Кіріспе
Константинопольдің Экуменикалық Патриархы 1991 жылдан бері Бартоломей (Βαρθολομαῖος, ; Bartholomeos; 29 ақпан 1940 жылы туған) – Константинопольдің 270-ші Архиепископы және 1991 жылдың 2 қарашасынан бастап Экуменикалық Патриарх. Өзінің лауазымына сәйкес, ол Шығыс Православ шіркеуінде *primus inter pares* (теңдердің арасында бірінші) болып есептеледі және бүкіл әлемдегі Шығыс Православ христиандарының рухани жетекшісі саналады. Бартоломей Димитриос Архонданис (Δημήτριος Αρχοντώνης, Dimítrios Archontónis) есімімен Имброс аралындағы Агиос Теодорос ауылында (ресми түрде Зейтинликой деп аталады), кейін Түркия үкіметі Гөкчеада деп атаған жерде дүниеге келді. Бітіргеннен кейін Халкидің Патриархтық теологиялық семинариясында қызмет етіп, дін қызметкері болып тағайындалды. Кейін Филадельфия және Халкидон митрополиті қызметін атқарды, сондай-ақ Экуменикалық Патриарх болып сайлануына дейін Киелі Синод пен басқа да комиссиялардың мүшесі болды. Бартоломейдің қызметі православиелік ынтымақтастық, христиандық және дінаралық диалогпен ерекшеленеді, мысалы, бұрын Экуменикалық Патриарх сапарлаған Рим-католик, Ескі-католик, Шығыс Православ және Мұсылман басшыларына ресми сапарлар жасады. Ол шіркеу және мемлекет қайраткерлерімен көптеген шақырулар алмастырды. Оның діни бостандық пен адам құқықтарын қорғау, әлемдік діндер арасында діни төзімділікті дамыту, сондай-ақ экологияны және қоршаған ортаны қорғау жөніндегі күш-жігері кеңінен танылды және осы еңбектері үшін "Жасыл Патриарх" атағын иеленді. Көптеген халықаралық лауазымдарының ішінде қазіргі уақытта Илияс дінаралық институтының Дүниежүзілік діни көшбасшылар кеңесіне қатысады. 2018 жылы Мәскеу Патриархаты Украина Православ шіркеуіне автокефалия беру туралы шешіміне байланысты даулардың нәтижесінде Экуменикалық Патриархатпен рухани байланысын үзді.
Bartholomew (Βαρθολομαῖος, ; Bartholomeos; born 29 February 1940) is the 270th Archbishop of Constantinople and Ecumenical Patriarch, since 2 November 1991. In accordance with his title, he is regarded as the primus inter pares (first among equals) in the Eastern Orthodox Church, and as a spiritual leader of the Eastern Orthodox Christians worldwide. Bartholomew was born as Dimitrios Arhondonis (Δημήτριος Αρχοντώνης, Dimítrios Archontónis), in the village of Agios Theodoros (officially called Zeytinliköy) on the island of Imbros (later renamed Gökçeada by the Turkish government). After his graduation, he held a position at the Patriarchal Theological Seminary of Halki, where he was ordained a priest. Later, he served as metropolitan of Philadelphia and Chalcedon and he became a member of the Holy Synod as well as other committees, prior to his enthronement as ecumenical patriarch. Bartholomew's tenure has been characterized by intra Orthodox cooperation, intra Christian and inter religious dialogue, such as formal visits to Roman Catholic, Old Catholic, Oriental Orthodox and Muslim leaders previously visited by an ecumenical patriarch. He has exchanged numerous invitations with church and state dignitaries. His efforts to promote religious freedom and human rights, his initiatives to advance religious tolerance among the world's religions, as well as his efforts to promote ecology and the protection of the environment, have been widely noted, and these endeavors have earned him the title "The Green Patriarch". Among his many international positions, he currently sits on the Board of World Religious Leaders for the Elijah Interfaith Institute. In 2018 the Moscow Patriarchate broke communion with the Ecumenical Patriarchate as a result of disputes over his decision to grant autocephaly to the Orthodox Church of Ukraine.
Ерте өмірі және өмірбаяны
Димитриос Арходоннис Имброс (қазіргі Гөкчеада, Түркия) аралындағы Агио Теодорой ауылында Христос пен Меропи Арходонис (құрметті Скарлатос) отбасында дүниеге келді, екеуі де грек тегінен. Ол төртінші және соңғы бала болды және бала кезінде әкесінің кофеханасында, сонымен қатар шаштараздық қызмет көрсеткен жерде көмектескен. Бартоломейге 2013 жылдың 29 мамырында жасалған қастандық жоспарланған. Бір күдікті ұсталды, ал тағы екеуін іздеу әлі де жалғасуда.
Патриархат
Экуменикалық патриарх ретінде ол халықаралық аренада ерекше белсенділік танытты. Оның алғашқы басымдықтарының бірі – 1990 жылы коммунизм құлағаннан кейін бұрынғы Шығыс блогында қуғынға ұшыраған Шығыс православие шіркеулерін қайта жаңғырту болды. Осы мақсатта ол Шығыс православие шіркеуінің түрлі ұлттық шіркеулері мен патриархаттары арасындағы байланысты күшейтуге атсалысты. Сондай-ақ ол өзінің ізашарлары бастаған Рим-католик шіркеуімен келісім диалогын жалғастырды және басқа діндермен, оның ішінде басқа христиан шіркеулерімен, мұсылмандармен және яһудилермен әңгімелер бастады.
Экология
Ол сонымен қатар көрнекті экологиялық қорғаушы ретінде танылды, түрлі халықаралық экологиялық мақсаттарға Экуменикалық Патриархаттың қолдауын білдірді. Осының нәтижесінде оған "Жасыл патриарх" және "Жасыл Папа" деген есімдер берілді, ал 2002 жылы қоршаған ортаны қорғауға қосқан үлесі үшін София сыйлығымен құрметтелді. Ол сондай-ақ АҚШ үкіметінің Заң шығару билігі тағайындалай алатын ең жоғары награда – Конгресс Алтын медалімен марапатталды.
Түркия
2006 жылғы 19 қарашада "Сабах" күнделікті газетінде жарияланған сұхбатында Бартоломей діни бостандық мәселесі мен Папаның Түркияға жоспарланған сапары туралы айтты. Ол Хальки семинариясының жабылуына тоқталып: "Біз түрік азаматтары ретінде салық төлейміз, әскерде қызмет етеміз, дауыс береміз. Азаматтар ретінде барлық міндетті орындаймыз. Біз де сондай құқықтарды талап етеміз. Бірақ егер мұсылмандар дінтануды оқығысы келсе, 24 дінтану факультеті бар. Ал біз қайда оқимыз?" деді. Сондай-ақ ол өзінің экуменикалық атағының түрік үкіметі тарапынан қабылдалмауы мәселесіне қатысты: "Бұл атақ 6 ғасырдан бері бізде бар. Экуменикалық деген сөздің ешқандай саяси мазмұны жоқ. [ ] Мен осы атақтың өзі үшін ғана талас етемін. Мен бұл атақтан ешқашан бас тартпаймын".
Экуменикалық диалог
2006 жылдың қараша айында Түркияға сапары барысында Папа Бенедикт XVI Константинополь патриархы Бартоломей I-нің шақыруымен Стамбулға сапар шекті. Папа Константинополь шіркеуінің қамқоршысы, бірінші апостол Әндірдің мерекелік құлшылықтарына қатысты. Бұл папаның Экуменикалық патриархатқа үшінші ресми сапары болды (біріншісі 1967 жылы Пауыл VI, екіншісі 1979 жылы Иоанн Павел II). Ол 2013 жылдың 19 наурызында Папа Францисктың паптық инаугурациясына қатысып, католик-православ қарым-қатынастарын жақсартуға мүмкіндік жасады. 1054 жылғы Ұлы жарылыстан бері Шығыс православие христиандарының рухани басшысы папаның инаугурациясына алғаш рет қатысты. Содан кейін ол Папа Францискті 2014 жылы Патриарх Афинагор мен Папа Пауыл VI арасындағы құшақтасудың елу жылдығын атап өту үшін Қасиетті жерге саяхатқа шақырды. Папа Франциск сондай-ақ Әндір мерекесі (30 қараша) күні Патриархатқа шақырылды.
Босқындарға қолдау көрсету, қайта бірігу және бейбітшілік
2016 жылдың 16 сәуірінде ол Папа Франциск және архиепископ Иерониммен бірге Лесбос аралындағы Мория босқындар лагеріне сапар шегіп, әлемнің назарын босқындар мәселесіне шолу жасады. 2018 жылдың желтоқсан айында ол Кореяның ДМЗ-ға барып, Корея түбегіндегі мәңгілік бейбітшілік және бірігу үшін дұға етті.
Украинаның православие шіркеуінің автокефалиясы
2018 жылдың қазан айында Экуменикалық Патриархат синоды Украина Православ шіркеуіне автокефалия (тәуелсіздік) беруге, Киевте Экуменикалық патриархтың ставропегиясын қайта орнатуға, 1686 жылғы хаттың заңдық күшін жоюға – осы хат Ресей Православ шіркеуінің Украина шіркеуіне қарамастандық құқығын орнатуына себеп болған еді, – сондай-ақ Украинадағы екі танылмаған Православ шіркеуінің – Украина Автокефалды Православ шіркеуі (UAOC) және Украина Православ шіркеуі – Киев Патриархаты (UOC KP) дін қызметкерлері мен жамағатының үстінен түскен өкімдерді алып тастауға келісті. Бұған жауап ретінде Ресей Православ шіркеуі Экуменикалық Патриархатпен қарым-қатынасын тоқтатып, 2018 жылғы Мәскеу–Константинополь схизмасының басталуын жариялады. 2019 жылдың 5 қаңтарында Экуменикалық Патриарх Варфоломей жаңадан құрылған Украина Православ шіркеуіне Канондық акт арқылы автокефалия берді.
Ватиканның Киелі Петірдің сүйек сынықтарының болуы
2019 жылдың 2 шілдесінде Папа Франциск Киелі Петрге тиесілі деп саналатын тоғыз сүйек сынығын Экуменикалық Патриарх Бартоломейге тапсырғаны жарияланды. Бұл сынықтарды Папа Франциск 2013 жылдың қараша айында Ватиканның «Иман жылы» арнаулы миссасында көпшілікке көрсеткен болатын. Бартоломей бұған қоса, осы сынықтар сақталған қоладан жасалған ыдысты да иелігіне алды.
Ресейдің Украинаға басып кіруі
Бартоломей Украинаға шабуыл жасағаны үшін Ресей мемлекетін де, Ресей шіркеуін де сынады. Ол мұны агрессия қылмысы деп атап, украин және ресей халқына зор қайғы келтіргенін айтты. 2023 жылы Патриарх Варфоломей Ресей шіркеуін, оның "соғыс теологиясын" үйрететінін сынға алды. "Бұл – Ресейдің бауырлас шіркеуі тәуелсіз және егеменді Украинаға қарсы әділетсіз, қасиетсіз, себепсіз, жамандыққа толы соғысты ақтауға тырысып, үйреткен теология", – деді ол.
Академиялық
2005 жылы 23 маусымда Оңтүстік Кореядағы Ханкук шетел тілдері университетінен құрметті докторлық дәреже алды. 2009 жылы қазанда АҚШ-тың Фордэм университетінен құрметті докторлық дәреже алды. 2017 жылдың 6 желтоқсанында Иерусалимдегі Еврей университетінен құрметті докторлық дәреже алды. 2018 жылдың желтоқсан айында Украинадағы Киев Могила академиясының Ұлттық университетінен құрметті докторлық дәреже алды. 2021 жылдың қазан айында АҚШ-тағы Нотр-Дам университетінен құрметті диплом алды.
Басқа
2021 жылдың 1 қарашасында ол Американдық еврей комитетінің (АЕК) – әлемдегі жетекші еврей адвокаттық ұйымының Адамдық қадір-қасиет сыйлығын алды. АЕК құрметі Бартоломейдің адамзат пен қоршаған ортаға деген ерекше қамқорлығын, дінаралық келісімге берілгендігін және православиелік-еврей қарым-қатынастарын дамытудағы маңызды рөлін мойындады. 2013 жылдың 3 желтоқсанында ол Global Thinkers Forum 2013 сыйлығымен – бейбітшілік пен ынтымақтастық саласындағы жетістіктері үшін марапатталды. 2012 жылы ол Дін бостандығы үшін Төрт бостандық сыйлығын алды. 1997 жылы Бартоломей Конгресс Алтын медалімен марапатталды. Конгресс Алтын медалі және Президенттік бостандық медалі – АҚШ-тың ең жоғары азаматтық наградалары. 2002 жылы ол қоршаған ортаны қорғау жұмысы үшін София сыйлығын алды. 2008 жылдың сәуір айында ол Time журналының әлемдегі ең ықпалды 100 адам тізіміне енді. 2007 жылдың 13 наурызында, кардинал Франц Кёнигтің қайтыс болған күнінің үшінші жылдығында Бартоломей Венадағы Святой Стефан соборында «Коммунио и Прогрессио» қорының «Кардинал Кёниг сыйлығымен» марапатталды. 2022 жылдың қазан айында ол король Карл III-ке аудиенция берген алғашқы дін көшбасшыларының бірі болды.