected visitors from abroad; Israelite (Jewish), Syrian Christian, and Muslim immigration account for later names of the respective communities: Juda Mappilas, Muslim Mappilas, and Nasrani Mappilas. The earliest Saint Thomas Christian Churches, Cheraman Jumu'ah Masjid (traditionally dated to "629 CE" by the Mappilas)—regarded as "the first mosque of India"—and Paradesi Synagogue (1568 CE)—the oldest active synagogue in the Commonwealth of Nations—were built in Kerala.

Ерте ортағасырлық кезең

Екінші Чера патшалығы (шамамен 800–1102 жж.), Маходайпурамның Кулашехра әулеті (қазіргі Кодунгаллур) деп те аталады, Кулашехра Варман құрған, ол қазіргі Кераланың барлық аумағын және қазіргі Тамил Надудың кішігірім бөлігін биледі. Кулашехра дәуірінің басында Нагеркоилден Тхирувалаға дейінгі оңтүстік аймақты Ай патшалары басқарды, олар 10-ғасырда билігін жоғалтып, аймақты Кулашехра империясының құрамына қостырды. Кулашехра билігі тұсында Кералада өнер, әдебиет, сауда және индуизмнің Бхакти қозғалысы дамыды. Осы кезеңде, шамамен 7-ғасырда, тамилдерден ерекше керальдік этникалық топ тілдік жағынан жекеленді. Малаялам күнтізбесі 825 жылға дейін жетеді. Жергілікті басқару үшін империя Надуважилер билігіндегі провинцияларға бөлінді, әр провинцияда Десаважилер деп аталатын басшылар бақылауындағы бірнеше Десамдар болды. Жағалау қалаларында мұсылман халқының көп екені туралы шетелдік деректерде айтылады. Бағдаттық әл-Масуди (896–956 жж.), Мұхаммед әл-Идриси (1100–1165 жж.), Әбульфеда (1273–1331 жж.) және Әл-Димашки (1256–1327 жж.) сияқты араб жазушылары Кераладағы мұсылман қауымдастарын атап көрсетті. Кейбір тарихшылар Мапилаларды Оңтүстік Азиядағы алғашқы, тұрақты қоныстанған мұсылман қауымды деп санайды. Керала мұсылмандары туралы ең ерте мәлімет Килон Сирия мыс тақталарында кездеседі. Әлеуметтік жүйе касталық бөліністерге байланысты фрагменттелді. Соңында, 1102 жылы Кулашехра әулеті Кейінгі Пандиялар мен Кейінгі Чолалардың біріккен шабуылымен бағындырылды. Каликут Заморині бастапқыда қазіргі Малапурам ауданының солтүстік бөлігінде орналасқан Эранадтың билеушісі болды. 14-ғасырда Кожикод Перумбадаппу Сваропам (Кочин) патшасының бақылауында болған Валуванадтан Тирунавайяны басып алып, орталық Кераланың үлкен бөлігін жаулап алды. Перумбадаппу билеушісі өзінің астанасын (шамамен 1405 ж.) Кодунгаллурдан Кочинге көшіруге мәжбүр болды. 15-ғасырда Кочиннің мәртебесі Кожикодтың вассалдық мемлекетіне дейін төмендеді. 1403 жылы Чэн Хо (Чжэн Хе) басқарымындағы Қытай императорлық флотының құрамында болған қытай теңізші Ма Хуан бұл қаланы әлемнің түкпір-түкпірінен келген саудагерлер жиі кездесетін ірі сауда орталығы деп сипаттады. Ол мұсылмандардың діни қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін салынған 20-30 мешіттер, саудагерлердің саусақтары мен аяқтарын пайдалана отырып есептеудің ерекше жүйесі (қазірге дейін қолданылады) және аналық тектілік мұрагерлік жүйесі (Марумаккатайам) туралы айтады. Абдур Раззак (1442–43 жж.), Никколо де Конти (1445 ж.), Афанасий Никитин (1468–74 жж.), Людовико ди Вартема (1503–1508 жж.) және Дуарте Барбоза бұл қаланы әлемнің әртүрлі бөліктерінен келген саудагерлерді көруге болатын Үнді субконтинентіндегі маңызды сауда орталықтарының бірі ретінде таныды.

A second Chera Kingdom (c. 800–1102), also known as Kulasekhara dynasty of Mahodayapuram (present day Kodungallur), was established by Kulasekhara Varman, which ruled over a territory comprising the whole of modern Kerala and a smaller part of modern Tamil Nadu. During the early part of the Kulasekara period, the southern region from Nagercoil to Thiruvalla was ruled by Ay kings, who lost their power in the 10th century, making the region a part of the Kulasekara empire. Under Kulasekhara rule, Kerala witnessed a developing period of art, literature, trade and the Bhakti movement of Hinduism. A Keralite identity, distinct from the Tamils, became linguistically separate during this period around the seventh century. The origin of Malayalam calendar dates back to year 825 CE. For local administration, the empire was divided into provinces under the rule of Naduvazhis, with each province comprising a number of Desams under the control of chieftains, called as Desavazhis. A number of foreign accounts have mentioned about the presence of considerable Muslim population in the coastal towns. Arab writers such as Al Masudi of Baghdad (896–956 CE), Muhammad al Idrisi (1100–1165 CE), Abulfeda (1273–1331 CE), and Al Dimashqi (1256–1327 CE) mention the Muslim communities in Kerala. Some historians assume that the Mappilas can be considered as the first native, settled Muslim community in South Asia. The known earliest mention about Muslims of Kerala is in the Quilon Syrian copper plates. The social system became fractured with divisions on caste lines. Finally, the Kulasekhara dynasty was subjugated in 1102 by the combined attack of Later Pandyas and Later Cholas. The Zamorin of Calicut was originally the ruler of Eranad, which was a minor principality located in the northern parts of present day Malappuram district. In the 14th century, Kozhikode conquered larger parts of central Kerala after the seize of Tirunavaya from Valluvanad, which were under the control of the king of Perumbadappu Swaroopam (Cochin). The ruler of Perumpadappu was forced to shift his capital (c. CE 1405) further south from Kodungallur to Kochi. In the 15th century, the status of Cochin was reduced to a vassal state of Kozhikode. Ma Huan (1403 AD), the Chinese sailor part of the Imperial Chinese fleet under Cheng Ho (Zheng He) states the city as a great emporium of trade frequented by merchants from around the world. He makes note of the 20 or 30 mosques built to cater to the religious needs of the Muslims, the unique system of calculation by the merchants using their fingers and toes (followed to this day), and the matrilineal system of succession (Marumakkathayam). Abdur Razzak (1442–43), Niccolò de' Conti (1445), Afanasy Nikitin (1468–74), Ludovico di Varthema (1503–1508), and Duarte Barbosa witnessed the city as one of the major trading centres in the Indian subcontinent where traders from different parts of the world could be seen.

Виджаянагараны жаулап алу

Виджаянагара империясының патшасы Дева Рая II (1424–1446) 15-ші ғасырда қазіргі Керала штатының бүкіл аумағын бағындырды. 1498 жылы Еуропадан Малабарға теңіз жолы ашылғаннан кейін португалдықтар өздерінің иеліктерін кеңейте бастады және Ормус пен Малабар жағалауы арасындағы, сондай-ақ Цейлонға дейінгі теңіздерге билік етті. Олар 1502 жылы Килон қаласындағы Тангассериде сауда орталығын құрды. Кожикодтың Заморині жаңа келгендерге өзінің халқымен сауда жасауға рұқсат берді, нәтижесінде Кожикодта фабрика мен бекініс салынуымен португал саудасы гүлденді. Алайда, португалдықтардың арабтардың мүліктеріне жасаған шабуылдары Заморинді ашуландырып, олардың арасында қақтығыстарға әкелді. Каликут Заморинінің вассалы болған Танур патшалығының хакимі, Кожикодтағы өзінің үстемдігіне қарсы португалдықтардың жағына шықты. Дегенмен, Танур аймағындағы Мапила саудагерлерінің адалдығы әлі де Каликут Замориніне қарасты болды. Португалдықтар Заморин мен Кочи патшасы арасындағы бәсекелестікті пайдаланып, Кочимен одақтасты. 1505 жылы Франсиско де Алмейда Португалдық Үндістанның вице-королі болып тағайындалғанда, оның штаб-пәтері Кожикодта емес, Кочи фортында (Эммануэль форты) орналасты. Оның билігі кезінде португалдықтар Кочипен қарым-қатынасты басып алды және Малабар жағалауында бірнеше бекіністер салды. Сент-Анджело немесе Сент-Анджело форты 1505 жылы Каннурда, ал Сент-Томас форты 1518 жылы португалдықтар Коллам (Квилон) қаласында салды. Алайда, португалдықтар Оңтүстік Малабардағы Заморин күштерінің шабуылдарынан, әсіресе Кунджали Мараккарлар деп аталатын Кожикод адмиралдары басқарған теңіз шабуылдарынан зардап шекті, бұл оларды келісімге келуге мәжбүр етті. Кунджали Мараккарлар Үндістан жағалауын алғашқы теңіз қорғанысын ұйымдастырумен ерекше көзге түсті. 16 ғасырда Понани қаласындағы Зайнуддин Махдум II (шамамен 1532 жылы туған) жазған «Тухфат Уль Муджахидин» кітабы – Керала тарихына толық арналған және кералалық автор жазған алғашқы кітап. Бұл кітап араб тілінде жазылған және 1498 жылдан 1583 жылға дейін Малабар жағалауын португалдықтардың отарлауына қарсы Каликут Заморинінің жанында Кунджали Мараккар флотының көрсеткен қарсылығы туралы ақпараттарды қамтиды. Арабтар мен португалдықтар арасындағы Квилон портындағы көтеріліс португал дәуірінің аяқталуына әкелді. Каннур маңындағы Араккал патшалығының Али Раджалары, Колатиридің вассалдары болғандықтан, Лакшадвип аралдарына билік етті. Касарогод маңындағы Бекал бекінісі 1650 жылы Келадидің Шиваппа Наякасы салған, ол штаттағы ең ірі бекініс болып табылады. 1602 жылы Заморин Ачехке хабар жіберіп, егер олар келсе және сауда жасаса, Кожикодта бекініс беретінін уәде етті. Ханс де Вольф және Лафер Ачехтен Азия кемесімен жіберілді, бірақ екеуі де Танурдың басшысы тарапынан тұтқынға алынып, португалдықтарға тапсырылды. 1604 жылдың қараша айында адмирал Стивен ван дер Хаген басқаратын голланд флоты Кожикодқа келді. Бұл Голландтың Кераладағы қатысуының басталуы болды және олар 1604 жылдың 11 қарашасында Кожикодпен келісімге келді, бұл Голланд Шығыс Үндістан компаниясының үнді билеушісімен жасаған алғашқы келісім-шарты болды. 1661 жылдан кейін олар Квилонда голландтарға жеңіліп, кейін португалдықтар оңтүстік-батыс жағалаудан кетіп қалды. Британдықтардың Малабар жағалауына келуі 1615 жылға дейін жетеді, осы жылы капитан Уильям Килинг басшылығындағы үш кемемен Кожикодқа келген топ болды. 1753 жылы голландтар мен Траванкор арасында «Мавеликкара шарты» деп аталатын келісімге қол қойылды, оған сәйкес голландтар аймақтағы барлық саяси қатысудан бас тартуға мәжбүр болды. 18 ғасырда Траванкор патшасы Шри Анижам Тирунал Мартанда Варма әскери жаулап алулар арқылы Кочинге дейінгі барлық патшалықтарды қосып алып, Кералада Траванкордың беделін арттырды. Кочи билеушісі Анижам Тируналмен бейбітшілікке келу үшін сотқа жүгінді, ал Кераланың солтүстік және солтүстік-орталық бөліктері (Малабар ауданы), сондай-ақ Кераланың оңтүстігіндегі Форт Кочи, Тангассери және Анчутенгу Үндістан тәуелсіз болғанға дейін тікелей британдық билік астына түсті. Траванкор 1755 жылы Пураккад шайқасында Кожикодтың күшті Заморинін жеңіп, Кераладағы басым мемлекет атанды. Каннур маңындағы Дхармадом аралы, сондай-ақ Талассери 1734 жылы Шығыс Үндістан компаниясына берілді, оларға орта ғасырдың соңында барлық Колатту раджалары, Коттайам раджалары және Араккал Бибилері таласқан. Бұл жерде британдықтар фабрика мен ағылшын елді мекенін құрды. 1757 жылы Кожикодтың Заморинінің басқыншылығына қарсы тұру үшін Палаккад Раджасы Майсурдың Хайдер Әлиден көмек сұрады. Оның ұлы және мұрагері Типу Сұлтан кеңейіп келе жатқан Британ Шығыс Үндістан компаниясына қарсы науқандар жүргізді, нәтижесінде төртінші Англо-Майсур соғыстарының екеуі болды. Типу ақырында 1790 жылдары үшінші Англо-Майсур соғысының және одан кейінгі Серингапатам шартының нәтижесінде Малабар ауданы мен Оңтүстік Канараны компанияға берді, екеуі де 1792 және 1799 жылдары Британ Үндістанының Бомбей президенттігіне қосылды (ол Үндістанның батыс жағалауындағы басқа да аймақтарды қамтыды). Кейін 1800 жылы Малабар ауданы мен Оңтүстік Канара Бомбей президенттігінен бөлініп, көршілес Мадрас президенттігімен біріктірілді. 18 ғасырдың соңына қарай Кераланың барлық аумағы британдықтардың бақылауына өтті, тікелей басқарылды немесе тәуелділікте болды. Бастапқыда британдықтар Керала Варма Пажасси Раджа басшылығымен олардың билігіне қарсы жергілікті қарсылыққа тап болды, ол Талассери-Вайанад аймағында үлкен қолдауға ие болды. Малабар арнайы полициясы 1884 жылы Малаппурамда штаб-пәтері орналасқан колониялық үкімет тарапынан құрылды. 20 ғасырдың тәуелсіздік қозғалысы кезінде Кералада ірі көтерілістер болды, олардың ең танымалдары – 1921 жылғы Малабар көтерілісі және Траванкордағы әлеуметтік күрестер. Малабар көтерілісінде Малабардың Мапила мұсылмандары британдық үкіметке қарсы көтерілді. Пуккоттур шайқасы көтерілісте маңызды рөл атқарады. 20 ғасырдың басында касталық теңсіздікке қарсы бірнеше әлеуметтік күрестер болды, нәтижесінде 1936 жылы Траванкор махараджасы Читхира Тирунал Баларама Варма Траванкордағы индуист ғибадатханаларын барлық касталарға ашуға қатысты «Храмға кіру туралы жарлық» жарияланды.

The king Deva Raya II (1424–1446) of the Vijayanagara Empire conquered the entirety of present day state of Kerala in the 15th century. Following the discovery of sea route from Europe to Malabar in 1498, the Portuguese began to expand their territories and ruled the seas between Ormus and the Malabar Coast and south to Ceylon. They established a trading centre at Tangasseri in Quilon during 1502 as per the invitation of the then Queen of Quilon to start spices trade from there. The Zamorin of Kozhikode permitted the new visitors to trade with his subjects such that Portuguese trade in Kozhikode prospered with the establishment of a factory and a fort. However, Portuguese attacks on Arab properties in his jurisdiction provoked the Zamorin and led to conflicts between them. The ruler of the Kingdom of Tanur, who was a vassal to the Zamorin of Calicut, sided with the Portuguese, against his overlord at Kozhikode. However, the allegiance of the Mappila merchants in Tanur region still stayed under the Zamorin of Calicut. The Portuguese took advantage of the rivalry between the Zamorin and the King of Kochi allied with Kochi. When Francisco de Almeida was appointed as Viceroy of Portuguese India in 1505, his headquarters was established at Fort Kochi (Fort Emmanuel) rather than in Kozhikode. During his reign, the Portuguese managed to dominate relations with Kochi and established a few fortresses on the Malabar Coast. Fort St Angelo or St. Angelo Fort was built at Kannur in 1505 and Fort St Thomas was built at Kollam (Quilon) in 1518 by the Portuguese. However, the Portuguese suffered setbacks from attacks by Zamorin forces in South Malabar; especially from naval attacks under the leadership of Kozhikode admirals known as Kunjali Marakkars, which compelled them to seek a treaty. The Kunjali Marakkars are credited with organising the first naval defence of the Indian coast. Tuhfat Ul Mujahideen written by Zainuddin Makhdoom II (born around 1532) of Ponnani in 16th century CE is the first ever known book fully based on the history of Kerala, written by a Keralite. It is written in Arabic and contains pieces of information about the resistance put up by the navy of Kunjali Marakkar alongside the Zamorin of Calicut from 1498 to 1583 against Portuguese attempts to colonise Malabar coast. An insurrection at the Port of Quilon between the Arabs and the Portuguese led to the end of the Portuguese era in Quilon. The Muslim line of Ali Rajas of Arakkal kingdom, near Kannur, who were the vassals of the Kolathiri, ruled over the Lakshadweep islands. The Bekal Fort near Kasaragod, which is also largest fort in the state, was built in 1650 by Shivappa Nayaka of Keladi. In 1602, the Zamorin sent messages to Aceh promising the Dutch a fort at Kozhikode if they would come and trade there. Two factors, Hans de Wolff and Lafer, were sent on an Asian ship from Aceh, but the two were captured by the chief of Tanur, and handed over to the Portuguese. A Dutch fleet under Admiral Steven van der Hagen arrived at Kozhikode in November 1604. It marked the beginning of the Dutch presence in Kerala and they concluded a treaty with Kozhikode on 11 November 1604, which was also the first treaty that the Dutch East India Company made with an Indian ruler. They lost to Dutch at Quilon after 1661 and later, the Portuguese left south western coast. The arrival of British on Malabar Coast can be traced back to the year 1615, when a group under the leadership of Captain William Keeling arrived at Kozhikode, using three ships. An agreement, known as "Treaty of Mavelikkara", was signed by the Dutch and Travancore in 1753, according to which the Dutch were compelled to detach from all political involvement in the region. In the 18th Century, Travancore King Sree Anizham Thirunal Marthanda Varma annexed all the kingdoms up to Cochin through military conquests, resulting in the rise of Travancore to pre eminence in Kerala. The Kochi ruler sued for peace with Anizham Thirunal and the northern and north central parts of Kerala (Malabar District), along with Fort Kochi, Tangasseri, and Anchuthengu in southern Kerala, came under direct British rule until India became independent. Travancore became the dominant state in Kerala by defeating the powerful Zamorin of Kozhikode in the battle of Purakkad in 1755. The island of Dharmadom near Kannur, along with Thalassery, was ceded to the East India Company in 1734, which were claimed by all of the Kolattu Rajas, Kottayam Rajas, and Arakkal Bibi in the late medieval period, where the British initiated a factory and English settlement following the cession. In 1757, to resist the invasion of the Zamorin of Kozhikode, the Palakkad Raja sought the help of the Hyder Ali of Mysore. His son and successor, Tipu Sultan, launched campaigns against the expanding British East India Company, resulting in two of the four Anglo Mysore Wars. Tipu ultimately ceded the Malabar District and South Kanara to the company in the 1790s as a result of the Third Anglo Mysore War and the subsequent Treaty of Seringapatam; both were annexed to the Bombay Presidency (which had also included other regions in the western coast of India) of British India in the years 1792 and 1799, respectively. Later in 1800, both of the Malabar District and South Canara were separated from Bombay presidency to merge them with the neighbouring Madras Presidency. By the end of the 18th century, the whole of Kerala fell under the control of the British, either administered directly or under suzerainty. Initially the British had to suffer local resistance against their rule under the leadership of Kerala Varma Pazhassi Raja, who had popular support in Thalassery Wayanad region. of the British Indian Empire, making them the first modern municipalities in the state of Kerala. The Malabar Special Police was formed by the colonial government in 1884 headquartered at Malappuram. There were major revolts in Kerala during the independence movement in the 20th century; most notable among them is the 1921 Malabar Rebellion and the social struggles in Travancore. In the Malabar Rebellion, Mappila Muslims of Malabar rebelled against the British Raj. The Battle of Pookkottur adorns an important role in the rebellion. Some social struggles against caste inequalities also erupted in the early decades of the 20th century, leading to the 1936 Temple Entry Proclamation by Travancore Maharaja Chithira Thirunal Balarama Varma that opened Hindu temples in Travancore to all castes.

Үндістан Республикасының штаты ретінде

1947 жылы Үндістан мен Пәкістанға бөлінгеннен кейін, Үндістан Одағының бір бөлігі болған Траванкор мен Кочи 1949 жылдың 1 шілдесінде Траванкор-Кочин штатын құру үшін біріктірілді. 1956 жылдың 1 қарашасында Мадрас штатының Оңтүстік Канара ауданындағы Касаргад талуы, Мадрас штатының Малабар ауданы (Лакшадвип аралдарын қоспағанда) және төрт оңтүстік талулары мен Сенготай талуы (Тамил Надуға қосылған) жоқ Траванкор-Кочин Штаттарды қайта ұйымдастыру заңы бойынша Керала штатын құру үшін біріктірілді. 1957 жылы жаңа Керала заң шығарушы жиналысына өткізілген алғашқы сайлау нәтижесінде Э.М.С. Намбудирипад басқаратын коммунистік үкімет құрылды. Оның үкіметі жер және білім беру реформаларын жүзеге асырды, бұл штаттағы табыс теңсіздігін азайтты. Керала ылғалды тропикалық жаңбырлы ормандар мен кейбір дауылдарға толы климатқа ие. Географиялық тұрғыдан Керала үш климаттық аймаққа бөлінеді: шығыс таулы аймақ – тік және салқын таулы жерлер, орталық ортаңғы жазықтар – төбелі төбелер және батыс жазықтар – жағалау жазықтары. Керала жерінің көп бөлігі кембрийге дейінгі және плейстоценге дейінгі геологиялық құрылымдардан тұрады. 1341 жылы Кералада болған құрылымдық су тасқыны жер бедерін күрт өзгертті, соның салдарынан оның тарихына әсер етті, сонымен қатар дәмдеуіштерді тасымалдауға арналған табиғи портын жасады. Кераланың шығыс аймағы Батыс Гатттың жаңбыр көлеңкесінің батысында орналасқан биік таулар, шатқалдар мен терең аңғарлардан тұрады. Аймақтың шығысқа қарай ағатын үш өзені осы аймақтан бастау алады. Батыс Гатт Палаккад маңында ғана үзіліске ұшырайтын таулардың қабырғасын құрайды, сондықтан ол Палхат ойысы деп те аталады. Батыс Гатт тауларының биіктігі теңіз деңгейінен орташа есеппен жоғары, ал ең биік шыңдары Идукки ауданындағы Анамудиге жетеді, бұл Оңтүстік Үндістанның ең биік шыңы, биіктігі. Батыс Гатт тау тізбегі әлемдегі биологиялық әртүрліліктің сегіз "ең ыстық нүктелерінің" бірі ретінде танылған және ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген. Бұл тізбектегі ормандар Гималай тауларынан көне деп саналады. Чалакуди өзенінде орналасқан және штаттың ең үлкен сарқырамасы болып табылады. Вайанда, Малаппурам (Ниламбурдағы Чалияр аңғары) және Палаккад (Аттаппади аңғары) аудандарының шығыс аймақтары, Нилгири биосфералық қорығының бөлігін құрайды және Майсур платосының жалғасы болып табылады, Карнатаканың көршілес аудандарымен бірге табиғи алтын кен орындарымен танымал. Кераланың жағалау белдеуінде илменит, моназит, торий және титан сияқты минералдар кездеседі. Кераланың Карунагаппалли жағалау белдеуі торийлі моназит құмынан туындаған жоғары фондық сәулеленуімен танымал. Кейбір жағалаудағы панчаяттарда сыртқы сәулеленудің орташа деңгейі жылына 4 мГй-ден асады, ал жағалаудағы кейбір жерлерде ол 70 мГй-ге жетеді. Кераланың батыс жағалау белдеуі шығыс аймаққа қарағанда салыстырмалы түрде тегіс, ал өзендер Кераланың арғы сулары деп аталады. Күріштің алтынды баулығы деп аталған Куттанад Үндістанның ең төменгі жері болып табылады және теңіз деңгейінен төмен өсірілетін әлемдегі сирек орындардың бірі. Елдің ең ұзын көлі Вембанад арғы суларына үстемдік етеді, ол Алапужа мен Кочи арасында орналасқан және ауданы шамамен. Үндістанның су жолдарының сегіз пайызы Кералада орналасқан. Кераланың 44 өзеніне Перияр, Бхаратапужа, Памба, Чалияр, Кадалундипужа, Чалакудипужа, Валапаттанам және Аханковил өзендері жатады. Өзендердің орташа ұзындығы көпшілігі шағын және толығымен муссон жаңбырымен қоректендіріледі. Керала өзендері шағын және дельтасы болмағандықтан, олар қоршаған ортаға тигізетін әсерлерге бейім. Өзендер құмды қазу және ластану сияқты проблемалармен күреседі. Штат жер сілкінісі, су тасқыны және құрғақшылық сияқты бірнеше табиғи апаттарға ұшырайды. Штат 2004 жылғы Үнді мұхитындағы цунамидан да зардап шекті, ал 2018 жылы соңғы бір ғасырдағы ең ауыр су тасқыны болды.

After India was partitioned in 1947 into India and Pakistan, Travancore and Kochi, part of the Union of India were merged on 1 July 1949 to form Travancore Cochin. On 1 November 1956, the taluk of Kasargod in the South Kanara district of Madras, the Malabar district of Madras (excluding the islands of Lakshadweep), and Travancore Cochin, without four southern taluks and Sengottai taluk (which joined Tamil Nadu), merged to form the state of Kerala under the States Reorganisation Act. A Communist led government under E. M. S. Namboodiripad resulted from the first elections for the new Kerala Legislative Assembly in 1957. His government implemented land and educational reforms which in turn, reduced income inequality in the state. Kerala experiences humid tropical rainforest climate with some cyclones. The state has a coast of and the width of the state varies between Geographically, Kerala can be divided into three climatically distinct regions: the eastern highlands; rugged and cool mountainous terrain, the central mid lands; rolling hills, and the western lowlands; coastal plains. Pre Cambrian and Pleistocene geological formations compose the bulk of Kerala's terrain. A catastrophic flood in Kerala in 1341 CE drastically modified its terrain and consequently affected its history; it also created a natural harbour for spice transport. The eastern region of Kerala consists of high mountains, gorges and deep cut valleys immediately west of the Western Ghats' rain shadow. and 3 of its east flowing ones originate in this region. The Western Ghats form a wall of mountains interrupted only near Palakkad; hence also known Palghat, where the Palakkad Gap breaks. The Western Ghats rise on average to above sea level, while the highest peaks reach around Anamudi in the Idukki district is the highest peak in south India, is at an elevation of The Western Ghats mountain chain is recognised as one of the world's eight "hottest hotspots" of biological diversity and is listed among UNESCO World Heritage Sites. The chain's forests are considered to be older than the Himalaya mountains. It is located in the Chalakudy River and is the largest waterfall in the state. The eastern regions in the districts of Wayanad, Malappuram (Chaliyar valley at Nilambur), and Palakkad (Attappadi Valley), which together form parts of the Nilgiri Biosphere Reserve and a continuation of the Mysore Plateau, are known for natural Gold fields, along with the adjoining districts of Karnataka. Minerals including Ilmenite, Monazite, Thorium, and Titanium, are found in the coastal belt of Kerala. Kerala's coastal belt of Karunagappally is known for high background radiation from thorium containing monazite sand. In some coastal panchayats, median outdoor radiation levels are more than 4 mGy/yr and, in certain locations on the coast, it is as high as 70 mGy/yr. Kerala's western coastal belt is relatively flat compared to the eastern region, and rivers known as the Kerala Backwaters. Kuttanad, also known as The Rice Bowl of Kerala, has the lowest altitude in India, and is also one of the few places in world where cultivation takes place below sea level. The country's longest lake Vembanad, dominates the backwaters; it lies between Alappuzha and Kochi and is about in area. Around eight percent of India's waterways are found in Kerala. Kerala's 44 rivers include the Periyar; , Bharathapuzha; , Pamba; , Chaliyar; , Kadalundipuzha; , Chalakudipuzha; , Valapattanam; and the Achankovil River; The average length of the rivers is Many of the rivers are small and entirely fed by monsoon rain. As Kerala's rivers are small and lacking in delta, they are more prone to environmental effects. The rivers face problems such as sand mining and pollution. The state experiences several natural hazards like landslides, floods and droughts. The state was also affected by the 2004 Indian Ocean tsunami, and in 2018 received the worst flooding in nearly a century.

Климат

Жыл сайын шамамен 120-140 жаңбырлы күнмен Керала ылғалды және теңіздік тропиктік климатқа ие. Жауын-шашынның шамамен 65%-ы маусымнан тамызға дейін, яғни оңтүстік-батыс муссонына сәйкес келеді, ал қалғаны қыркүйектен желтоқсанға дейін, солтүстік-шығыс муссонына сәйкес түседі. Оңтүстік-батыс муссонының "Араб теңізінің тармағы" алдымен Батыс Гаттарға соқтығысады, соның нәтижесінде Керала Үндістанда оңтүстік-батыс муссонынан жаңбыр алған алғашқы штат болады. Солтустік-шығыс муссоны кезінде қысымның таралуы өзгеріп, Солтүстік Үндістаннан суық желдер Бенгал шығанағынан ылғалды жинап, Үндістанның шығыс жағалауына жауын түсіреді. Кералада солтүстік-шығыс муссонының әсері тек оңтүстік аудандарда байқалады. Кераладағы жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 2923 мм (115 дюйм) құрайды. Кейбір құрғақ жазық аймандарда орташа көрсеткіш 1250 мм (49 дюйм) ғана, ал шығыс Идукки ауданының тауларында 5000 мм (197 дюйм) орографиялық жауын-шашын түседі, бұл штат бойынша ең жоғары көрсеткіш. Шығыс Кералада тропикалық ылғалды және құрғақ климат басым. Жаз айларында штат дауылды желдерге, теңіз деңгейінің көтерілуіне, циклонға байланысты нөсерлі жаңбырларға, сондай-ақ кейде құрғақшылыққа ұшырайды. Орташа тәуліктік температура 19,8 °C-тан 36,7 °C-қа дейін ауытқиды. Жылдық орташа температура жағалаудағы жазық жерлерде 25,0–27,5 °C, ал шығыс таулы аймақтарда 20,0–22,5 °C аралығында болады. 2004 жылғы мәліметтер бойынша, Үндістанның 15000 өсімдік түрінің 25%-дан астамы Кералада өседі. 4000 гүлді өсімдік түрінің ішінде 1272 түрі Кералаға тән, 900-і дәрілік, ал 159-ы жою қаупінде тұр. Оның 9400 км² ормандық аумағына тропикалық ылғалды мәңгі жасыл және жартылай мәңгі жасыл ормандар (төменгі және орта биіктіктерде – 3470 км²), тропикалық ылғалды және құрғақ жапырақты ормандар (орта биіктіктерде – 4100 км² және 100 км², сәйкесінше) және таулық субтропикалық және қалыпты (шола) ормандар (ең биік биіктіктерде – 100 км²) кіреді. Барлығы, Кераланың 24%-ы орманмен жабылған. Қалған орманды аумақтың көп бөлігі қазір толық кесуден қорғалған. Шығыс Кераланың желге қарайтын таулары тропикалық ылғалды ормандар мен тропикалық құрғақ ормандарды қорғайды, олар Батыс Гаттарда кең таралған. Ниламбурда әлемдегі ең көне тик плантациясы – "Коноллинің жері" орналасқан. Кераланың фаунасы әртүрлілігімен және эндемизмнің жоғары деңгейімен ерекшеленеді: оған 118 түрлі сүтқоректілер (1 эндемик), 500 түрлі құстар, 189 түрлі тұщы су балықтары, 173 түрлі бауырымен жорғалаушылар (олардың ішінде 10 эндемик) және 151 түрлі қосмекенділер (36 эндемик) кіреді. Олар топырақтың эрозиясы, жер сілкінісі, тұздану және ресурстарды өндіру сияқты тіршілік ету ортасының кең ауқымды жойылуынан қауіп көреді. Орман ішінде Кераладағы ағаштардың 1000-нан астам түрі өседі. Басқа өсімдіктерге бамбук, жабайы қара бұрыш, жабайы кардамон, каламус ратан пальмасы және хош иісті ветивер шөбі, Vetiveria zizanioides жатады.

With around 120–140 rainy days per year, Kerala has a wet and maritime tropical climate influenced by the seasonal heavy rains of the southwest summer monsoon and northeast winter monsoon. Around 65% of the rainfall occurs from June to August corresponding to the Southwest monsoon, and the rest from September to December corresponding to Northeast monsoon. The "Arabian Sea Branch" of the Southwest monsoon first hits the Western Ghats, making Kerala the first state in India to receive rain from the Southwest monsoon. The distribution of pressure patterns is reversed in the Northeast monsoon, during this season the cold winds from North India pick up moisture from the Bay of Bengal and precipitate it on the east coast of peninsular India. In Kerala, the influence of the Northeast monsoon is seen in southern districts only. Kerala's rainfall averages 2,923 mm (115 in) annually. Some of Kerala's drier lowland regions average only 1,250 mm (49 in); the mountains of the eastern Idukki district receive more than 5,000 mm (197 in) of orographic precipitation: the highest in the state. In eastern Kerala, a drier tropical wet and dry climate prevails. During the summer, the state is prone to gale force winds, storm surges, cyclone related torrential downpours, occasional droughts, and rises in sea level. The mean daily temperature ranges from 19.8 °C to 36.7 °C. Mean annual temperatures range from 25.0 to 27.5 °C in the coastal lowlands to 20.0–22.5 °C in the eastern highlands. as of 2004, over 25% of India's 15,000 plant species are in Kerala. Out of the 4,000 flowering plant species; 1,272 of which are endemic to Kerala, 900 are medicinal, and 159 are threatened. Its 9,400 km2 of forests include tropical wet evergreen and semi evergreen forests (lower and middle elevations—3,470 km2), tropical moist and dry deciduous forests (mid elevations—4,100 km2 and 100 km2, respectively), and montane subtropical and temperate (shola) forests (highest elevations—100 km2). Altogether, 24% of Kerala is forested. much of the remaining forest cover is now protected from clearfelling. Eastern Kerala's windward mountains shelter tropical moist forests and tropical dry forests, which are common in the Western Ghats. The world's oldest teak plantation 'Conolly's Plot' is in Nilambur. Kerala's fauna are notable for their diversity and high rates of endemism: it includes 118 species of mammals (1 endemic), 500 species of birds, 189 species of freshwater fish, 173 species of reptiles (10 of them endemic), and 151 species of amphibians (36 endemic). These are threatened by extensive habitat destruction, including soil erosion, landslides, salinisation, and resource extraction. In the forests, sonokeling, Dalbergia latifolia, anjili, mullumurikku, Erythrina, and Cassia number among the more than 1,000 species of trees in Kerala. Other plants include bamboo, wild black pepper, wild cardamom, the calamus rattan palm, and aromatic vetiver grass, Vetiveria zizanioides.

Үкімет және әкімшілік

Мемлекет өкілді демократияның парламенттік жүйесімен басқарылады. Кералада бірпалаталық заң шығарушы орган бар. Кераланың заң шығарушы жиналысы, сонымен қатар Ниямасабха деп те аталады, 140 мүшеден тұрады, олар бес жылдық мерзімге сайланады. Мемлекет 20 мүшені Индия Парламентінің төменгі палатасы – Лок Сабхаға және 9 мүшені жоғарғы палатасы – Раджья Сабхаға сайлайды. Керала Үкіметі – Үндістанда демократиялық жолмен сайланған орган, оның конституциялық басшысы – губернатор, ол Үндістан Президенті тарапынан бес жылдық мерзімге тағайындалады. Заң шығарушы жиналыста көпшілік дауысқа ие партияның немесе коалицияның жетекшісі губернатор тарапынан бас министр етіп тағайындалады, ал министрлер кеңесін губернатор бас министрдің ұсынысы бойынша тағайындайды. Сот жүйесі Керала Жоғарғы Сотынан және төменгі соттар жүйесінен құралады. Кочи қаласында орналасқан Жоғарғы Сотта 2021 жылғы мәліметтер бойынша 35 тұрақты және 12 қосымша судья қызмет етеді. Жоғарғы Сот сонымен қатар Лакшаддип Одақтық аумағынан келіп түсетін істерді де қарастырады. Кералада Панчаяттар, Муниципалитеттер және Корпорациялар сияқты жергілікті басқару органдары 1959 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Дегенмен, 1993 жылы орталық үкіметтің конституциялық түзетулеріне сәйкес келетін маңызды орталықсыздандыру жобасы басталды. 1994 жылы «Керала Панчаяті Радж заңы» және «Керала Муниципалитеттер заңы» қабылданды, бұл жергілікті басқару үшін үш деңгейлі жүйені құрды. Бұл жүйеге Ауылдық Панчаят, Блок Панчаят және Аудандық Панчаят кіреді. Аталған заңдарда осы институттардың өкілеттіктері нақты белгіленген. Қазіргі уақытта мемлекеттік жоспардың шамамен 40% жергілікті басқару органдарына бөлінеді. 2016 жылы Керала Үндістанның алғашқы цифрлық штаты деп жарияланды және Transparency International ұйымының 2019 жылғы сыбайлас жемқорлық туралы сауалнамасына сәйкес, Үндістандағы ең сыбайлас жемқорлықсыз штат болып саналады. 2020 жылғы «Қоғамдық істер индексі» Кераланы Үндістандағы ең жақсы басқарылатын штат деп таныды. Кералада екі ірі саяси одақ бар: Үндістан Ұлттық Конгресі басшылығындағы Біріккен Демократиялық Фронт (UDF) және Үндістан Коммунистік Партиясы (Марксистік) (КПМ) басшылығындағы Сол Демократиялық Фронт (LDF). 2021 жылғы Керала Заң шығарушы жиналысына сайлау нәтижесі бойынша LDF биліктегі коалиция болып табылады; Үндістан Коммунистік Партиясының (Марксистік) Пинарай Виджаян – бас министр, ал Үндістан Ұлттық Конгресінің В. Д. Сатисан – оппозиция жетекшісі. Үндістан Конституциясына сәйкес, Кералада парламенттік өкілді демократия жүйесі бар; тұрғындарға жалпыға бірдей сайлау құқығы берілген.

The state is governed by a parliamentary system of representative democracy. Kerala has a unicameral legislature. The Kerala Legislative Assembly also known as Niyamasabha, consists of 140 members who are elected for five year terms. The state elects 20 members to the Lok Sabha, the lower house of the Indian Parliament, and 9 members to the Rajya Sabha, the upper house. The Government of Kerala is a democratically elected body in India with the governor as its constitutional head and is appointed by the president of India for a five year term. The leader of the party or coalition with a majority in the Legislative Assembly is appointed as the chief minister by the governor, and the council of ministers are appointed by the governor on the advice of the chief minister. The judiciary consists of the Kerala High Court and a system of lower courts. The High Court, located in Kochi, has a Chief Justice along with 35 permanent and twelve additional pro tempore justices as of 2021. The high court also hears cases from the Union Territory of Lakshadweep. In Kerala, local government bodies such as Panchayats, Municipalities, and Corporations have existed since 1959. However, a significant decentralization initiative began in 1993, aligning with constitutional amendments by the central government. The Kerala Panchayati Raj Act and Kerala Municipality Act were enacted in 1994, establishing a 3 tier system for local governance. This system includes Gram Panchayat, Block Panchayat, and District Panchayat. The Acts define clear powers for these institutions. Currently, the state government allocates around 40% of the state plan outlay to local governments. Kerala was declared the first digital state of India in 2016 and, according to the India Corruption Survey 2019 by Transparency International, is considered the least corrupt state in India. The Public Affairs Index 2020 designated Kerala as the best governed state in India. Kerala hosts two major political alliances: the United Democratic Front (UDF), led by the Indian National Congress; and the Left Democratic Front (LDF), led by the Communist Party of India (Marxist) (CPI(M)). As of 2021 Kerala Legislative Assembly election, the LDF is the ruling coalition; Pinarayi Vijayan of the Communist Party of India (Marxist) is the Chief Minister, while V. D. Satheesan of the Indian National Congress is the Leader of the Opposition. According to the Constitution of India, Kerala has a parliamentary system of representative democracy; universal suffrage is granted to residents.

Экономика

Тәуелсіздік алғаннан кейін мемлекет әлеуметтік-демократиялық әл-ауқат экономикасы ретінде басқарылды. 1990 жылдардан бастап аралас экономиканы либерализациялау капитализмге және тікелей шетелдік инвестицияларға қарсы «Лицензиялық Радж» шектеулерін жеңілдетуге мүмкіндік берді, бұл экономикалық кеңеюге және жұмыспен қамтудың артуына әкелді. 2018–2019 қаржы жылында номиналды жалпы мемлекеттік ішкі өнім (ЖМӨӨ) 11,4% өсті (2018–2019 ж.), ал 1990 жылдары – 6,0%. «Керала құбылысы» немесе «Керала даму моделі» өте жоғары адам дамуымен және салыстырмалы түрде төмен экономикалық дамумен сипатталады, бұл мықты қызмет көрсету секторының нәтижесі. 2019–2020 жылдары үшінші сектор мемлекеттік жалпы өнімнің (ЖӨӨ) 63%-ын, екінші сектор – 28%-ын, ал бірінші сектор – 8%-ын құрады. Өнеркәсіптік сектордағы маңызды бастамаларға Кочин кеме жасау зауыты, кеме жасау, мұнай өңдеу зауыты, бағдарламалық қамтамасыз ету саласы, жағалаудағы минералды өнеркәсіп, азық-түлік өңдеу, теңіз өнімдерін өңдеу және резеңке өнімдері кіреді. Мемлекеттің негізгі секторы негізінен ақшалай дақылдарға негізделген. Керала Үндістанда кокос, шай, кофе, қымыз, табиғи каучук, кардамон және кашу сияқты ұлттық өнімнің елеулі бөлігін өндіреді. 1950 жылдан бастап азық-түлік дақылдарын өсіру азая бастады. Кераланың көшіп келген жұмысшылары оның өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы салаларында маңызды жұмыс күшін құрайды. Үндістанның жалпы жер аумағының 1,18%-ы және халқының 2,75%-ын ғана құрайтын Керала, Үндістанның жалпы ішкі өнімінің 4%-дан астамын өндіреді. Керала экономикасы шетелде, негізінен Парсы шығанағының араб мемлекеттерінде жұмыс істейтін эмигранттарға тәуелді, ал ақша аударымдары жыл сайын ЖМӨӨ-нің бестен бір бөлігін құрайды. 1970 және 1980 жылдардың басында Парсы шығанағындағы жағдайдың жақсаруы кезінде мемлекеттен көптеген адамдар эмиграциялады. 2008 жылы Парсы шығанағы елдерінде 2,5 миллионнан астам кералалық тұрды, олар елге жыл сайын 6,81 миллиард сомасын жіберді, бұл Үндістан штаттары арасында ең жоғары көрсеткіш және 2008 жылы Үндістанға жіберілген ақшаның 15,1%-дан астамы. 2012 жылы Керала барлық штаттардан ең көп ақшалай аударымдарды алды: 11,3 миллиард АҚШ доллары, бұл елге жіберілген 71 миллиард АҚШ долларының шамамен 16%-ын құрады. 2015 жылы Кераладағы NRI депозиттері 500 миллионнан астам долларға жетіп, NRI шоттарына салынған барлық ақшаның алтыдан бір бөлігін құрады. Малаппурам ауданында эмигранттар отбасыларының ең жоғары үлесі бар. 2013 және 2018 жылдар аралығында штаттан эмиграциялағандардың саны шамамен 300 мыңға азайды. 2018 жылы эмигранттардан түскен жалпы ақшалай аударымдар құрады. Үшінші сектор көлік, қойма, байланыс, туризм, банк, сақтандыру және жылжымайтын мүлік сияқты қызметтерді қамтиды. 2011–2012 жылдары ол мемлекеттің ЖІӨ-нің 63,2%-ын құрады, ал ауыл шаруашылығы және оған байланысты секторлар – 15,7%-ын, өндіріс, құрылыс және коммуналдық қызметтер – 21,1%-ын құрады. 3105,21 км2 жерден 600-ге жуық сорт жиналады, бұл 1990 жылы 5883,4 км2 немесе 57000 тоннадан төмендеді. 2011 жылдың 1 қазанында Керала елдегі ең аз дегенде әрбір ауылда бір банктік мекеме бар алғашқы штат болды. 2007 жылы жұмыссыздық 9,4% деп бағаланды; созылмалы мәселелер – жұмыссыздық, жастардың жұмыспен қамтылуының төмендігі және әйелдердің еңбекке қатысу деңгейінің төмендігі (тек 13,5%), сондай-ақ «Nokku kooli» практикасы. (Керала мемлекеттік үкіметі 2018 жылдың 30 сәуірінде Нокку Кулиді жою туралы бұйрық шығарды, ол 1 мамырда күшіне енеді.) 1999–2000 жылдары ауыл және қаладағы кедейлік деңгейі сәйкесінше 10,0% және 9,6%-ға дейін төмендеді. 2020–2021 жылдарға арналған мемлекеттік бюджет құрады. Мемлекеттік салықтық түсімдер (Одақ салық пулынан үлестерді қоспағанда) 2020–2021 жылдары 2019–20 жылмен салыстырғанда жоғары болды. 2020–2021 жылдары Керала үкіметінің салықтан тыс кірісі (Одақ салықтарының жиынтықтан алынған үлесін қоспағанда) құрады. 2006 жылы 223 хартал өтті, нәтижесінде 10%-дан астам табыс жоғалды. Кераланың ЖІӨ-сінің 10%-дық өсімі ұлттық ЖІӨ-ден 3%-ға артық. 2013 жылы күрделі шығындар ұлттық орташа көрсеткішпен салыстырғанда 30%-ға, екі дөңгелекті көлік иелері ұлттық көрсеткішпен салыстырғанда 35%-ға, ал мұғалім мен оқушы арақатынасы 2:100-ден 4:100-ге дейін 50%-ға өсті. Керала инфрақұрылымдық инвестициялық қоры – мемлекеттік кірістен тыс инфрақұрылымдық дамуға қаражат жинауға бағытталған мемлекеттік қаржы институты. 2015 жылдың қараша айында Қалалық даму министрлігі «Атал жаңғырту және қалаларды трансформациялау миссиясы» (AMRUT) деп аталатын кешенді даму бағдарламасы үшін Кераланың жеті қаласын таңдады. Әрбір қалаға қызмет деңгейін жақсарту жоспарын (SLIP) әзірлеу үшін қаражат бөлінді. Тривандрум, Коллам, Аллапужа, Кочи, Триссур, Кожикоде және Палаккад қалаларындағы жергілікті басқару органдарының жұмысын жақсарту жоспары. 2007 жылы «Grand Kerala Shopping Festival» (GKSF) басталды, ол Кераланың тоғыз қаласындағы 3000-нан астам сауда орындарында үлкен салық жеңілдіктерін, қосымша құн салығын қайтаруды және көптеген жүлделерді қамтыды. Тривандрумдағы Lulu International Mall – Үндістандағы ең ірі сауда орталығы. Көптеген жетістіктерге қарамастан, Керала білімді әйелдерге пропорционалды түрде әсер ететін жоғары жұмыссыздық деңгейі, жаһандық әсерге жоғары деңгей және өте нәзік қоршаған орта сияқты көптеген қиындықтарға тап болып отыр.

After independence, the state was managed as a social democratic welfare economy. From the 1990s, liberalisation of the mixed economy allowed Licence Raj restrictions against capitalism and foreign direct investment to be lightened, leading to economic expansion and an increase in employment. In the fiscal year 2018–19, the nominal gross state domestic product (GSDP) was GSDP growth; 11.4% in 2018–2019 and 6.0% in the 1990s. The "Kerala phenomenon" or "Kerala model of development" of very high human development and in comparison low economic development has resulted from a strong service sector. In 2019–20, the tertiary sector contributed around 63% of the state's GSVA, compared to 28% by secondary sector, and 8% by primary sector. Major initiatives under the industrial sector include Cochin Shipyard, shipbuilding, oil refinery, software industry, coastal mineral industries, food processing, marine products processing, and Rubber based products. The primary sector of the state is mainly based upon cash crops. Kerala produces a significant amount of national output of the cash crops such as coconut, tea, coffee, pepper, natural rubber, cardamom, and cashew in India. The cultivation of food crops began to reduce since the 1950s. The migrant labourers in Kerala are a significant workforce in its industrial and agricultural sectors. Being home to only 1.18% of the total land area of India and 2.75% of its population, Kerala contributes more than 4% to the gross domestic product of India. Kerala's economy depends significantly on emigrants working in foreign countries, mainly in the Arab states of the Persian Gulf, and the remittances annually contribute more than a fifth of GSDP. The state witnessed significant emigration during the Gulf Boom of the 1970s and early 1980s. In 2008, the Persian Gulf countries together had a Keralite population of more than 2.5 million, who sent home annually a sum of 6.81 billion, which is the highest among Indian states and more than 15.1% of remittances to India in 2008. In 2012, Kerala still received the highest remittances of all states: US$11.3 billion, which was nearly 16% of the US$71 billion remittances to the country. In 2015, NRI deposits in Kerala have soared to over , amounting to one sixth of all the money deposited in NRI accounts, which comes to about Malappuram district has the highest proportion of emigrant households in state. A decline of about 300,000 in the number of emigrants from the state was recorded during the period between 2013 and 2018. The total remittances received by the emigrants stood at in the year 2018. The tertiary sector comprises services such as transport, storage, communications, tourism, banking, insurance and real estate. In 2011–2012, it contributed 63.2% of the state's GDP, agriculture and allied sectors contributed 15.7%, while manufacturing, construction and utilities contributed 21.1%. Around 600 varieties are harvested from 3105.21 km2; a decline from 5883.4 km2 in 1990. or 57,000 tonnes, On 1 October 2011, Kerala became the first state in the country to have at least one banking facility in every village. Unemployment in 2007 was estimated at 9.4%; chronic issues are underemployment, low employability of youth, and a low female labour participation rate of only 13.5%, as was the practice of Nokku kooli, "wages for looking on". (On 30 April 2018, the Kerala state government issued an order to abolish Nokku Kooli, to take effect on 1 May.) By 1999–2000, the rural and urban poverty rates dropped to 10.0% and 9.6%, respectively. The state's budget of 2020–2021 was The state government's tax revenues (excluding the shares from Union tax pool) amounted to in 2020–21; up from in 2019–20. Its non tax revenues (excluding the shares from Union tax pool) of the Government of Kerala reached in 2020–2021. A record total of 223 hartals were observed in 2006, resulting in a revenue loss of over Kerala's 10% rise in GDP is 3% more than the national GDP. In 2013, capital expenditure rose 30% compared to the national average of 5%, owners of two wheelers rose by 35% compared to the national rate of 15%, and the teacher pupil ratio rose 50% from 2:100 to 4:100. The Kerala Infrastructure Investment Fund Board is a government owned financial institution in the state to mobilise funds for infrastructure development from outside the state revenue, aiming at overall infrastructure development of the state. In November 2015, the Ministry of Urban Development selected seven cities of Kerala for a comprehensive development program known as the Atal Mission for Rejuvenation and Urban Transformation (AMRUT). A package of was declared for each of the cities to develop service level improvement plan (SLIP), a plan for better functioning of the local urban bodies in the cities of Thiruvananthapuram, Kollam, Alappuzha, Kochi, Thrissur, Kozhikode, and Palakkad. The Grand Kerala Shopping Festival (GKSF) was started in 2007, covering more than 3000 outlets across the nine cities of Kerala with huge tax discounts, VAT refunds and huge array of prizes. Lulu International Mall at Thiruvananthapuram is the largest shopping mall in India. Despite of many achievements, Kerala facing many challenges like high levels of unemployment that disproportionately impact educated women, a high degree of global exposure and a very fragile environment.

Өнеркәсіп саласы

Дәстүрлі өндіріс салалары, кокос өнімдері, қолөнер және қолөнер бұйымдарын жасаумен айналысатын шамамен бір миллион адам жұмыспен қамтылған. Керала әлемдік ақ кокос талшығы өндірісінің 60%-ын қамтамасыз етеді. Үндістандағы алғашқы кокос фабрикасы 1859-60 жылдары Аллеппиде салынған. 1959 жылы сол жерде Орталық кокос зерттеу институты құрылды. SIDBI жүргізген 2006-2007 жылғы халық санауы бойынша, Кералада адамдарды жұмыспен қамтитын микро, шағын және орта кәсіпорындар бар. KSIDC Кералада 650-ден астам орта және ірі өндіріс фирмаларын дамытуға көмектесті, олар 72 500 адамды жұмыспен қамтыды. Жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) 0,3%-ын құрайтын тау-кен секторға илменит, каолин, боксит, кремний, кварц, рутил, циркон және силиманиттің өндірілуі кіреді. Басқа да маңызды секторлар: туризм, медицина, білім беру, банк ісі, кеме жасау, мұнай өңдеу, инфрақұрылым, өндіріс, үй шаруашылықтары, мал шаруашылығы және бизнес-процестерді сырттан тарту.

Ауыл шаруашылығы

Кераланың ауыл шаруашылығындағы маңызды өзгеріс 1970 жылдары болды, онда күріш өндірісі бүкіл Үндістанда күріштің қосымша қолжетімділігі және еңбек күшінің азаюы салдарынан төмендеді. Осының нәтижесінде күріш өндірісіне инвестициялар азайды және жердің көп бөлігі көп жылдық ағаш егістері мен маусымдық дақылдарға ауысты. Еңбек күшінің жетіспеуі, жердің жоғары бағасы және шаруашылықтардың тиімсіз мөлшері салдарынан дақылдардың рентабельділігі төмендеді. Кераладағы отбасылардың бар болғаны 27,3%-ы күнкөрісі үшін ауыл шаруашылығына тәуелді, бұл Үндістандағы ең төменгі көрсеткіш. Керала елдің жалпы өндірісіндегі қара бұрыштың 97%-ын және табиғи каучуктың 85%-ын өндіреді. Кокос, шай, кофе, жеміс және дәмдеуіштер – кардамон, ваниль, корица және мускат жаңғағы сияқты – негізгі ауыл шаруашылығы өнімдері болып табылады. Үндістанның экспорттық сападағы жеміс ядросының шамамен 80%-ы Колламда өндіріледі. Кокос – маңызды ақшалық дақыл және Керала Үндістанда кокос өсіру көлемі бойынша бірінші орында тұрады. 1960-1961 жылдары Үндістанда өндірілген кокостың 70%-ы Кераладан келген, ал 2011-2012 жылдары бұл көрсеткіш 42%-ға дейін төмендеді. Үндістанда өндірілетін кардамонның шамамен 90%-ы Кераладан шығарылады. Жеке бақшалар ауыл шаруашылығы секторының маңызды бөлігін құрайды. Мал шаруашылығын қолдаушылар оны ауылдағы кедейлікті және әйелдер, маргиналды топтар мен жерсіздер арасындағы жұмыссыздықты жеңілдету құралы деп санайды. Мемлекеттік үкімет осы шараларды білім беру кампаниялары және Сунандини сияқты жаңа мал тұқымдарын дамыту арқылы ілгерілетеді. 2012-2013 жылдары ауыл шаруашылығының мемлекеттік экономикаға үлесі төмендегенімен, оған байланысты мал шаруашылығы секторының өсімі 7,0%-дан (2011-2012 жылдар) 7,2%-ға дейін жетті. 2013-2014 қаржы жылында бұл үлес 7,8%-ға дейін бағаланды. 2012-2013 жылдары ауыл шаруашылығы секторының жалпы өсімі 4,4%-ды құрады, ал өткен қаржы жылында бұл көрсеткіш 1,3% болған. Тұрақты бағалар бойынша жалпы мемлекеттік ішкі өнімнің секторлық құрылымында ауыл шаруашылығының үлесі 9,3%-ды құрайды, ал екінші және үшінші секторлар тиісінше 23,9% және 66,7%-ды құрайды. Синтетикалық тыңайтқыштар мен пестицидтерге қарағанда органикалық өнімдер мен үй шаруашылығына басымдық беріледі. Орман бақшалары кең таралған және олар жеке бақшалар деп аталады. Англиялық бау-бақша шебері Роберт Харттың айтуынша, Керала "агроорман шаруашылығы тұрғысынан алғанда, әлемдегі ең дамыған ел, кейбір орман бақшаларында өте қарқынды өсіруге қол жеткізілген".

The major change in agriculture in Kerala occurred in the 1970s when production of rice fell due to increased availability of rice all over India and decreased availability of labour. Consequently, investment in rice production decreased and a major portion of the land shifted to the cultivation of perennial tree crops and seasonal crops. Profitability of crops fell due to a shortage of farm labour, the high price of land, and the uneconomic size of operational holdings. Only 27.3% of the families in Kerala depend upon agriculture for their livelihood, which is also the least curresponding rate in India. Kerala produces 97% of the national output of black pepper and accounts for 85% of the natural rubber in the country. Coconut, tea, coffee, cashew, and spices—including cardamom, vanilla, cinnamon, and nutmeg are the main agricultural products. Around 80% of India's export quality cashew kernels are prepared in Kollam. The key cash crop is coconut and Kerala ranks first in the area of coconut cultivation in India. In 1960–61, about 70% of the Coconuts produced in India were from Kerala, which have reduced to 42% in 2011–12. Around 90% of the total Cardamom produced in India is from Kerala. Home gardens made up a significant portion of the agricultural sector. Related animal husbandry is touted by proponents as a means of alleviating rural poverty and unemployment among women, the marginalised, and the landless. The state government promotes these activities via educational campaigns and the development of new cattle breeds such as the Sunandini. Though the contribution of the agricultural sector to the state economy was on the decline in 2012–13, through the strength of the allied livestock sector, it has picked up from 7.0% (2011–12) to 7.2%. In the 2013–14 fiscal period, the contribution has been estimated at a high of 7.8%. The total growth of the farm sector has recorded a 4.4% increase in 2012–13, over a 1.3% growth in the previous fiscal year. The agricultural sector has a share of 9.3% in the sectoral distribution of Gross State Domestic Product at Constant Price, while the secondary and tertiary sectors have contributed 23.9% and 66.7%, respectively. There is a preference for organic products and home farming compared to synthetic fertilizers and pesticides. Forest gardens are common and known by the name home gardens. According to the English horticulturist Robert Hart, Kerala is "from the agroforestry point of view, perhaps the world's most advanced country, with an extraordinary intensivity of cultivation of some forest gardens."

Балық шаруашылығы

Жағалау белдеуі, 400 мың гектар ішкі су ресурстары және шамамен 220 мың белсенді балықшылары бар Керала – Үндістандағы балық өндірушілердің бірі. 2003–2004 жылдарғы есептерге сәйкес, шамамен 1,1 миллион адам балық аулау және балықтарды кептіру, өңдеу, қаптау, экспорттау және тасымалдау сияқты қосалқы қызметтер арқылы күнкөріс табады. 2003–2004 жылдары сектордың жылдық өнімі 608 000 тоннаға бағаланды. Бұл штаттың жалпы экономикасының шамамен 3% құрайды. 2006 жылы Үндістанның теңіз балықтарының жалпы өнімінің 22% Кераладан түсті. Суда балықтардың алуан түрлері кездеседі: пелагикалық түрлер – 59%, демерсальді түрлер – 23%, шаянкөздер, моллюскалар және басқалары – 18%. 1999–2000 жылдарғы бағалау бойынша 1,05 миллион балықшы жыл сайын 668 000 тонна балық аулайды, 222 балықшы ауылы жағалау бойында орналасқан. Тағы 113 балықшы ауылы ішкі аймақтарда шашырап жатыр.

Жолдар

Кералада Үндістанның жалпы көлемінің 5,6% құрайтын жолдар бар. Бұл мың адамға шаққанда шамамен жолдың орташа есеп бойынша елдегі көрсеткішпен салыстырғанда. Керала штаттары арасында Коттаямда ең ұзын жолдар бар, ал Вайандада – ең аз. Кераланың батыс жағалауының көп бөлігі NH 66 (бұрынғы NH 17 және 47) арқылы қолжетімді, ал шығыс жағына мемлекеттік тас жолдары арқылы қолжетімді. KIIFB аясында таулы және жағалаулық тас жолдары бойынша жаңа жобалар жақында жарияланды. Ең ұзын бөлігі бар 66-шы ұлттық тас жолы Каньякумариді Мумбаймен байланыстырады; ол Касаргадтағы Талападиден Кералаға кіріп, Тамил Надуға өтуге дейін Каннур, Кожикод, Малаппурам, Гурувайур, Кочи, Алаппужа, Коллам, Тируванантапурам қалаларынан өтеді. Мемлекеттік құрылыс департаменті мемлекеттік тас жолдары жүйесін және маңызды аудандық жолдарды күтіп-ұстауға және кеңейтуге жауапты. ГИС-негізделген Жол ақпараттық және басқару жүйесін (RIMS) қамтитын Керала мемлекеттік көлік жобасы (KSTP) Кераладағы мемлекеттік тас жолдарының күтілуіне және кеңейтілуіне жауапты. Сондай-ақ, ол бірнеше маңызды аудандық жолдарды қадағалайды. Кераладағы көлік қозғалысы жыл сайын 10–11% өсуде, бұл жоғары трафик пен жолдарға күшті қысымға әкелуде. Жол тығыздығы ұлттық орташа көрсеткіштен шамамен төрт есе жоғары, бұл штаттың жоғары халық тығыздығын көрсетеді. Кераладағы жол-көлік оқиғаларының жылдық саны елдегі ең жоғары көрсеткіштердің қатарында. Оқиғалардың басты себебі – жолдардың тарлығы және жауапсыз жүргізу. Кераладағы ұлттық тас жолдары елдегі ең тар жолдардың қатарында және мемлекеттік үкімет тар ұлттық тас жолдарына рұқсат беретін бостандық алғандықтан, олар осылай болып қала береді. Кераладағы тас жолдар кең. Басқа штаттарда ұлттық тас жолдары бөлінген, кемінде төрт жолақты, сондай-ақ 6 немесе 8 жолақты бақыланатын жылдам тас жолдары бар. Үндістанның Ұлттық тас жолдар басқармасы (NHAI) Кераланың мемлекеттік үкіметіне егер Кералада тас жолдарды жақсартуға саяси әзірлік болмаса, басқа штаттарға тас жолдарды дамытуда басымдық беретінін мәлімдеді. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, Кералада жол-көлік оқиғаларының көрсеткіші ең жоғары болды, көптеген қаза тапқандар мемлекеттік тас жолдарында болды.

Kerala has of roads, which accounts for 5.6% of India's total. This translates to about of road per thousand people, compared to an average of in the country. Kottayam has the maximum length of roads among the districts of Kerala, while Wayanad accounts for minimum. Most of Kerala's west coast is accessible through the NH 66 (previously NH 17 and 47); and the eastern side is accessible through state highways. New projects for hill and coastal highways were recently announced under KIIFB. National Highway 66, with the longest stretch of road connects Kanyakumari to Mumbai; it enters Kerala via Talapady in Kasargod and passes through Kannur, Kozhikode, Malappuram, Guruvayur, Kochi, Alappuzha, Kollam, Thiruvananthapuram before entering Tamil Nadu. The Department of Public Works is responsible for maintaining and expanding the state highways system and major district roads. The Kerala State Transport Project (KSTP), which includes the GIS based Road Information and Management Project (RIMS), is responsible for maintaining and expanding the state highways in Kerala. It also oversees a few major district roads. Traffic in Kerala has been growing at a rate of 10–11% every year, resulting in high traffic and pressure on the roads. Traffic density is nearly four times the national average, reflecting the state's high population. Kerala's annual total of road accidents is among the nation's highest. The accidents are mainly the result of the narrow roads and irresponsible driving. National Highways in Kerala are among the narrowest in the country and will remain so for the foreseeable future, as the state government has received an exemption that allows narrow national highways. In Kerala, highways are wide. In other states, national highways are grade separated, wide with a minimum of four lanes, as well as 6 or 8 lane access controlled expressways. The National Highways Authority of India (NHAI) has threatened the Kerala state government that it will give higher priority to other states in highway development since political commitment to better highways in Kerala has been lacking. as of 2013, Kerala had the highest road accident rate in the country, with most fatal accidents taking place along the state's national highways.

Керала мемлекеттік автомобиль көлігі корпорациясы

Керала мемлекеттік автомобиль көлігі корпорациясы (КСРТК) – мемлекеттік меншіктегі автомобиль көлігі корпорациясы. Бұл елдегі ең көне мемлекеттік автобус тасымалдау қызметтерінің бірі. Оның тарихы 1937 жылы Траванкор штатының үкіметі, Шри. Читтра Тирунал басшылығымен қоғамдық жол тасымалын ұйымдастыру туралы шешім қабылдаған кездегі Траванкор мемлекеттік жол көлігі департаментіне дейін жетеді. Корпорация үш аймаққа (Солтүстік, Орталық және Оңтүстік) бөлінген, бас кеңсесі Тируваннатпурам қаласында (Кераланың астанасы). 6389 бағытта 6241 автобус пайдаланыла отырып, күнделікті жоспарлы қызмет көлемі артты. Қазіргі таңда корпорацияда 4795 кесте бойынша 5373 автобус жұмыс істейді. 2015 жылы КСРТК құрамында Керала қалалық жол көлігі корпорациясы (КУРТК) құрылды, ол қалалық көлік мәселелерін басқарумен айналысады. Ол 2015 жылдың 12 сәуірінде Теварада салтанатты түрде ашылды.

Темір жолдар

Оңтүстік теміржол аймағы Идукки және Вайнад таулы аудандарынан басқа, штаттың көптеген ірі қалалары мен қалаларын байланыстыратын барлық теміржол желілерін пайдаланады. Штаттағы теміржол желісі Оңтүстік теміржолдың алты бөлімшесінің екеуімен басқарылады: штаб-пәтері Теруваннатпурамдағы Теруваннатпурам теміржол бөлімшесі және штаб-пәтері Палаккада орналасқан Палаккад теміржол бөлімшесі. Теруваннатпурам орталық (TVC) штаттың ең жұқ жүргізілетін теміржол станциясы болып табылады. Кераланың маңызды теміржол станциялары:

Штаттағы алғашқы теміржол желісі Тирурдан Чалиямға (Кожикоде) дейін салынды, ең көне теміржол станциясы Тирурда орналасқан, ол Танур, Параппанангади, Валликкунну және Кадалунди қалаларынан өтеді. Теміржол сол жылы Тирунавайя арқылы Тирурден Куттиппурамға дейін ұзартылды. Ниламбур–Шоранур желісі – Үндістандағы ең қысқа кең жолақты теміржол желілерінің бірі. Ол британдық кезеңде Ниламбур ағаштарын және Ангадипурам латеритін Кожикод порты арқылы Ұлыбританияға тасымалдау үшін құрылған. Кочи метрополитені Alstom компаниясы жасаған және құрастырған 65 метрлік Metropolis пойыз топтарын пайдаланады. Бұл – Үндістанда сигнал беру және телекоммуникация үшін байланысқа негізделген пойызды басқару жүйесін (CBTC) қолданатын алғашқы метро жүйесі. 2017 жылдың қазан айында Кочи метрополитені министрлік жыл сайын өткізетін "Аудандық мобильділік Үндістан" (UMI) халықаралық конференциясы аясында Үндістанның "Ең үздік қалалық мобильділік жобасы" деп танылды.

Су көлігі

Керала штатында бір ірі порт, төрт аралық порт және 13 кіші порт бар. Штаттың негізгі порты Кочиде орналасқан, оның ауданы 8,27 км². Қазіргі уақытта аралық порт ретінде жіктелетін Вижинжам халықаралық теңіз порты құрылыс кезеңіндегі болашақ ірі порт болып табылады. Басқа аралық порттарға Бейпур, Коллам және Азекал кіреді. Қалған порттар кіші порттарға жатады, оларға Манджешварам, Касарагод, Нилешварам, Каннур, Талассери, Вадакара, Поннани, Мунамбам, Манакодам, Алапужа, Каямкулам, Неендакара және Валиятхура кіреді. Керала теңіз институты Неендакарада орналасқан, сонымен қатар Кодунгаллурде қосымша бөлімшесі бар. Штатта көптеген арналар бар, олар коммерциялық ішкі су жолымен жүру үшін пайдаланылады. Көлік қызметтерін негізінен елдік қайықтар мен жолаушылар кемелері ұсынады. Штат аумағында кеме жүретін 67 өзен бар, ал ішкі су жолдарының жалпы ұзындығы – 7 миллион шақырымды құрайды. Ішкі су жолымен жүруді кеңейтуге кедергі келтіретін негізгі мәселелер: су жолдарының лайланып тереңдігінің жетіспеуі, навигациялық жүйелерді және жағалауларды күтіп ұстамау, су гиацинтінің қарқынды өсуі, заманауи ішкі су кеме терминалдарының және жүк тасымалдау жүйесінің болмауы. Батыс жағалау каналы – Касарагод пен Пуварды байланыстыратын ең ұзын су жолы. Ол бес бөлікке бөлінген: ұзын Касарагод-Нилешварам учаскесі, ұзын Нилешварам-Кожикод учаскесі, Кожикод-Коттапурам учаскесі, ұзын Ұлттық су жолы 3 (Коттапурам-Коллам учаскесі) және ұзын Коллам-Вижинжам учаскесі. Бұл канал бір ғасырдан астам уақыт бойы Кожикод пен Кочи арасындағы жүк тасымалы үшін басты су жолы болып табылды. Ол Кочи метросымен біріктірілген және өзен бойындағы қала маңындағы жерлерге, көлікпен қатынау мүмкіндігі шектеулі аудандарға қосымша қызмет көрсетеді.

Демография

Керала Үндістан халқының 2,8%-ына мекенжай болып табылады; 859 адам/км² тығыздығымен, оның жері ұлттық орташа көрсеткіш 370 адам/км²-ге қарағанда үш есе тығыз қоныстанған. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, Тируваннатпурам – Кераланың ең көп халқы бар қаласы. 2011 жылғы Үндістан халық санағына сәйкес, Керала елдегі екінші ең қалаланған ірі штат болып табылады, қала халқы 47,7%-ды құрайды. Шамамен 31,8 миллион керальдық негізінен малаяли тілінде сөйлейді.

Жынысы

Кералада аналық мұрагерлік дәстүрі бар, онда ана үйдің басшысы саналады. Осының нәтижесінде, Кераладағы әйелдердің қоғамдағы мәртебесі мен ықпалы жоғары болған. Бұл белгілі бір ықпалды касталардың арасында кең таралған және қыздардың бағалы екендігіне себеп болған факторлардың бірі. Христиан миссионерлері де малайалы әйелдеріне әсер етті, олар кедей отбасылардан шыққан қыздар үшін мектептер ашты. Білім алу және табысты жұмыс табу сияқты әйелдерге берілген мүмкіндіктер көбінесе туу көрсеткішін төмендетіп, өз кезегінде білім алу мен жұмысқа орналасуды әйелдер үшін оңайырақ және пайдалырақ етеді. Бұл қоғамдағы әйелдер мен балалар үшін жақсарудың үрдісін тудырады, ол болашақ ұрпақтарға жалғасады. 1996 жылғы Адам дамуы жөніндегі баяндамаға сәйкес, Кераланың гендерлік даму индексі 597-ні құрады, бұл Үндістанның басқа кез келген штатынан жоғары көрсеткіш. Бұған әйелдердің жоғары сауаттылығы, білім деңгейі, еңбекке қатысуы және өмір сүру ұзақтығы, сондай-ақ жыныстар арақатынасының жағдайы қолайлы болуы себеп болды. Кераладағы жыныстар арақатынасы 1.084 (әйелдерге шаққанда еркектер) Үндістанның қалған бөліктерінен жоғары; бұл әйелдердің еркектерден көп болатын жалғыз штат.

ЛГБТ құқықтары

Керала елдегі ЛГБТ мәселелерінде көш бастап тұр. Керала трансгендер қауымы үшін әлеуметтік саясатты қабылдаған алғашқы штаттардың бірі. 2016 жылы Керала үкіметі мемлекеттік ауруханалар арқылы тегін жыныс өзгерту операциясын енгізді. Queerala – Кераладағы ірі ЛГБТ ұйымдарының бірі. Ол ЛГБТ адамдары туралы хабардарлықты арттыру және денсаулық сақтау қызметтері, жұмыс орындарындағы саясат және білім беру бағдарламаларына сезімталдық таныту үшін күреседі. 2010 жылдан бері жыл сайын Кераланың түрлі қалаларында Queer Pride шарасы өткізіліп келеді. 2019 жылдың маусым айында Керала үкіметі трансгендер қауымының мүшелерін мемлекеттік хабарламаларда "үшінші жыныс" немесе "басқа жыныс" деп атамау жөнінде жаңа бұйрық шығарды. Оның орнына "трансгендер" термині қолданылуы тиіс. Бұрынғыда мемлекеттік формалар мен құжаттардағы гендерлік таңдаулар ер, әйел және басқа/үшінші жыныс опцияларын қамтыды. 2021 жылы Mathrubhumi жастар манифесті сауалнамасында, 15-35 жас аралығындағы адамдардың арасында жүргізілген зерттеуде, көпшілік (74,3%) респонденттер бір жынысты некеге заң шығаруды қолдады, ал 25,7% қарсы болды.

Адам дамуының индексі

Демократиялық коммунистік жергілікті үкімет аясында Керала Үндістанның орташа көрсеткіштерінен әлдеқайда жоғары әлеуметтік дамудың рекордтық деңгейіне қол жеткізді. 2015 жылғы мәліметтер бойынша Кераланың Адам даму индексі (АДИ) 0,770-ті құрады, бұл көрсеткіштің «жоғары» санатына жататынын және ел ішінде бірінші орынға ие екенін көрсетеді. 2007-2008 жылдары АДИ 0,790 болса, тұтынуға негізделген АДИ 0,920-ға жеткен, бұл көрсеткіш көптеген дамыған елдердің деңгейінен асып түседі. Бұл есепті Орталық үкіметтің қолданбалы кадрларды зерттеу институты дайындады. Алайда, Даму зерттеулер орталығы әзірлеген 2005 жылғы Адам дамуы жөніндегі есепте мемлекет үшін инклюзивті дамудың жақсы кезеңі көрініс тапқан, себебі адам дамуындағы жетістіктер мемлекеттің экономикалық дамуына көмектесе бастады. 2011 жылғы халық санауы бойынша Керала Үндістан штаттары арасында ең жоғары сауаттылық деңгейіне (94%) ие. 2018 жылы сауаттылық деңгейі 96%-ды құрады, ал Коттаям ауданында бұл көрсеткіш 97%-ға жеткен. Кераланың ауылдық азаматтарының кедейлік деңгейі 1973-1974 жылдардағы 59%-дан 1999-2010 жылдардағы 12%-ға дейін төмендеді. 1970-2000 жылдар аралығында жалпы (қалалық және ауылдық) кедейлік деңгейі 47%-ға төмендесе, Үндістандағы жалпы кедейлік деңгейі 29%-ға төмендеді. 1999-2000 жылдары ауылдық және қалалық азаматтардың кедейлік деңгейі сәйкесінше 10,0% және 9,6%-ға дейін төмендеді. Бұл өзгерістерге негізінен Кочин және Траванкор патшалықтарының 19 ғасырдың соңында әлеуметтік әл-ауқатты арттыру мақсатымен бастаған күш-жігері себеп болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Керала үкіметі де осы бағытты сақтап қалды. 2004 жылы туу көрсеткіші 1000 адамға шаққанда 18 баланы құрады. 2011 жылғы халық санауы бойынша Кераланың жалпы туу көрсеткіші (TFR) 1,6-ны құрады. Малаппурам ауданынан басқа барлық аудандарда туу көрсеткіші 2-ден төмен. Туу көрсеткіші ең жоғары Малаппурам ауданында (2,2) және ең төменгісі Патанамтитта ауданында (1,3) тіркелді. 2001 жылы мұсылмандардың TFR көрсеткіші 2,6 болса, индустар үшін 1,5, ал христиандар үшін 1,7-ні құрады. Сондай-ақ, CMS Indian Corruption Study (CMS ICS), Transparency International (2005) және India Today (1997) жүргізген сауалнамаларға сәйкес, бұл штат Үндістандағы ең аз жемқорлықпен айналысатын штат ретінде танылды. 2011 жылы Кераладағы құлқындық көрсеткіші 100 000 адамға шаққанда 1,1 құрады. Әйелдерді күшейту саласындағы кейбір жағымсыз факторларға жоғары өзін-өзі өлтіру көрсеткіші, табыстың төмен үлесі, балалардың ерте некеге тұруы, жыныстық қысым көрсету туралы шағымдар және шектеулі бостандық жатады. 2019 жылы Кералада балаларға қатысты жыныстық зорлыққа байланысты ең көп шағымдар тіркелді. 2015 жылы Керала 77%-дан астам сотталғандар саны бойынша елде бірінші орынға шықты. Кераланың ауылдық аймандарында үйсіз қалған адамдардың үлесі 0,1%-дан төмен, ал штат жеке ұйымдар мен эмигранттар қауымдастығының қаржылық қолдауымен үйсіздерге арналған үй салу жобаларын іске асыра отырып, алғашқы «Үйсіз штат» болу мақсатына жетуге тырысуда. Штат сонымен қатар Үндістан штаттарының аштық индексіндегі ең төменгі көрсеткіштердің бірін көрсетті. 2015 жылы Керала электрондық үкіметтік бастамаларды іске қосып, алғашқы «толық цифрлық штат» атанды.

Under a democratic communist local government, Kerala has achieved a record of social development much more advanced than the Indian average. as of 2015, Kerala has a Human Development Index (HDI) of 0.770, which is in the "high" category, ranking it first in the country. It was 0.790 in 2007–08 and it had a consumption based HDI of 0.920, which is better than that of many developed countries. the report was prepared by the central government's Institute of Applied Manpower Research. However, the Human Development Report 2005, prepared by Centre for Development Studies envisages a virtuous phase of inclusive development for the state since the advancement in human development had already started aiding the economic development of the state. According to the 2011 census, Kerala has the highest literacy rate (94%) among Indian states. In 2018, the literacy rate was calculated to be 96%. In the Kottayam district, the literacy rate was 97%. Kerala's rural poverty rate fell from 59% (1973–1974) to 12% (1999–2010); the overall (urban and rural) rate fell 47% between the 1970s and 2000s against the 29% fall in overall poverty rate in India. By 1999–2000, the rural and urban poverty rates dropped to 10.0% and 9.6%, respectively. These changes stem largely from efforts begun in the late 19th century by the kingdoms of Cochin and Travancore to boost social welfare. This focus was maintained by Kerala's post independence government. In 2004, the birthrate was low at 18 per 1,000. According to the 2011 census, Kerala had a total fertility rate (TFR) of 1.6. All district except Malappuram district had fertility rate below 2. Fertility rate is highest in Malappuram district (2.2) and lowest in Pathanamthitta district (1.3). In 2001, Muslims had the TFR of 2.6 as against 1.5 for Hindus and 1.7 for Christians. The state also is regarded as the "least corrupt Indian state" according to the surveys conducted by CMS Indian Corruption Study (CMS ICS) Transparency International (2005) and India Today (1997). Kerala has the lowest homicide rate among Indian states, with 1.1 per 100,000 in 2011. In respect of female empowerment, some negative factors such as higher suicide rate, lower share of earned income, child marriage, complaints of sexual harassment and limited freedom are reported. In 2019, Kerala recorded the highest child sex abuse complaints in India. In 2015, Kerala had the highest conviction rate of any state, over 77%. Kerala has the lowest proportion of homeless people in rural India, <0.1%, and the state is attempting to reach the goal of becoming the first "Zero Homeless State", in addition to its acclaimed "Zero landless project", with private organisations and the expatriate Malayali community funding projects for building homes for the homeless. The state was also among the lowest in the India State Hunger Index next only to Punjab. In 2015 Kerala became the first "complete digital state" by implementing e governance initiatives.

Денсаулық сақтау

Керала – жалпыға бірдей денсаулық сақтау бағдарламасын іске асыруда алдыңғы қатарда. Бала туу көрсеткіші және нәресте өлімі басқа штаттармен салыстырғанда төмен, 1000 тірі туғанға шаққанда 12 өлім жағдайы тіркелген. Сингапурдағы Lien Foundation қайырымдылық қорының тапсырысымен жүргізілген зерттеуге сәйкес, Керала штаты ауыр сырқаттарға күтім көрсету деңгейі бойынша Үндістанда өлуге ең қолайлы орын деп есептеледі. Дегенмен, Кераланың аурушаңдық деңгейі басқа кез келген үндістандық штаттан жоғары – 1000 адамға 118 (ауылдық) және 88 (қалалық) көрсеткіштер тіркелген. 2005 жылғы мәліметтер бойынша, Үндістан бойынша орташа көрсеткіштер 1000 адамға 55 және 54 адамды құрады. 2017 жылы штат қант диабетімен ауыратын ең көп науқасқа және бұл аурудың таралу деңгейінің ең жоғары көрсеткішіне ие. Біріккен Ұлттар Ұйымының Балалар қоры (ЮНИСЕФ) және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Кераланы әлемдегі бірінші «балаға мейірімді штат» деп жариялады, себебі штат ана сүтін қолдануды тиімді түрде насихаттайды. Кераладағы туған балалардың 95%-дан астамы ауруханада дүниеге келеді және штат бойынша нәресте өлімі көрсеткіші ең төмен. Үшінші Ұлттық отбасылық денсаулық сақтау зерттеуі Кераланы «Ауруханада босану» көрсеткіші бойынша бірінші орынға қойды, барлық туулар медициналық мекемелерде жүзеге асырылады. Аюрведа, сиддха және дәстүрлі медицинаның жоғалуға жақын және эндемикалық түрлері, соның ішінде калари, мармачичица және вишавайдайям қолданылады. Кейбір кәсіби қауымдастықтар, мысалы, Канияр, дәстүрлі кәсіптерінен бөлек, осындай медициналық жүйелерді тәжірибелеумен байланысты жергілікті емшілер ретінде танымал болды. Бұл білім гурукула шәкірттік арқылы таратылады. Сонымен қатар, штат әлемдегі ең ірі аюрведиялық дәрілік брендтердің біріне ие. Керала тұрғындары қатерлі ісік, бауыр және бүйрек ауруларының жоғары деңгейімен күресуде. 2016 жылдың сәуір айында Economic Times басылымы 250 000 тұрғынының қатерлі ісіктен емделіп жатқанын хабарлады. Сондай-ақ, аймақтағы ауруханаларда жылына 150-200-ге жуық бауыр трансплантациясы жасалатыны мәлім болды. Жыл сайын аймақта 42 мыңға жуық қатерлі ісік жағдайы тіркеледі. Бұл көрсеткіш жеке ауруханалар өз деректерін ұсырмауына байланысты нақты емес болуы мүмкін. Бүйрек донорларының ұзақ күту тізімі адам бүйректерінің заңсыз саудасына түрткі болды және қаржылық жағдайы нашар науқастарға көмек көрсету мақсатында Үндістанның Бүйрек федерациясын құруға себеп болды. 2017-2018 жылдарға қарай денсаулық сақтау департаментіне қарасты 6 691 заманауи медицина мекемесі бар, олардың жалпы төсектерінің саны 37 843, оның ішінде ауылдық жерлерде 15 780, ал қалалық жерлерде 22 063 төсек орын бар.

Kerala is a pioneer in implementing the universal health care program. The sub replacement fertility level and infant mortality rate are lower compared to those of other states, estimated from 12 deaths per 1,000 live births; as per the National Family Health Survey 2015–16, it has dropped to 6. According to a study commissioned by Lien Foundation, a Singapore based philanthropic organisation, Kerala is considered to be the best place to die in India based on the state's provision of palliative care for patients with serious illnesses. However, Kerala's morbidity rate is higher than that of any other Indian state—118 (rural) and 88 (urban) per 1,000 people. The corresponding figures for all India were 55 and 54 per 1,000, respectively as of 2005. As of 2017, the state has the highest number of diabetes patients and also the highest prevalence rate of the disease in India. The United Nations Children's Fund (UNICEF) and the World Health Organization designated Kerala the world's first "baby friendly state" because of its effective promotion of breast feeding over formulas. Over 95% of Keralite births are hospital delivered and the state also has the lowest infant mortality rate in the country. The third National Family Health Survey ranks Kerala first in "Institutional Delivery" with 100% births in medical facilities. Ayurveda, siddha, and endangered and endemic modes of traditional medicine, including kalari, marmachikitsa and vishavaidyam, are practised. Some occupational communities such as Kaniyar were known as native medicine men in relation to the practice of such streams of medical systems, apart from their traditional vocation. These propagate via gurukula discipleship, It is also one of the largest Ayurvedic medicinal brands in the world. People in Kerala experience elevated incidence of cancers, liver and kidney diseases. In April 2016, the Economic Times reported that 250,000 residents undergo treatment for cancer. It also reported that approximately 150 to 200 liver transplants are conducted in the region's hospitals annually. Approximately 42,000 cancer cases are reported in the region annually. This is believed to be an underestimate as private hospitals may not be reporting their figures. Long waiting lists for kidney donations has stimulated illegal trade in human kidneys, and prompted the establishment of the Kidney Federation of India which aims to support financially disadvantaged patients. As of 2017–18, there are 6,691 modern medicine institutions under the department of health services, of which the total bed strength is 37,843; 15,780 in rural areas and 22,063 in urban.

Тіл

Малаялам тілі – Керала штатының ресми тілі және Үндістанның алты классикалық тілінің бірі. Керала штатының ішінде, әсіресе Идукки және Палаккад аудандарында, тамил халқы көптеп қоныстанған, олардың үлесі жалпы халықтың 17,48% және 4,8% құрайды. Тулу және каннада тілдері негізінен Касарогод ауданының солтүстік бөлігінде таралған, олардың әрқайсысы ауданның жалпы халқының 8,77% және 4,23% деуімен келген үлеске ие.

Дін

Керала діни тұрғыдан өте алуан түрлі, штабтың барлық аймақтарында индуистер, мұсылмандар және христиандар көптеп қоныстанған. Керала көбінесе Үндістанның ең әртүрлі штаттарының бірі саналады. Индуизм Кераладағы ең көп таралған дін, мұсылман және христиан азшылықтары бар. Үндістанның басқа аймақтарымен салыстырғанда, Кералада діни араздық аз. 2011 жылғы Үндістан халық санағының мәліметтері бойынша, Керала тұрғындарының 54,7%-ы индуистер, 26,6%-ы мұсылмандар, 18,4%-ы христиандар, ал қалған 0,3%-ы басқа дінді ұстанады немесе дінге жатпайды. Индуистер Малапурамнан басқа барлық аудандарда ең ірі діни топты құрайды, онда олардың саны мұсылмандардан кем. Кералада Үндістандағы ең көп христиандар тұрады. 2016 жылғы мәліметтерге сәйкес, штат бойынша туған балалардың 41,9%-ы индуистер, 42,6%-ы мұсылмандар, 15,4%-ы христиандар және 0,2%-ы басқа діндердің өкілдері. Кераланың пайда болуы туралы мифологиялық аңыздар индуизмге байланысты. Керала бірнеше қасиетті тұлғаларды және діни ағымдарды дүниеге әкелді. Ади Шанкара индуизмге үлес қосып, Адвайта философиясын таратумен айналысқан діни философ болды. Ол Срингери, Дварка, Пури және Джотирмат қалаларында төрт матаның құрылуына мүкіндік берді. Мельпатур Нараяна Бхаттатари индус құдайы Кришнаны мадақтаған «Нараяниям» атты өлеңдер жинағын жазған тағы бір діни тұлға. Ислам Кералаға, Үнді мұхитының үлкен бөлігіне, Таяу Шығыстан келген дәмдеуіш және жібек саудагерлері арқылы келді. Тарихшылар исламның біздің заманымыздың VII ғасырында Кералаға ену мүмкіндігін жоққа шығармайды. Мұхаммедпен кездесу үшін Арабияға көшіп, исламды қабылдаған аңыздық индус патшасы Чераман Перумал Таджуддиннің оқиғасы ерекше аталады. Керала мұсылмандары көбінесе Мапилалар деп аталады. Мапилалар – Керала мұсылмандарының көптеген қауымдарының бірі. Шераман Перумалдар туралы аңызға сәйкес, алғашқы үнді мешіті Кодунгаллур қаласында Шера әулетінің соңғы билеушісінің (Шераман Перумал) бұйрығымен салынды. Ол Мұхаммедтің өмір кезеңінде исламды қабылдаған. «Қиссат Шакарвати Фармад» бойынша, Малик Динар дәуірінде Кодунгаллур, Коллам, Мадай, Баркур, Мангалор, Касарагод, Каннур, Дхармадам, Панталаини және Чалиям мешіттері салынды және олар Үндістанның ең көне мешіттерінің қатарында саналады. Халықтық дәстүрге сәйкес, исламды 661 жылы Убайдулла Лакшадвип аралдарына, Кераланың батыс жағына әкелді. Оның қабірі Андрот аралында орналасқан деп есептеледі. Эрнакулам ауданының шығысындағы Котамаңғаламнан бірнеше Умайя (661-750 жж.) монеталары табылды. Малабар жағалауынан дәмдеуіштердің теңіз саудасының монополиясы Керала порттарының Батыс Азиялық кеме тасымалдау магнаттарының қауіпсіздігінде болды. Мұсылмандар Керала патшалықтарындағы ірі қаржы күші болды және индуист патшалық сарайларында үлкен саяси ықпалға ие болды. Бұл Керала патшасының мұсылмандарға көрсеткен қамқорлығын көрсететін сирек құжат. Саяхатшылар Кераланың көптеген порттарында мұсылман саудагерлерінің және шетелдік саудагерлердің көптеп қоныстанғанын жазды. Иммиграция, аралас некелер және миссионерлік қызмет/дінге өту – дәмдеуіш саудасындағы ортақ мүдделердің нәтижесінде дамыды. Кераладағы мұсылмандардың көпшілігі Шафии діни заң мектебінің (Самаста Керала Джамиат уль Улема) жолын ұстанады, ал үлкен азшылық сунниттік исламның ішінде дамыған қозғалыстарды ұстанады. Соңғы топтың көп бөлігін салафиттер құрайды (Керала Надватул Муджахидин). Таяу Шығыста үлкен кераль диаспорасы бар. Ежелгі христиан дәстүрі бойынша, христиан діні біздің заманымыздың 52 жылы Иса Мәсіхтің он екі елшісінің бірі болған Тома елші келген кезде Керала жағалауына жеткен. Сент-Томас христиандарына Сиро-Малабар католиктері, Сиро-Маланкара католиктері, Якобиттік сириялық христиан шіркеуі, Мар-Тома сириялық шіркеуі, Маланкара православиелік сириялық шіркеуі, Сирияның CSI англикан және Пятидесятницалық Сент-Томас христиандары кіреді. Латын католиктерінің Кералада пайда болуы 16 ғасырда португалдық Падроадоның миссионерлік әрекеттерінің нәтижесі болды. Португал, голланд, француз, британ және басқа еуропалықтардан басталатын отарлаушы иммигранттармен ғасырлар бойы араласудың нәтижесінде Кералада еуропалық және үнді ата-аналарының немесе ата-бабаларының аралас англоиндістер қауымы пайда болды. Кералада Үндістанның барлық штаттары арасында христиандардың саны ең көп. Яһуди діні б.з.д. 10 ғасырында Патша Сулейман тұсында Кералаға келді. Олар Кочиндік немесе Малабарлық яһудилер деп аталады және Үндістандағы ең көне яһудилер тобы болып табылады. 20 ғасырға дейін Кералада яһуди қауымы өмір сүрді, олардың көпшілігі Израильге көшті. Кочидегі Парадеси синагогасы Ұлттар Достастығындағы ең көне синагог болып табылады. Жаинизм Ваянада ауданында кең таралған. Буддизм Ашока тұсында танымал болды, бірақ 12 ғасырға дейін жойылды. Кейбір индуист қауымдары, мысалы, Самантан Кшатриялар, Амбалавасилер, Наирлер, Тийялар және Солтүстік Малабар аймағындағы кейбір мұсылмандар «марумаккатаям» деп аталатын дәстүрлі аналық желі бойынша мүліктік жүйені ұстанды, бірақ бұл практика Үндістан тәуелсіздігінен кейін аяқталды. Басқа мұсылмандар, христиандар және Наймбутирілер, Амбалаваси қасталарының көпшілігі және Эжавалар «маккатаям» – әкелік желі бойынша мүліктік жүйені ұстанды. Бұрынғы аналық желілік жүйеге байланысты Кераладағы әйелдер жоғары әлеуметтік мәртебеге ие. Алайда, төмен қасталы ер және әйелдер арасындағы гендерлік теңсіздік басқа қасталармен салыстырғанда жоғары екені хабарланады.

Kerala is very religiously diverse with Hindus, Muslims and Christians having a significant population throughout the state, Kerala is often regarded as one of the most diverse states in all of India. Hinduism is the most widely professed faith in Kerala, with significant Muslim and Christian minorities. In comparison with the rest of India, Kerala experiences relatively little sectarianism. According to 2011 Census of India figures, 54.7% of Kerala's residents are Hindus, 26.6% are Muslims, 18.4% are Christians, and the remaining 0.3% follow another religion or have no religious affiliation. Hindus represent the biggest religious group in all districts except Malappuram, where they are outnumbered by Muslims. Kerala has the largest population of Christians in India. As of 2016, Hindus, Muslims, Christians and others account for 41.9%, 42.6%, 15.4% and 0.2% of the total child births in the state, respectively. The mythological legends regarding the origin of Kerala are Hindu in nature. Kerala produced several saints and movements. Adi Shankara was a religious philosopher who contributed to Hinduism and propagated the philosophy of Advaita. He was instrumental in establishing four mathas at Sringeri, Dwarka, Puri and Jyotirmath. Melpathur Narayana Bhattathiri was another religious figure who composed Narayaniyam, a collection of verses in praise of the Hindu God Krishna. Islam arrived in Kerala, a part of the larger Indian Ocean rim, via spice and silk traders from the Middle East. Historians do not rule out the possibility of Islam being introduced to Kerala as early as the seventh century CE. Notable has been the occurrence of Cheraman Perumal Tajuddin, the mythical Hindu king that moved to Arabia to meet the Muhammad and converted to Islam. Kerala Muslims are generally referred to as the Mappilas. Mappilas are but one among the many communities that forms the Muslim population of Kerala. According to the Legend of Cheraman Perumals, the first Indian mosque was built in at Kodungallur with the mandate of the last the ruler (the Cheraman Perumal) of Chera dynasty, who converted to Islam during the lifetime of Muhammad (c. 570–632). According to Qissat Shakarwati Farmad, the Masjids at Kodungallur, Kollam, Madayi, Barkur, Mangalore, Kasaragod, Kannur, Dharmadam, Panthalayini, and Chaliyam, were built during the era of Malik Dinar, and they are among the oldest Masjids in the Indian subcontinent. According to popular tradition, Islam was brought to Lakshadweep islands, on the western side of Kerala, by Ubaidullah in 661 CE. His grave is believed to be located on the island of Andrott. A few Umayyad (661–750 CE) coins were discovered from Kothamangalam in the eastern part of Ernakulam district. The monopoly of overseas spice trade from Malabar Coast was safe with the West Asian shipping magnates of Kerala ports. The Muslims were a major financial power to be reckoned within the kingdoms of Kerala and had great political influence in the Hindu royal courts. It is a rare surviving document recording patronage by a Kerala king to the Muslims of Kerala. Travellers have recorded the considerably huge presence of Muslim merchants and settlements of sojourning traders in most of the ports of Kerala. Immigration, intermarriage and missionary activity/conversion—secured by the common interest in the spice trade—helped in this development. Most of the Muslims in Kerala follow the Shāfiʿī school of religious law (Samastha Kerala Jamiat ul Ulema) while a large minority follow movements that developed within Sunni Islam. The latter section consists of majority Salafists (Kerala Nadvathul Mujahideen). There is a large Keralan diaspora in the Middle East. Ancient Christian tradition says that Christianity reached the shores of Kerala in 52 CE with the arrival of Thomas the Apostle, one of the Twelve Apostles of Jesus Christ. Saint Thomas Christians include Syro Malabar Catholic, Syro Malankara Catholic, Jacobite Syrian Christian Church, Mar Thoma Syrian Church, Malankara Orthodox Syrian Church, the Syrian Anglicans of the CSI and Pentecostal Saint Thomas Christians. The origin of the Latin Catholic Christians in Kerala is the result of the missionary endeavours of the Portuguese Padroado in the 16th century. As a consequence of centuries of mixing with colonial immigrants, beginning with the Portuguese, Dutch, French, British and other Europeans, there is a community of Anglo Indians in Kerala of mixed European and Indian parentage or ancestry. Kerala has the highest population of Christians among all the states of India. Judaism reached Kerala in the 10th century BCE during the time of King Solomon. They are called Cochin Jews or Malabar Jews and are the oldest group of Jews in India. There was a significant Jewish community which existed in Kerala until the 20th century, when most of them migrated to Israel. The Paradesi Synagogue at Kochi is the oldest synagogue in the Commonwealth. Jainism has a considerable following in the Wayanad district. Buddhism was popular in the time of Ashoka but vanished by the 12th century CE. Certain Hindu communities such as the Samantan Kshatriyas, Ambalavasis, Nairs, Thiyyas and some Muslims around North Malabar used to follow a traditional matrilineal system known as marumakkathayam, although this practice ended in the years after Indian independence. Other Muslims, Christians, and some Hindu castes such as the Namboothiris, most of the Ambalavasi castes and the Ezhavas followed makkathayam, a patrilineal system. Owing to the former matrilineal system, women in Kerala enjoy a high social status. However, gender inequality among low caste men and women is reportedly higher compared to that in other castes.

Білім

Кераланың астрономия және математика мектебі 14-16 ғасырларда гүлденді. Астрономиялық мәселелерді шешуге тырысып, Керала мектебі тригонометриялық функциялардың қатарлық кеңеюі сияқты математиканың бірқатар маңызды ұғымдарын тәуелсіз түрде жасады. Керала астрономия және математика мектебі Веттатунадуда (Тирур аймағы) орналасқан. 1854 жылғы Вудтың хатындағы ұсынымдарды орындаумен, Траванкор және Кочин княздықтары негізінен касталар мен қауымдарға негізделген жаппай білім беруді бастады және жеке бастамаларды тарту үшін гранттар жүйесін енгізді. 1977 жылы өткізілген алғашқы экономикалық санақ бойынша, Кераладағы ауылдардың 99,7%-ында бастауыш мектеп, 98,6%-ында орта мектеп, ал 96,7%-ында жоғары немесе жоғары орта мектеп болды. 2006-2007 жылдары штаттың Білім беру даму индексі (EDI) Үндістанның 21 ірі штаты арасында ең жоғары көрсеткішті көрсетті. 2007 жылы бастауыш білім беруге қабылдау шамамен 100% құрады және Үндістанның басқа штаттарынан айырмашылығы, білім алу мүмкіндігі жыныстар, әлеуметтік топтар мен аймақтар арасында тең бөлінген. 2011 жылғы санақ бойынша, Кераланың сауаттылығы 93,9% құрайды, ал ұлттық сауаттылық деңгейі 74,0% болды. 2016 жылдың қаңтарында Керала Атуллиам сауаттылық бағдарламасы арқылы 100% бастауыш білім беруге қол жеткізген алғашқы үндістандық штат атанды. Штаттағы мектептердегі білім беру жүйесі бастапқы 10 жылдық оқу бағдарламасын қарастырады, ол үш кезеңге бөлінеді: төменгі бастауыш, жоғарғы бастауыш және орта мектеп – бұл әр кезеңге арналған жылдар санын көрсететін 4+3+3 формуласымен белгіленеді. Басқа білім беру кеңестері: Үндістанның орта білім беру сертификаты (ICSE), Орталық орта білім беру кеңесі (CBSE) және Ұлттық ашық мектеп институты (NIOS). Көптеген жеке қаржыландырылатын мектептерде оқыту тілі ағылшын тілі болса, мемлекеттік және мемлекеттік қолдауы бар мектептер ағылшын немесе малаялам тілінде оқытуды ұсынады. Кералада білім берудің құны салыстырмалы түрде төмен болғанымен, Ұлттық үлгілі сараптаманың 61-ші раундысына (2004-2005 жж.) сәйкес, ауылдық үй шаруашылықтарының білім беруге жан басына шаққандағы шығыны Керала үшін ұлттық орташа көрсеткіштен екі еседен астам деп есептелді. Сондай-ақ, ауылдық және қалалық үй шаруашылықтарының білім беруге жұмсаған шығындары арасындағы айырмашылық Кералада Үндістанның қалған бөліктерімен салыстырғанда айтарлықтай аз болды. 1817 жылы құрылған CMS колледжі – Үндістандағы алғашқы батыс үлгісіндегі колледж және ең көне колледждердің бірі. 1862 жылы қайырымдастықпен айналысқан Эдвард Бреннен құрған Талассеридегі мемлекеттік Бреннен колледжі және 1866 жылы құрылған Палаккадтағы Виктория колледжі Үндістандағы ең көне білім беру ошақтарының қатарында. KITE Kerala – Керала үкіметінің білім министрлігіне қарасты мемлекеттік арнайы мақсаттағы компания. Ол штат мектептерінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдау мақсатында құрылды. Бұрынғы IT@School жобасы 2017 жылдың тамызында KITE-ге трансформацияланды. Керала – барлық мемлекеттік мектептерде жоғары технологиялық сыныптармен жабдықталған ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдануды енгізген алғашқы үндістандық штат. 2019 жылы NITI Aayog жариялаған мектеп білімінің сапалық индексі бойынша Керала көшбасшы болды. Эжималада орналасқан Үндістанның теңіз академиясы Азиядағы ең ірі және әлемдегі үшінші ірі теңіз академиясы болып табылады.

The Kerala school of astronomy and mathematics flourished between the 14th and 16th centuries. In attempting to solve astronomical problems, the Kerala school independently created a number of important mathematics concepts, including series expansion for trigonometric functions. The Kerala School of Astronomy and Mathematics was based at Vettathunadu (Tirur region). Following the recommendations of the Wood's despatch of 1854, the princely states of Travancore and Cochin launched mass education drives mainly based on castes and communities, and introduced a system of grant in aid to attract more private initiatives. According to the first economic census, conducted in 1977, 99.7% of the villages in Kerala had a primary school within , 98.6% had a middle school within and 96.7% had a high school or higher secondary school within In 2006–2007, the state topped the Education Development Index (EDI) of the 21 major states in India. as of 2007, enrolment in elementary education was almost 100%; and, unlike other states in India, educational opportunity was almost equally distributed among sexes, social groups, and regions. According to the 2011 census, Kerala has a 93.9% literacy, compared to the national literacy rate of 74.0%. In January 2016, Kerala became the first Indian state to achieve 100% primary education through its Athulyam literacy programme. The educational system prevailing in the state's schools specifies an initial 10 year course of study, which is divided into three stages: lower primary, upper primary, and secondary school—known as 4+3+3, which signifies the number of years for each stage. Other educational boards are the Indian Certificate of Secondary Education (ICSE), the Central Board for Secondary Education (CBSE), and the National Institute of Open Schooling (NIOS). English is the language of instruction in most self financing schools, while government and government aided schools offer instruction in English or Malayalam. Though the cost of education is generally considered low in Kerala, according to the 61st round of the National Sample Survey (2004–2005), per capita spending on education by the rural households was reported to be for Kerala, more than twice the national average. The survey also revealed that the rural urban difference in household expenditure on education was much less in Kerala than in the rest of India. CMS College, Kottayam, established in 1817, is the first western style college, and one of the oldest colleges, in India. Government Brennen College, Thalassery, founded by philanthropist Edward Brennen in 1862, and Government Victoria College, Palakkad, founded in 1866, are among the oldest educational institutions in India. The KITE Kerala is a state owned special purpose company under education department of the Government of Kerala. It was developed to support ICT enabled education for schools in the state. The erstwhile IT@School Project was transformed into KITE for extending its scope of operations in August 2017. Kerala is the first Indian state to have ICT enabled education with hi tech classrooms in all public schools. Kerala topped in the School Education Quality Index published by NITI Aayog in 2019. The Indian Naval Academy, located at Ezhimala, is Asia's largest, and the world's third largest, naval academy.

Мәдениет

Кераланың мәдениеті – күрделі және жаһандық сипатта болып, Үндістан мәдениетінің ажырамас бөлігі саналады. Ол мыңжылдықтар бойы Үндістанның басқа аймақтары мен шетелдерден келген ықпалдар арқылы дамыған арий, дравид, араб және еуропа мәдениеттерінің қосындысы. Оның ескілігімен және малаяли халқы сақтап келген тұрақты байланысымен ерекшеленеді. Ол көршілес және алыс елдердің мәдениеттерімен ғасырлар бойы байланыс арқылы қалыптасты. Дегенмен, Кераланың елден географиялық оқшаулығы ерекше өмір салтын, өнерді, сәулетті, тілді, әдебиетті және әлеуметтік институттарды дамытуға себеп болды. Ауыл шаруашылығы және діни шараларды жоспарлауда жиі қолданылады. Малаялам тілі – Үндістанның классикалық тілдерінің бірі және Кераланың ресми тілі болып табылады. Одан басқа, оннан астам ресми және ресми емес тілдерде де сөйленеді.

Фестивальдар

Кераладағы көптеген ғибадатханаларда жылдың белгілі бір күндері мерекелер өткізіледі. Бұл мерекелердің ортақ ерекшелігі – қасиетті тудың көтерілуі, ол құдайды суға батырып алғаннан кейін мереке соңында түсіріледі. Кейбір мерекелерге Пурамдар жатады, олардың ең танымалдары – Триссур Пурам. Триссур Пурамның басты көрікті жерлері – «пілдер, отшашу және көпшілік». Басқа белгілі мерекелер – Макаравилакку, Чинаккатур Пурам, Аттукал Понгала және Ненмара Валланги Вела. Бұлардан басқа, көптеген ғибадатханалар жергілікті «утсавам» деп аталатын мерекелерді көбінесе жыл сайын өткізеді. Мүмкіндігі бар ғибадатханалар әдетте мерекенің бір бөлігі ретінде кем дегенде бір әсем безендірілген пілді қатыстырады. Ғибадатханадағы құдайдың бейнесі осы пілдің үстінде ауылды аралап шерумен шығарылады. Шеру ғибадатхана маңындағы үйлерге келгенде, адамдар оған күріш, кокос және басқа да сыйлықтар сыйлайды. Шерулерде көбінесе Панчари мелам немесе Панчавадям сияқты дәстүрлі музыка орындалады. Мемлекеттегі мұсылман қауымы Құрбан айт пен Құрбан айт мерекелерін тойлайды, ал христиандар Рождество мен Пасха сияқты мерекелерді сақтайды. Онам – Кераланың жергілікті мерекесі, ол төрт күндік демалыстан тұрады: Онам алдындағы күнден (Утхрадам) төртінші Онам күніне дейін. Онам Малаялам айының Чингам айында (тамыз-қыркүйек) келеді және Махабали патшаның отанына оралуын еске алады. Онамның жалпы ұзақтығы 10 күн, ол бүкіл Керала бойынша тойланады. Валлам Кали, Пуликали, Пооккалам, Тхумби Тхуллал және Онавиллу сияқты мәдени элементтермен тойланатын мерекелердің бірі.

Музыка және би

Керала – көптеген өнер түрлерінің отаны. Олардың ішінде бес классикалық би түрі бар: Катхакали, Мохиниаттам, Кудиятам, Туллал және Кришнанаттам. Бұл билер классикалық дәуірде патшалық үйлердің қолдауымен ғибадатхана театрларында пайда болып дамыды. Керала натанам, Тираяттам, Калияттам, Тейям, Кутху және Падаяни – бұл аймақтың ғибадатхана мәдениетімен байланысты басқа да би түрлері. Мемлекеттегі мұсылмандар арасында Оппана және Даффмутту сияқты дәстүрлі билер танымал болды, ал Сириялық христиандар Маргамкали және Паричаммуттукали билерін ұнатады, ал Латын христиандары Чавиту надаком биін ұнатады. Кераладағы классикалық музыканың дамуы Кераланың ғибадатхана мәдениетімен байланысты дәстүрлі өнер түрлерінің үлесіне байланысты деп есептеледі. Сопана Сангетам деп аталатын жергілікті классикалық музыкалық форманың дамуы ғибадатхана мәдениетінің Керала өнеріне қосқан зор үлесін көрсетеді. Мелам, оның ішінде паанди және панчари түрлері – музыканың перкуссиялық стилі. Ол кшетрам орталық фестивальдерінде ченда аспабымен орындалады. Панчавадйам – бұл перкуссиялық ансамбльдің бір түрі, онда әртістер бес түрлі перкуссиялық аспапты қолданады.

Кино

Малаялам фильмдері әлеуметтік тақырыптарды көтеріп, үнді киноиндустриясында ерекше орын тапты. Адур Гопалакришнан, Манкада Рави Варма, Г. Аравиндан, Бхаратан, П. Падмаражан, М. Т. Васудеван Наир, К. Г. Джордж, Приядаршан, Джон Абрахам, Раму Кариат, К. С. Сетумадаван, А. Винсент және Шажи Н. Карун сияқты Кералалық режиссерлер үнді параллель киносына зор үлес қосты. Керала Моханлал, Маммутти, Сатьян, Прем Назир, Мадху, Шила, Шарада, Мисс Кумари, Жаян, Адур Бхаси, Сеема, Бхарат Гопи, Тилакан, Виджая Рагаван, Калабхаван Мани, Индранс, Шобана, Нивин Паули, Сринивасан, Урваши, Манжу Уорриер, Суреш Гопи, Жаярам, Мурали, Шанкарди, Кавья Мадаван, Бхавана Менон, Притвирадж, Парвати (актриса), Джайасурья, Дулькер Салман, Одувил Унникришнан, Джагати Шрикумар, Недумуди Вену, КПАК Лалита, Инносент және Фахад Фазил сияқты көптеген актерлерді дүниеге әкелді. Дүниеден өткен малаялам актері Прем Назир 720-ден астам фильмде басты рөлде ойнап, әлемдік рекордты орнатқан. 1980 жылдардан бері Моханлал мен Маммутти актерлер киноиндустриясын басып алды; Моханлал бес рет (оның ішінде төрт рет актерлік өнері үшін) Ұлттық кино сыйлығын жеңіп алды, ал Маммутти актерлік өнері үшін үш рет Ұлттық кино сыйлығына ие болды. Малаялам киносы К. Дж. Есудас, К. С. Читра, М. Г. Шрекумар, Ваялар Рама Варма, В. Мадхусуданан Наир, М. Т. Васудеван Наир және О. Н. В. Куруп сияқты танымал тұлғаларды өндірді, соңғы екеуі Үндістандағы ең жоғары әдеби сыйлық саналатын Джнянпит сыйлығының иегерлері. Кераладан шыққан Ресул Пукутти «Сламдог миллионер» фильмі үшін жаңа үнді киносының дауыстық дизайны үшін академиялық сыйлыққа ие болған екінші үндістандық. 2018 жылдың сотына қарай, Малаялам киносы Ұлттық кино сыйлықтарында ең үздік актер үшін 14 сыйлық, ең үздік актриса үшін 6 сыйлық, ең үздік фильм үшін 11 сыйлық және ең үздік режиссер үшін 13 сыйлық жеңіп алды.

Ас мәзірі

Керала асханасында балық, құс және еттен дайындалған, әртүрлі вегетариандық және ет жейтін тағамдар бар. Мыңдаған жылдар бойы Кералада тағамға дәм беру үшін қолданылатын дәмдеуіштер өсіріліп келеді және олар осы аймақтың асханасының ерекшелігі болып табылады. Күріш – күнінің кез келген уақытында желетін негізгі тағам. Кераладағы таңғы ас тағамдарының көпшілігі күріштен (идли, доса, путту, патири, аппам немесе идияппам), тапиокадан жасалған тағамдардан немесе дәннен жасалған вададан дайындалады. Оларға чутни, кадала, пайасам, пайар паппадам, аппам, тауық етінен жасалған сорпа, сиыр еті қуырылған, жұмыртқа масаласы және балық сорпасы қосылуы мүмкін. Садхья – банан жапырағына берілетін және пайасаммен аяқталатын вегетариандық тағам. Халық арасында банан чипсілері, ямс чипсілері, тапиока чипсілері, ачаппам, унни аппам және кужалаппам танымал. Теңіз өнімдерінің арнайылықтары – карримин, креветка, шаян және басқа да моллюскалар тағамдары. Талассери асханасы әртүрлі және көптеген мәдениеттердің әсерінен құралған.

Филдер

Пілдер мемлекет мәдениетінің ажырамас бөлігі болып табылады. Кераладағы жергілікті фестивальдердің деніңде әсем безендірілген кем дегенде бір піл кездеседі. Керала Үндістандағы ең көп саны үйлі пілдерге ие – шамамен 700 Үнді пілі, олар храмдар мен жеке тұлғаларға тиесілі. Бұл пілдер негізінен штат бойынша тойланатын фестивальдармен байланысты шерулер мен салтанаттарда қолданылады. Жыл сайын мемлекетте 10 мыңнан астам фестиваль өткізіледі, және кейбір жануарларға құмар адамдар осы фестивальдерде үй пілдерінің тым көп жұмыс істеуіне алаңдайды. Малаялам әдебиетінде пілдерді "Сахьяның ұлдары" деп атайды. Піл – Кераланың мемлекеттік жануары және Керала үкіметінің эмблемасында бейнеленген.

Медиа

БАҚ, телекоммуникация, телерадио хабарларын тарату және кабельдік қызметтер Үндістанның Телекоммуникациялық реттеуші органы (TRAI) арқылы реттеледі. 2015–2016 жылдары өткізілген Ұлттық отбасылық денсаулық сақтау сауалнамасы – 4, Керала штатты Үндістандағы ең жоғары медиалық әсерге ие штат деп санды. Кералада тоғыз негізгі тілде ондаған газет басылады, бірақ басымдық малаялам және ағылшын тілдеріне беріледі. Керала Үндістандағы ең жоғары медиалық әсерге ие. Малаялам тіліндегі ең көп таралған газеттер: Malayala Manorama, Mathrubhumi, Deshabhimani, Madhyamam, Kerala Kaumudi, Mangalam, Chandrika, Deepika, Janayugam, Janmabhumi, Siraj Daily және Suprabhatham. Ірі малаяламдық мерзімді басылымдар: Mathrubhumi Azhchappathippu, Vanitha, India Today Malayalam, Madhyamam Weekly, Grihalakshmi, Dhanam, Chithrabhumi және Bhashaposhini. Штатта ең көп оқылатын ағылшын тіліндегі газет – The Hindu, одан кейін The New Indian Express. Басқа да күнделікті басылымдар: Deccan Chronicle, The Times of India, DNA, The Economic Times және The Financial Express. DD Malayalam – мемлекеттік телеарна. Көп жүйелі операторлар малаялам, ағылшын, басқа үнді тілдері мен халықаралық арналардың қосындысын ұсынады. Малаялам тіліндегі танымал телеарналар: Asianet, Asianet News, Asianet Plus, Asianet Movies, Surya TV, Surya Movies, Mazhavil Manorama, Manorama News, Kairali TV, Kairali News, Flowers, Media One TV, Mathrubhumi News, Kappa TV, Amrita TV, Reporter TV, Jaihind, Janam TV, Jeevan TV, Kaumudy TV және Shalom TV. Үндістандағы екінші ең жоғары интернет қолдану деңгейіне ие болғандықтан, цифрлық медиа, соның ішінде әлеуметтік желілер мен OTT қызметтері штаттың ақпарат пен ойын-сауық көзіне айналды. Google News-тің малаялам тіліндегі нұсқасы 2008 жылдың қыркүйегінде іске қосылды. Штатта халықтық ғылым қозғалысы қалыптасты, жазушылар кооперативтері сияқты іс-шаралар көбейіп келеді. BSNL, Airtel, Vodafone Idea Limited, Jio – негізгі ұялы телефон байланыс операторлары. Штаттың барлық аймақтарында кеңжолақты интернет-қызметтер қолжетімді; ірі провайдерлердің арасында BSNL, Asianet Satellite Communications, Reliance Communications, Airtel, Vodafone Idea Limited, MTS, RailWire және VSNL бар. TRAI есебіне сәйкес, 2018 жылдың маусым айындағы мәлімет бойынша Кераладағы сымсыз телефон абоненттерінің саны шамамен 43,1 миллион, ал сымды телефон абоненттерінің саны 1,9 миллионды құрайды, бұл телефон тығыздығының 124,15-ке тең екенін көрсетеді. Көптеген басқа штаттардан айырмашылығы, Кералада ұялы телефонның таралуына қатысты қалалық және ауылдық аймақтар арасында айқын айырмашылық байқалмайды.

The media, telecommunications, broadcasting and cable services are regulated by the Telecom Regulatory Authority of India (TRAI). The National Family Health Survey – 4, conducted in 2015–16, ranked Kerala as the state with the highest media exposure in India. Dozens of newspapers are published in Kerala, in nine major languages, but principally Malayalam and English. Kerala has the highest media exposure in India. The most widely circulated Malayalam language newspapers are Malayala Manorama, Mathrubhumi, Deshabhimani, Madhyamam, Kerala Kaumudi, Mangalam, Chandrika, Deepika, Janayugam, Janmabhumi, Siraj Daily and Suprabhaatham. Major Malayalam periodicals include Mathrubhumi Azhchappathippu, Vanitha, India Today Malayalam, Madhyamam Weekly, Grihalakshmi, Dhanam, Chithrabhumi and Bhashaposhini. The Hindu is the most read English language newspaper in the state, followed by The New Indian Express. Other dailies include Deccan Chronicle, The Times of India, DNA, The Economic Times and The Financial Express. DD Malayalam is the state owned television broadcaster. Multi system operators provide a mix of Malayalam, English, other Indian language and international channels. Some of the popular Malayalam television channels are Asianet, Asianet News, Asianet Plus, Asianet Movies, Surya TV, Surya Movies, Mazhavil Manorama, Manorama News, Kairali TV, Kairali News, Flowers, Media One TV, Mathrubhumi News, Kappa TV, Amrita TV, Reporter TV, Jaihind, Janam TV, Jeevan TV, Kaumudy TV and Shalom TV. With the second highest internet penetration rate in India, Digital medias including Social medias and OTT services are a main source of information and entertainment in the state. Malayalam version of Google News was launched in September 2008. A sizeable People's science movement has taken root in the state, and such activities as writer's cooperatives are becoming increasingly common. BSNL, Airtel, Vodafone Idea Limited, Jio are the major cell phone service providers. Broadband Internet services are widely available throughout the state; some of the major ISPs are BSNL, Asianet Satellite Communications, Reliance Communications, Airtel, Vodafone Idea Limited, MTS, RailWire and VSNL. According to a TRAI report, as of June 2018 the total number of wireless phone subscribers in Kerala is about 43.1 million and the wireline subscriber base is at 1.9 million, accounting for the Telephone Density of 124.15. Unlike in many other states, the urban rural divide is not visible in Kerala with respect to mobile phone penetration.

Спорт

ХХІ ғасырда Кераланың дерлік барлық жергілікті спорт түрлері мен ойындары жоғалып кетті немесе жергілікті фестивальдар кезінде орындалатын өнер нысанына айналды, соның ішінде Пураккали, Падайани, Талаппандукали, Онаталлу, Паричаммуткали, Велакали және Килиттатукали. Дегенмен, «әлемдегі барлық жекпе-жек өнерінің анасы» деп есептелетін Каларипаятту ерекше жағдай болып табылады және ол жергілікті жекпе-жек спорты ретінде танылады. Кераланың тағы бір дәстүрлі спорты – қайық жарысы, әсіресе жылан қайықтарының жарысы. Керала соңғы кезде «Ранжи» трофейі бойынша жақсы нәтижелер көрсетті, 2017–18 жылдары тарихында алғаш рет жартылай финалға өтті. Футбол – бұл ең көп таралған және тамашаланатын спорт түрлерінің бірі, бұл штат клубтық және аудандық деңгейдегі матчтарға зор қолдау көрсетеді. Кочи қаласында Үндістан Супер лигасының «Керала Бластерс» футбол клубының ойындары өтеді. «Бластерс» елдегі ең көп қолдауға ие клубтардың бірі және әлеуметтік желілерде Азиядан ең көп қолдау тапқан бесінші футбол клубы. Сонымен қатар, Кожикоде I лигасында «Гокулам Керала» ФК және Саит Наджи футбол турнирі өтеді. Керала – Батыс Бенгал және Гоамен бірге Үндістандағы маңызды футбол орталықтарының бірі. Отандық футболшылар қатарында И. М. Виджаян, С. В. Паппачан, В. П. Сатьянь, У. Шараф Али, Джо Пол Анчери, Ашик Курунян, Мухаммед Рафи, Джиджу Якоб, Машур Шереф, Папачен Прадип, С. К. Винет, Анас Эдатодика, Сахал Абдул Самад және Рино Анто бар. Кераланың мемлекеттік футбол командасы жеті рет Сантош Трофейін жеңіп алды: 1973, 1992, 1993, 2001, 2004, 2018 және 2022 жылдары. Олар сегіз рет күміс жүлдегер атанды. Штаттан шыққан белгілі спортшылардың арасында П. Т. Уша, Шини Уилсон және М. Д. Валсамма бар, олардың үшеуі де Падма Шри және Арджуна сыйлықтарының иегерлері, ал К. М. Бенамол мен Анжу Бобби Джордж – Ражив Ганди Кхел Ратна және Арджуна сыйлықтарының иегерлері. Т. С. Йоханнан, Суреш Бабу, Синимол Паулоз, Энджел Мэри Джозеф, Мерси Кутан, К. Сарамма, К. Росакутти, Падмини Селван және Тинту Лука – Кераладан шыққан Арджуна сыйлығының иегерлері. Волейбол да танымал спорт түрі және көбінесе жағалаудағы құмды жағажайларда жасалған алаңдарда ойналады. Джимми Джордж – көрнекті үнді волейболшысы, өзінің қарыштама кезеңінде әлемнің ең үздік он ойыншысының қатарында болды. Басқа да танымал спорт түрлеріне бадминтон, баскетбол және кабадди жатады. Үндістан хоккей командасының капитаны, қақпашы П. Р. Шриджеш Кераладан шыққан. Штаттың халықаралық жүргіншілерінің қатарында К. Т. Ирфан бар. 2017 жылғы 17 жасқа дейінгі футболдан әлем чемпионаты үшін Жавахарлал Неру стадионы (Кочи) Үндістандағы ойындар өтетін алты аренаның бірі ретінде таңдалды. Кариаваттомдағы Тируванантапурам қаласында орналасқан Гринфилд халықаралық стадионы – Үндістандағы алғашқы DBOT (жобалау, салу, пайдалану және беру) үлгісіндегі ашық стадион және ол 2015 жылғы SAFF чемпионаты сияқты халықаралық крикет және футбол матчтарын қабылдады.

By the 21st century, almost all of the native sports and games from Kerala have either disappeared or become just an art form performed during local festivals; including Poorakkali, Padayani, Thalappandukali, Onathallu, Parichamuttukali, Velakali, and Kilithattukali. However, Kalaripayattu, regarded as "the mother of all martial arts in the world", is an exception and is practised as the indigenous martial sport. Another traditional sport of Kerala is the boat race, especially the race of Snake boats. Kerala has only performed well recently in the Ranji Trophy cricket competition, in 2017–18 reaching the quarterfinals for the first time in history. Football is one of the most widely played and watched sports with huge in this state support for club and district level matches. Kochi hosts Kerala Blasters FC in the Indian Super League. The Blasters are one of the most widely supported clubs in the country as well as the fifth most followed football club from Asia in the social media. Also, Kozhikode hosts Gokulam Kerala FC in the I League as well as the Sait Nagjee Football Tournament. Kerala is one of the major footballing states in India along with West Bengal and Goa and has produced national players like I. M. Vijayan, C. V. Pappachan, V. P. Sathyan, U. Sharaf Ali, Jo Paul Ancheri, Ashique Kuruniyan, Muhammad Rafi, Jiju Jacob, Mashoor Shereef, Pappachen Pradeep, C. K. Vineeth, Anas Edathodika, Sahal Abdul Samad, and Rino Anto. The Kerala state football team has won the Santhosh Trophy seven times; in 1973, 1992, 1993, 2001, 2004, 2018, and 2022. They were also the runners up eight times. Among the prominent athletes hailing from the state are P. T. Usha, Shiny Wilson and M. D. Valsamma, all three of whom are recipients of the Padma Shri as well as Arjuna Award, while K. M. Beenamol and Anju Bobby George are Rajiv Gandhi Khel Ratna and Arjuna Award winners. T. C. Yohannan, Suresh Babu, Sinimol Paulose, Angel Mary Joseph, Mercy Kuttan, K. Saramma, K. C. Rosakutty, Padmini Selvan and Tintu Luka are the other Arjuna Award winners from Kerala. Volleyball is another popular sport and is often played on makeshift courts on sandy beaches along the coast. Jimmy George was a notable Indian volleyball player, rated in his prime as among the world's ten best players. Other popular sports include badminton, basketball and kabaddi. The Indian Hockey team captain P. R. Shreejesh, ace goalkeeper hails from Kerala. International Walkers from the state include K. T. Irfan. For the 2017 FIFA U 17 World Cup in India, the Jawaharlal Nehru Stadium (Kochi), was chosen as one of the six venues where the game would be hosted in India. Greenfield International Stadium at located at Kariavattom in Thiruvananthapuram city, is India's first DBOT (design, build, operate and transfer) model outdoor stadium and it has hosted international cricket matches and international football matches including 2015 SAFF Championship.

Туризм

Кераланың мәдениеті мен дәстүрі, сонымен қатар оның алуан түрлі демографиялық ерекшеліктері, оны Үндістанның ең танымал туристік орындарының біріне айналдырды. 2012 жылы National Geographic журналының Traveller басылымы Кераланы "дүниедегі он жұмақтың" бірі және "өмір бойы көруге тиіс 50 орынның" бірі деп атады. Travel and Leisure журналы да Кераланы "21-ші ғасырдың 100 ұлы саяхатының" бірі деп сипаттады. 2012 жылы ол Тадж-Махалдан озып, Google-дың Үндістан бойынша іздеу трендтерінде бірінші орынға шықты. CNN Travel телеарнасы 2019 жылы Кераланы '2019 жылы баруға болатын 19 үздік орын' тізіміне енгізді. 2022 жылы TIME журналы Кераланы әлемдегі ең керемет орындар тізімінде барлауға болатын 50 ерекше бағыттың бірі деп атады. Кераланың жағажайлары, арналары, көлдері, таулары, сарқырамалары, ежелгі порлары, сарайлары, діни орындары және жабайы табиғат қорықтары отандық және шетелдік туристер үшін басты тартымдылықтар болып табылады. Кочи қаласы Кераладағы халықаралық және ішкі туристердің жалпы саны бойынша бірінші орында тұр. 1980-ші жылдардың басына дейін Керала елдегі басқа штаттармен салыстырғанда салыстырмалы түрде беймәлім болған. 1986 жылы Керала үкіметі туризмді маңызды сала деп жариялады және бұл Үндістандағы алғашқы штат болды. Керала туризмді дамыту корпорациясы бастаған маркетингтік кампаниялар, штаттың туризм перспективаларын қадағалайтын мемлекеттік агенттік, туризм индустриясының өсуіне ықпал етті. Көптеген жарнамаларда Керала "Құдайдың өз елі" деген ұранмен таныстырылды. 2011 жылы Кералаға келетін туристердің саны 10 миллионнан асты. 1990-шы жылдардан бері аюрведалық туризм кеңінен танымал болды, ал жеке агенттіктер Туризм департаментінің бастамаларымен қатар маңызды рөл атқарды. Штаттың туризм индустриясы штат экономикасына үлкен үлес қосады, жылдық өсім 13,3% құрайды. Туризмнен түскен кіріс 2001 мен 2011 жылдар арасында бес есеге өсті және 2011 жылы 190 миллиардтан асты. Economic Times газетінің мәліметінше, 2018 жылы Керала туризм саласынан 365280,1 миллион рупий кіріс алды, бұл өткен жылмен салыстырғанда 28743,3 миллион рупийге артық. 2018 жылы Кералаға 16,7 миллионнан астам турист келді, ал өткен жылы 15,76 миллион турист келді, бұл 5,9% өсімді құрады. Бұл сала шамамен 1,2 миллион адамды жұмыспен қамтиды. 2016 жылы әлемде Идукки бөгеті – әлемдегі екінші аркалық бөгет және Азиядағы бірінші аркалық бөгет болып табылады. Негізгі жағажайлар: Ковалам, Варкала, Кожикоде, Форт Кочи, Черай, Алапужа, Поннани, Кадалунди, Танур, Чалиям, Пайямбалам, Каппад, Мужаппилангад және Бекал. Танымал таулы курорттар: Понмуди, Вайанад, Вагамон, Муннар, Пирмаде, Рамакалмеду, Аримбра, Каннур ауданының Пайталмала, Кодикутимала және Неллиампати. Муннар теңіз деңгейінен 4500 метр биіктікте орналасқан және шай плантацияларымен, сонымен қатар әртүрлі флора мен фаунасымен танымал. Кераланың экожүрек туристік орындары 12 жабайы табиғат қорығы мен екі ұлттық саябақты қамтиды: Перияр жолбарыстар қорығы, Парамбикулам жабайы табиғат қорығы, Чиннар жабайы табиғат қорығы, Тхаттекад құс қорығы, Вайанад жабайы табиғат қорығы, Кадалунди құс қорығы, Каримпужа жабайы табиғат қорығы, Мутанга жабайы табиғат қорығы, Аралам жабайы табиғат қорығы, Эравикулам ұлттық паркі және Сальентті аңғар ұлттық паркі олардың ішіндегі ең танымалдары. Керала арналары – бұл өзара байланысқан өзендердің (41 батысқа қарай ағатын өзен), көлдер мен каналдардың кең желісі, олар Аллеппи, Кумараком, Поннани, Нилешварам және Пуннамада (тамызда жыл сайын Неру Трофи қайықтар жарысы өткізіледі), Патираманал және Мухамманың шағын аралы төңірегінде орналасқан. Падманабхапурам сарайы мен Матанчери сарайы жақын маңдағы екі мұражай.

Kerala's culture and traditions, coupled with its varied demographics, have made the state one of the most popular tourist destinations in India. In 2012, National Geographic's Traveller magazine named Kerala as one of the "ten paradises of the world" and "50 must see destinations of a lifetime". Travel and Leisure also described Kerala as "One of the 100 great trips for the 21st century". In 2012, it overtook the Taj Mahal to be the number one travel destination in Google's search trends for India. CNN Travel listed Kerala among its '19 best places to visit in 2019'. Kerala was named by TIME magazine in 2022 among the 50 extraordinary destinations to explore in its list of the World's Greatest Places. Kerala's beaches, backwaters, lakes, mountain ranges, waterfalls, ancient ports, palaces, religious institutions and wildlife sanctuaries are major attractions for both domestic and international tourists. The city of Kochi ranks first in the total number of international and domestic tourists in Kerala. Until the early 1980s, Kerala was a relatively unknown destination compared to other states in the country. In 1986 the government of Kerala declared tourism an important industry and it was the first state in India to do so. Marketing campaigns launched by the Kerala Tourism Development Corporation, the government agency that oversees the tourism prospects of the state, resulted in the growth of the tourism industry. Many advertisements branded Kerala with the tagline Kerala, God's Own Country. In 2011, tourist inflow to Kerala crossed the 10 million mark. Ayurvedic tourism has become very popular since the 1990s, and private agencies have played a notable role in tandem with the initiatives of the Tourism Department. The state's tourism industry is a major contributor to the state's economy, growing at the rate of 13.3%. The revenue from tourism increased five fold between 2001 and 2011 and crossed the 190 billion mark in 2011. According to the Economic Times Kerala netted a record revenue of INR 365280.1 million from the tourism sector in 2018, clocking an increase of Rs 28743.3 million from the previous year. Over 16.7 million tourists visited Kerala in 2018 as against 15.76 million the previous year, recording an increase of 5.9%. The industry provides employment to approximately 1.2 million people. in the world in 2016. Idukki Dam, the world's second arch dam, and Asia's first is at Idukki. The major beaches are at Kovalam, Varkala, Kozhikode, Fort Kochi, Cherai, Alappuzha, Ponnani, Kadalundi, Tanur, Chaliyam, Payyambalam, Kappad, Muzhappilangad and Bekal. Popular hill stations are at Ponmudi, Wayanad, Vagamon, Munnar, Peermade, Ramakkalmedu, Arimbra, Paithalmala of Kannur district, Kodikuthimala, and Nelliampathi. Munnar is 4,500 feet above sea level and is known for tea plantations, and a variety of flora and fauna. Kerala's ecotourism destinations include 12 wildlife sanctuaries and two national parks: Periyar Tiger Reserve, Parambikulam Wildlife Sanctuary, Chinnar Wildlife Sanctuary, Thattekad Bird Sanctuary, Wayanad Wildlife Sanctuary, Kadalundi Bird Sanctuary, Karimpuzha Wildlife Sanctuary, Muthanga Wildlife Sanctuary, Aralam Wildlife Sanctuary, Eravikulam National Park, and Silent Valley National Park are the most popular among them. The Kerala backwaters are an extensive network of interlocking rivers (41 west flowing rivers), lakes, and canals that centre around Alleppey, Kumarakom, Ponnani, Nileshwaram, and Punnamada (where the annual Nehru Trophy Boat Race is held in August), Pathiramanal a small island in Muhamma. Padmanabhapuram Palace and the Mattancherry Palace are two nearby heritage sites.