Кіріспе

Грек епискобы және революционер Дионисий Философ (Διονύσιος ο Φιλόσοφος, Философ Дионисий) немесе Скилософос (Διονύσιος ο Σκυλόσοφος; шамамен 1541–1611), "Ит философы" немесе "Ит ақылды" ("скилософ"), оны қарсыластары атағандай, Осман империясына қарсы Фессалияда (1600) және Иоаннинада (1611) екі шаруа көтерілісін басқарған грек епискобы. Ол испандық көмекпен болды. Грециядағы Осман билігі кезінде Османдықтарға қарсы құпия және революциялық әрекеттер жасаған Грек Православ шіркеуінің ең маңызды епископтарының бірі саналады.

Ерте өмір

Дионисий 1541 жылы Осман империясының Румелия аймағындағы Айдонат қаласында (қазіргі Парамития, Теспротия, Грекия) дүниеге келген. Ол Епир аймағынан шыққан грек текті адам. Дионисий өте ерте жасында Иоаннина аймағындағы Дихуни монастырінде монах болды. 15 жасында Падуаға барып, медицина, философия, филология, логика, астрономия және поэзияны оқыды. Ол "Философ" (философ) деген есімді қабылдады. 1582 жылы Константинопольде тұрды, ал 1592 жылы Лариса және Трикаланың митрополиті болып сайланды. Астрологиямен айналысуы, бақ болжауы және зұлым рухтармен байланысы болғандықтан Константинополь патриархаты оны қызметтен шеттетуге мәжбүр болды.

Көтерілістер

Дионисий 1600 жылы Аграфа аймағында шаруалар көтерілісіне жетекшілік етті. Ол көтеріліс тудыратын және қаржы жинаумен байланысты публично сөздері үшін Лариса митрополиті лауазымынан төмендетілді. Содан кейін ол Венеция Республикасына кетіп, онда шаруалар әскерін қаржыландыруға жеткілікті қаражат жинады және Папамен байланыс орнатуға тырысты. Грекияға оралғаннан кейін ол Теспротияның Дихуни (Διχούνι) ауылындағы Сент-Димитрий монастырында штаб-пәтерін құрды. Монах болғандықтан, ол айналасындағы ауылдарды аралап, шамамен 700 адамнан тұратын әскер жинады. Қарапайым қару-жарақпен қаруланған оның әскері аймақтағы Осман гарнизондарына бірнеше күтпеген шабуылдар жасады. Осы жетістіктерге шабыттанған ол 1611 жылдың 11 қыркүйегінде әскерін Иоаннинаға бастап кірді. Қала тұрғындары қарулы адамдар мен өртті көргенде қатты таңғалып, шайқастың мақсатын білмей, араздасып қалды. Дионисийдің 1611 жылы Иоаннинадағы екінші көтерілісі Аслан-паша басқарған Осман гарнизонының үстемдік танытуымен сәтсіз аяқталды.

Өлім

Дионисий көл жағасындағы үңгірге тығылды, бірақ қолға түсті. Ол Осман-пашаға көрсетілгенде, оның танымал сөздері былай болды: "Мен халықты сіздердің қинауларыңыздан және зұлымдығыңыздан босату үшін күрестім". Дионисий 1611 жылдың қыркүйегінде түріктермен тірідей терісі сыпырылып, азаптап өлтірілді. Оның терісі шөппен толтырылып, қала көшелерімен көрсетілді, "философ" емес, "скилософос" (скилос – "ит" деген мағынаны білдіреді) деп қынжылды. Бұл атауды оның негізгі қарсыластарының бірі, Патриархатқа және Осман империясына адал Пелопоннестік Максимус ойлап тапқан болуы мүмкін. Грек халқы Иоаннина қамалындағы үйлерден шығарылып, жеңілдіктерінен айырылды. Қаланың қорғаушысы саналған Иоанн Баптисттің ежелгі шіркеуі, Юстиниан дәуірінен қалған, қиратылып, оның монахтары өлтірілді. 1618 жылы Аслан-паша мешіті оның орнына, Аслан-пашаның көтерілісті басудағы жетістігін еске алу үшін салынды.