Кіріспе

Жылу бұру температурасы немесе жылу деформация температурасы (HDT, HDTUL немесе DTUL) – полимер немесе пластик үлгісінің белгілі бір жүктеме астында деформациялана бастайтын температурасы. Бұл қасиет нақты пластик материалды термопластикалық компоненттері бар өнімдерді жобалау, инженерлік есептеулер және өндіріс процесінде кеңінен қолданылады.

Тағайындау

Жылу бұрмалау температурасы ASTM D648 стандартында сипатталған келесі сынақ процедурасымен анықталады. Сынақ нұсқасы үш нүктелі иілуге, қабырға бойына бағытталған күшпен ұшыратылады. Сынақ үшін қолданылатын сыртқы талшықтың кернеуі 0,455 МПа немесе 1,82 МПа, ал температура 2 °C/мин жылдамдықпен үлгі 0,25 мм-ге иілгенше көтеріледі. Бұл ISO 75 стандартында берілген сынақ процедурасына ұқсас. Жылу бұрмалау температурасын анықтаумен байланысты шектеулер: нұсқа термиялық тұрақтылыққа ие емес, әсіресе қалың нұсқаларда температура градиенті пайда болады. Нақты материалдың жылу бұрмалау температурасы, компоненттің геометриясына байланысты, компонентке түсетін кернеуге өте сезімтал болуы мүмкін. 0,25 мм (яғни 0,2% қосымша деформация) иілуі кездейсоқ түрде таңдалады және ерекше физикалық мағынаға ие емес.

Инъекциялық қалыптауда қолдану

Инжекциялық қалыптау арқылы жасалған пластикалық бөлшек, оның HDT-ге жақын немесе одан төмен температурада болғанда, қалыптан алып тастау үшін "қауіпсіз" деп есептеледі. Бұл бөлшектің деформациясы алынып тасталғаннан кейін қабылданатын шекте сақталады дегенді білдіреді. Пластмассаны қалыптау, сұйық күйдегі пластикалық материалдың төмен тұтқырлығына байланысты, қажеттілік бойынша жоғары температурада (әдетте 200 °C немесе одан да жоғары) жүзеге асырылады (бұл мәселені балқымаға пластификаторлар қосу арқылы белгілі бір деңгейде шешуге болады, бұл пластификатордың қосымша функциясы). Пластмасса қалыпқа салынып болғаннан кейін, оны қалыптан алғаннан кейін өлшемдерінде аз немесе еш өзгеріс болмайтын температураға дейін салқындату қажет. Жалпы, пластикалық материалдар жылуды жақсы өткізбейді, сондықтан бөлме температурасына дейін салқындауға көп уақыт кетеді. Мұны жеңілдетудің бір жолы – суық қалыпты пайдалану (соның арқасында бөлшектен жылу шығысы артады). Дегенмен, бөлшекті бөлме температурасына дейін салқындату, бөлшектердің жаппай өндірісін шектеуі мүмкін. Жылу бұрылу температурасы жоғарырақ (демек, балқу температурасына жақын) полимерді таңдау, өндірушілерге қалыптау процесін одан әлдеқайда жылдамдатуға, өлшемдік өзгерістерді белгілі бір шекте ұстап тұруға мүмкіндік береді.