Кіріспе

Жаңартылатын табиғи газ (ЖЖГ), сондай-ақ биометан деп те аталады, бұл табиғи газға ұқсас сапаға дейін жақсартылған және 90% немесе одан жоғары метан концентрациясы бар биогаз. Биогаздан көмірқышқыл газ (CO2) және басқа да қоспаларды жойып, метан концентрациясын табиғи газ деңгейіне дейін көтеру арқылы ЖЖГ-ны қолданыстағы газ құбырлары арқылы таратуға болады. ЖЖГ қолданыстағы құрылғыларда, соның ішінде табиғи газбен жұмыс істейтін қозғалтқыштармен жабдықталған көліктерде (табиғи газбен жүретін көліктер) пайдаланылуы мүмкін. Биометан өндіру үшін биогазды жинаудың ең көп таралған тәсілі – анаэробтық ыдырау процесі. Көмірқышқыл газ/монооксид пен сутекті метандандырудың бірнеше тәсілдері бар, олардың ішінде биометандандыру, Сабатье процесі және АҚШ-та жасалған, қазіргі уақытта сынақтан өтіп жатқан жаңа электрохимиялық процесс бар.

Өсу перспективалары

Жаңартылатын табиғи газды қолданыстағы газ желісі арқылы өндіруге және таратуға болады, бұл оны қолданыстағы үй-жайларды жаңартылатын жылумен және жаңартылатын газ энергиясымен жабдықтаудың тиімді тәсілі етеді. Жаңартылатын табиғи газды сұйытылған табиғи газға (СЖГ) немесе көлік секторында отын ретінде тікелей пайдалану үшін сығылған табиғи газға (СЖГ) айналдыруға болады. АҚШ-та RNG-ның нақты жеткізу көлемін болжаулар әртүрлі. Газ технологиясы институтының 2011 жылы жүргізген талдауы бойынша, ауыл шаруашылығы қалдықтарын қоса алғанда, қалдық биомассадан алынатын жаңартылатын газ жылына 2,5 квадриллион Бт-қа дейін қосылуы мүмкін, бұл американдық үйлердің 50% табиғи газға деген қажеттілігін қанағаттандыруға жеткілікті. Қоршаған ортаны және энергияны зерттеу институты жаңартылатын табиғи газ АҚШ-та қолданылатын барлық табиғи газдың 10% -ын алмастыра алады деп есептеді, ал Ұлттық таза су агенттіктері қауымдастығы мен Су ортасы федерациясының зерттеуі қалдық судан алынған биомассаның мөлшері Американың ұлттық электр энергиясына деген сұранысының 12% -ын қанағаттандыру үшін жеткілікті биогазға айналуы мүмкін екенін анықтады. Соңғы кезде Америка газ қоры тапсырған және ICF 2019 жылы жүргізген зерттеуде 2030 жылға қарай АҚШ-та құбыр желісіне беру үшін жылына 1,6–3,78 триллион куб фунт RNG өндірілуі мүмкін деп болжанды. Ұлыбританияның Ұлттық желісі тұтынылатын газдың шамамен 18%-ы ағынды су, супермаркеттер мен мейрамханалар тастаған тамақ қалдықтары және сыра зауыттары сияқты кәсіпорындардан шыққан органикалық қалдықтар сияқты материалдардан жасалуы мүмкін деп санайды. Электр энергиясын газға айналдыру технологиясымен бірге қолданғанда, биогаздың көмірқышқыл газы мен көміртек оксидінің фракциясы электролизделген сутегін пайдалану арқылы метанға айналады, бұл шикі биогаздың жаңартылатын газ әлеуетін шамамен екі есеге арттырады.

Қоқыс тастау газы

Солтүстік Америкада RNG-нің көп бөлігі тарихи тұрғыдан қатық коммуналдық қалдықтар (MSW) секторында дамыды. Алғашқы коммерциялық RNG нысаны 1982 жылы Нью-Йорк қаласының жанындағы Фреш-Киллс полигонында іске қосылды. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Солтүстік Америкада 300-ден астам RNG нысаны жұмыс істеп тұр, және АҚШ сауда тобы RNG Coalition мәлімдегендей, олардың 70%-дан астамы МТҚ және полигон салаларынан түседі.

Ағаштан алынған биогаз

Göteborg Energi компаниясы GoBiGas жобасы аясында Швецияның Гетеборг қаласында орман қалдықтарын газдандыру арқылы биосинтетикалық табиғи газды (SNG) ірі көлемде өндіруге арналған алғашқы демонстрациялық зауытын ашты. Зауыт 30 МВт биомассадан 20 мегаватт биоSNG өндіре алады, бұл 65% конверсия тиімділігіне қол жеткізуді мақсат етеді. 2014 жылдың желтоқсанынан бастап биоSNG зауыты толыққанды жұмыс істеді және 95%-дан астам метан құрамымен швед табиғи газ желісіне газ жеткізді, сапа талаптарын қанағаттандырды. 2018 жылдың сәуірінде экономикалық қиындықтарға байланысты зауыт тұрақты түрде жабылды. Göteborg Energi зауытқа 175 миллион евро инвестициялады, бірақ бір жыл бойы жаңа инвесторларға сатуға жасаған тыракелдер сәтсіз аяқталды. Зауыттың техникалық тұрғыдан сәтті болғанын және жоспарланғандай жұмыс істегенін атап өткен жөн. Дегенмен, сол кездегі табиғи газ бағаларына байланысты экономикалық тұрғыдан тиімді болмады. Экономикалық жағдайлар жақсарғанда, көміртегі бағасының өсуімен 2030 жылға қарай зауыт қайта іске қосылуы күтілуде. SNG, кең таралған табиғи газ тарату желілері бар елдер үшін ерекше қызығушылық тудырады. SNG-дің басты артықшылықтары – бұл қолданыстағы табиғи газ инфрақұрылымымен үйлесімділік, Fisher Tropsch отын өндірісінен жоғары тиімділік және басқа екінші буын биоотын өндіру жүйелерімен салыстырғанда кішірек өндіріс көлемі. Нидерландының Энергия зерттеу орталығы шетелден шикізат импорттау негізінде ағаш биомассасынан ірі көлемде SNG өндіру бойынша кең ауқымды зерттеулер жүргізді. Ағаш негізіндегі жаңартылатын табиғи газ қондырғыларын екі негізгі санатқа бөлуге болады: біріншісі – аллотермиялық, онда энергия газдандырғыштан тыс көзден беріледі. Мысалы, екі камералы ағынды төсек газдандырғыштары жеке жану және газдандыру камераларынан тұрады. Автотермиялық жүйелер газдандырғышта жылуды өндіреді, бірақ азоттың араласуын болдырмау үшін таза оттекті пайдалануды талап етеді. Ұлыбританияда NNFCC 2020 жылға дейін салынған кез келген британдық биоSNG зауыты "таза ағаш шикізатын" пайдалануы мүмкін екенін және осы шикізаттың жеткілікті мөлшерде болуымен бірнеше аймақтар бар екенін анықтады.

Аймақтар бойынша РНҚ дамуы

Ұлыбританияда анаэробтық қорыту арқылы биогаз өндірудің үрдісі кеңейіп келеді, бүкіл ел бойынша 90-ға жуық биометан енгізу орындары салынды. Ecotricity компаниясы ұлттық желі арқылы Ұлыбритания тұтынушыларына жасыл газ жеткізу жоспарларын жариялады. Centrica да канализациядан өндірілген газды газ желісіне енгізуді бастайтынын хабарлады. Канадада Британдық Колумбияда газ қызметін көрсететін FortisBC компаниясы, жаңартылатын түрде өндірілген табиғи газды қолданыстағы газ тарату жүйесіне енгізеді. Азық-түлік қалдықтарын қайырымдылыққа беру арқылы да азайтатын Divert компаниясы, Канаданың құбыр желісі операторы Enbridge-ден алған 1 миллиард долларлық инвестицияны Солтүстік Американың ірі нарықтарын қамту үшін қолданыстағы азық-түлік қалдықтарын анаэробтық қорыту желісін кеңейтуге жұмсалатынын мәлімдеді.

Қоршаған ортаны қорғау

Биогаз көміртек оксиді, күкірт диоксиді, азот оксиді, сутек сульфиді және бөлшектер сияқты қарапайым табиғи газ отыны сияқты қоршаған ортаны ластайтын заттарды бөліп шығарады. Күйген газдың құрамында метан болады, ол ұзақ өмір сүретін парниктік газ. Қазылған табиғи газбен салыстырғанда, биогаз көбінесе жартылай немесе толыққанды көміртегі бейтарап деп есептеледі, себебі биомассадағы көмірқышқыл газы өсімдіктердің әрбір ұрпағымен табиғи түрде жаңартылады, ал қазылған қорлардан шығарылмайды және атмосферадағы көмірқышқыл газының артуына себеп болмайды. Бірақ, биогаздың мүмкін болатын өнімділігі қазіргі табиғи газ (немесе жаһандық газ) көлемінің шағын бөлігін ғана құрайды. Осы фактіге байланысты, қазіргі табиғи газ жеткізушілер электр энергиясын энергия көзі ретінде пайдалануды ұлғайтуға, газға деген сұранысты азайтуға бағытталған шараларға қарсы тұрды. Осы жағдай Оңтүстік Калифорния газ компаниясын (SoCalGas) жасырын түрде «Калифорниялықтардың теңгерімді энергия шешімдері» (C4Bes) атты коммерциялық емес ұйым құруға итермеледі, ол кейін газ секторының мүддесін қорғайтын және электрлендіруге қарсы лоббилік жұмыс жүргізді. Sierra Club SoCalGas-тың C4Bes ұйымын құрудағы рөлін (астротурфинг) ашты, соның салдарынан C4Bes лоббилік қызметін шектеді, бірақ газға деген сұранысты ынталандыруды жалғастырды.