Кіріспе

Нии Одартей Ламптей (10 желтоқсан 1974 жылы туған) – ганалық бұрынғы кәсіби футболшы және қазіргі уақытта «Эльмина Шаркс» клубының бас бапкері, сондай-ақ Аккрадағы «Glow Lamp International School» мектебінің иесі. Мансабында 1990 жылдан 2008 жылға дейін шабуылшы ретінде ойнады, ең белгілілері – «Астон Вилла», «ПСВ Эйндховен», «Ковентри Сити» және Гана Ұлттық футбол құрамасы. Ол өте тұрақсыз мансабымен танымал, онда ол жасөспірім шағында жұлдызға айналып, кейін уақытынан бұрын шаршатып жіберген сәтсіздіктер тізімін бастан өткерді. Ламптей жас ойыншыларға жетістікке жету үшін артық қысым көрсетудің қаншалықты қауіпті екенін ескерту үшін мысал ретінде келтіріледі. Ол сонымен қатар «Андерлехт», «Венеция», «Бока Хуниорс», «Унион Санта Фе», «Анкарагючю», «Униао Лейрия», «Гройтер Фюрт», «Шандонг Луненг», «Аль Наср», «Асанте Котоко» және «Джомо Космос» клубтарында ойнады.

Алғашқы жылдар

Нии Ламптей Тема қаласында дүниеге келді, бірақ Гананың ең ірі екі қаласы – Аккра мен Кумасиде өсті. Ол бала кезінде ата-анасының зорлық-зомбылығы мен немқұрайдылығына ұшырап, қиын өмір кешті. Әкесі алкоголизмге ұшырағандықтан, оны жиі ұрып-сапалап, тіпті темекімен күйдіріп жазалаған. Ламптей жиі түнде үйде болмайтын, мектепке барудан қашып, тек футболда ғана құтылу жолын тапқан. Біраз уақыттан соң ол осы спортта өте жақсы ойнай бастады, бірақ әкесі оның футбол ойнағанын көріп тұрып, оны мазақтаумен және сөздермен қорлаумен айналысты. Ламптей сегіз жасқа келгенде ата-анасы ажырасып, өгей әкесі оны үйден қуды. Ламптей мұсылман футбол лагерінде баспана тауып, сол лагерге қабылдану үшін христиан дінінен ислам дініне ауысты. Өгей әкесі бұл туралы білген соң, оны дінге қарсы шығумен айыптап, футбол лагерінің алдында жиі дауласып отырды. Оны жаңа Пеле деп атады және Бельгиядағы жас шектеу ережелері өзгертіліп, оған 16 жасында «Андерлехт» сапында дебют жасауға рұқсат берілді. Оның алғашқы маусымы сәтті болды, 14 ойында 7 гол соқты.

PSV Eindhoven компаниясы

Ол Эйндховенге жалға берілді, және өзін жемісті гол соғушы ретінде тез таныстырып, 22 ойында 10 гол соғып, әрі де өрнекті көрсетті. Лэмптейдің сауатсыздығы Калиендоға одан әділ пайдалануға, тіпті Лэмптейге арналған қол қою бонусын өз қалтасына салуға мүмкіндік берді. (және екінші ойында екі рет).

Ковентри қаласы

Аткинсонның "Вилла" клубының бас бапкерлігінен босатылуынан кейін, ол Лэмптейді жаңа клубы "Ковентри Сити" сапына қайта шақырды. Лэмптей тағы да Лига кубогында ғана гол соқты, "Халл Сити" клубына қарсы екі гол енгізді (бір гол өз алаңында, екіншісі қарсылас алаңында). Дегенмен, "Ковентридегі" сәтсіздігіне қарамастан, оның есімі еске түсірілді. 2012–13 маусымының басында "Ковентри Сити" жанкүйерлерінің бір тобы бұрынғы ойыншының құрметіне "Нии Лэмптей Шоу" атты подкаст іске қосты.

Кейінгі мансап

Ламптей Италиядағы «Венеция» командасына қосылды. Кейіннен ол «Бока Хуниорс» клубымен келісімшарт жасады және сол жылы Аргентинаның «Унион де Санта Фе» клубына арендаға берілді. Сол жерде әйелімен бірге үшінші балалары Диего дүниеге келді. Бірақ көп ұзамай Диего сирек кездесетін аурудан көз жұмды. Ламптейдің ұлын Ганада жерлеуді қалауы да ауыр эмоционалдық соққы болды, бірақ билік рұқсат бермеді. Қайғыға толы Лэмптей уақытша футболдан қол үзді. «Анкарагюджү» және «Униао Лейрия» клубтарында сәтсіз болғаннан кейін, Лэмптей жаңа неміс агент тауып, оның арқасында «SpVgg Greuther Fürth» клубына ауысты. Алайда, Лэмптей мен оның әйелі Германиядағы мәдениеттік шокқа төтеп бере алмай, бақытсыздыққа ұшырады. Лэмптей толыққанды сәтсіз болмаса да, сенімді резервтік ойыншы болды, бірақ қатал 2-ші Бундеслигадағы жарысқа шыдай алмады. Сонымен қатар, ол неміс әріптестерінен көңілсіздік көріп, бірде әріптесі тіпті онымен бір қонақ бөлмесінде тұрудан бас тартқан. Бұл ашық нәсілшілдік Лэмптейді дүркіретіп жіберді, бірақ одан да қорқыныштысы, оның қызы Лиза да туылғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Лэмптейдің екінші қайтыс болған баласы да Германияда, шетелде жерленді. Содан кейін Лэмптейлер Азияға кетіп қалды. 2007 жылдың 5 наурызында Лэмптей Оңтүстік Африканың «Джомо Космос» клубымен келісімшартқа отырды.

1991 жылғы U-17 әлем чемпионаты

Ламптей әлемдік назарды 1991 жылы тарта бастады. Ол Гана құрамасын 1991 жылғы 17 жасқа дейінгі ФИФА әлем чемпионатында жеңіске жеткізді, бұл команда "Қара жұлдыздар" деп аталды. Ол 1989 жылғы турнирде 15 жасында ойнағаннан кейін осы жетістікке қол жеткізді. Турнирдің үздік ойыншысы – "Алтын доп" жүлдесін жеңіп алды, бұл жарыста Аргентинаның Хуан Себастьян Верон, Марсело Галлардо және Италияның Алессандро Дель Пьеросы да қатысты. Лэмптейдің жұлдызы олардан жарқырап шықты, ол турнирде барлығына басымдық танытты. Оны кейін Пеленің келесі ізбасары деп атады, тіпті Пеле өзі де осылай айтқан. Ол турнирде төрт гол соқты. Кейінірек Лэмптей Пеленің мақтауы оның өмірін қиындатқанын айтты, себебі барлығы одан өте жоғары үміт күтті, бірақ ол әрқашан оларды орындай алмады. "Adidas Алтын доп" жүлдесі тек Гана құрамасының жеңімпаз командасының бір мүшесіне берілуі мүмкін болды, сондықтан Лэмптей Италия сапарынан өте құнды естелік алып кетті. Лэмптей өте жақсы команданың ортасы болды. Оның жылдам қозғалысы, ойлау қабілеті және капитан Алекс Опоку, сондай-ақ орта алаңдағы Мохаммед Гарго мен Эммануэль Дуамен үйлесімді ойыны баршаға көрінді. Оның қақпа алдына жүгіруге дайындығы да маңызды болды, ал соққан төрт голы оны турнирдің үздік мергендерінің бірі етіп көрсетті. ФИФА 17 жасқа дейінгі әлем чемпионатында көрсеткен тамаша футбол өнері үшін ол 1991 жылы Африканың ең үздік футболшысының бесінші нөмірі атанды.

1993 жылғы U-20 әлем чемпионаты

Лэмптейдің таланты "Қара спутниктер" деп аталатын Гананың 20 жасқа дейінгі командасына 1993 жылғы Африка 20 жасқа дейінгі ұлттар кубогын жеңуге көмектесті, бірақ 1993 жылы Австралияда өткен ФИФА жастар чемпионатының финалында Бразилияға есе жіберді. Бразилия голдан кейін шығып, ойын соңында 2:1 есебімен жеңіске жетті. Ол да бұл ойында гол соқты.

Жазғы Олимпиада ойындары

1992 жылдың жазында жас супержұлдыз Нии Ламптей Гана құрамасын 1992 жылғы Барселона жазғы Олимпиадасының футбол турнирінде қола медаль жеңіп алуға жетектеді. Бұл жарыста ең жас құрамына ие болған Гана (команданың орташа жасы 18,8 жас) күтпеген жерден қола медальді қамсыды, бұл медальді алған тұңғыш африкалық ел атанды. Олар 1–0 есебімен тағы бір сенсация тудырған Австралиядан жеңіске жетті.

Аға

1996 жылғы Африка Ұлттары кубогының жартылай финалында алаңнан қуылғаннан кейін, Гана құрамасындағы халықаралық мансабы күрт тоқырады.