Кіріспе

Грек православие патриархы (1939–2023)

Эммануил Скопелит (Εμμανουήλ Σκοπελίτης; 17 сәуір 1939 – 2023), Патриарх Теофил III оның орнына келгенге дейін қызмет етті.

Өмірбаян

Иренаиос 1939 жылы 17 сәуірде Грекияның Самос аралында Эммануил Скопелит ретінде дүниеге келді. Ол 1953 жылы Иерусалимге көшіп келді. Иренаиос көп жылдар бойы Афинадағы Қасиетті қабірдің экзархы қызметін атқарды. Патриарх Диодор қайтыс болғаннан кейін, 2000 жылы Скопелит локум-тененс (Иерусалимдегі грек православ шіркеуінің уақытша басшысы) болып тағайындалды және 2001 жылы 13 тамызда Қасиетті қабір шіркеуінде өткен дәстүрлі сайлауда патриарх болып сайланды. Ол 15 қыркүйекте 2001 жылы "Иерусалимнің қасиетті қаласының және барлық Палестина, Сирия, Иордан өзенінен ар жағы, Галилея Қанасы және Киелі Сионның патриархы" ретінде Грекия шіркеуінің архиепископы Христодулос және Чехия мен Словакия православие шіркеуінің митрополиті Николай сияқты жоғары дәрежелі шіркеу және мемлекеттік қайраткерлердің қатысуымен таққа отырғызылды.

Босату және ауыстыру

2005 жылдың басында, патриарх қызметін атқарып тұрған төрт жылға жуық уақыттан кейін Иренаиос Иерусалимнің Ескі қаласындағы грек шіркеуіне тиесілі үш мүлікті яһуди ұйымы Атерет Коханимге сатты деген айып тағылды. Аталған ұйымның мақсаты – Иерусалимнің Ескі қаласында және Шығыс Иерусалимдегі араб аудандарында яһуди көпшілігін құру екендігі мәлімделген. Аймақтағы православие христиандарының көпшілігі палестиналықтар болғандықтан және бұл жер арабтар қоныстанған аймақ болғандықтан, көптеген палестиналықтар болашақта бұл жердің Палестина астанасының бір бөлігіне айналуына үміттенген. Осы себепті, бұл айыптамалар шіркеу мүшелерінің арасында үлкен алаңдаушылық тудырды. 2005 жылдың 6 мамырында үштен екі көпшілік дауыспен Иерусалимнің Киелі Синоды (Иерусалимдегі грек православиелік патриархатының басқарушы органы) Иренаиосты патриарх лауазымынан шеттетуге шешім қабылдады. Бірақ Иренаиос өзінің шеттетуге ұшырағанын қабылдаудан бас тартты. 2005 жылдың 24 мамырында Константинопольде (Истанбұл) Шығыс Православ шіркеуінің primus inter pares – Вселенский патриархы Варфоломей төрағалығымен Иерусалимнің Киелі Синодының шешімдерін қарау үшін арнайы жалпыправослав Синод шақырылды. Жалпыправослав Синод Иерусалимнің Киелі Синодының шешімін бекіту және Иренаиос есімін диптихтерден алып тастау үшін көпшілік дауыспен дауыс берді. Патриарх Теофил III лауазымға келгеннен кейін ізраилдік соттарда ғимараттарды сатуды жою үшін заңдық шаралар қолданды. Ол сату Синодтың (грек шіркеуінің басқарушы органы) мақұлдауысыз жасалғанын, сатуға жауапты қаржы директоры Николас Пападимос келісімді ілгерілету үшін Атерет Коханимнен ақша алғанын және Патриархат қаражатымен ұрлық және сыбайлас жемқорлық әрекеттері жасағанын мәлімдеді. Сондай-ақ, Атерет Коханим ғимараттар үшін төлеген баға олардың нарықтық құнынан әлдеқайда төмен болғаны да дәлелденді. Дегенмен, 2022 жылдың маусым айында Израильдің Жоғарғы соты Атерет Коханим мүлікті заңды түрде сатып алғанын және Иерусалимнің Ескі қаласындағы үш мүлік енді заңды түрде яһуди ұйымына тиесілі екенін шешті.

Жұмыстан босатудан кейін

Иренаиос қызметінен босатылғаннан кейін Иерусалимдегі грек патриархатының ғимаратының ең жоғарғы қабатындағы кішкентай пәтерде тұрып қалды. 2008 жылдың ақпан айынан бастап 2015 жылға дейін Иренаиос бұл пәтерден шықпады, ол өзінің жақтастарынан өз пәтерінен төмен түсірілген арқанға байланған себет арқылы тамақ алды және оны Теофил III тұтқындады деп мәлімдеді, ал Грек патриархаты Иренаиос өзін ерікті түрде тұтқындады деп мәлімдеді және пәтерінен шығуға еркін болды, бірақ заңды түрде отставкаға жіберілгенін қабылдамағаны үшін наразылық ретінде ішке қамалуды жөн көрді. 2011 жылы Иренаиос Израильдің "Хаарец" газетіне берген сұхбатында ғимараттан шығуына ешқандай кедергі келтірілмегенін, бірақ қайта орала алмауынан қорқып шықпағанын растады. Алайда, 2019 жылы Иренаиос Иерусалимдегі Грекия консулдығына хат жіберді, онда ол әлі де "де-факто" тұтқындалуда екенін, грек паспорты ұрланғанын және Патриарх Теофил III оны өз еркіне қарсы Иерихон маңындағы монастырға ауыстыруға тырысатынын мәлімдеді. Иренаиос Грекия үкіметінен көмек алды және 2019 жылдың тамызында мүгедектер арбасымен Бен-Гурион халықаралық әуежайына келді де, Афинаға ұшты. Патриарх Теофил III Иренаиосты Иерусалимде жерлеуге рұқсат бермегендіктен, ол туған жері Самоста жерленді.