Кіріспе
Америкалық автор
Стивен Майер (/ˈmaɪ.ər/; туған Морган; 24 желтоқсан 1973 жылы туған) – американдық романист және кинопродюсер. Ол ең белгілісі – вампирлік романс сериясы «Сумерек», ол 160 миллионнан астам данада сатылды және 37 түрлі тілге аударылды. Майер 2008 және 2009 жылдары АҚШ-тағы ең көп сатылған автор болды, 2008 жылы 29 миллионнан астам кітап, ал 2009 жылы 26,5 миллион кітап сатты. Майер «Сумерек» сериясының финалы «Таң атқанда» үшін Британдық кітап сыйлығының 2009 жылғы «Жылдың балалар кітабы» сыйлығын алды. Жасынан кітап оқуға құштар, ол Бригам Янг университетінде оқыды, 1997 жылы ағылшыл тіліндегі білімін аяқтағанға дейін жиырма бір жасында үйленді. Автор ретінде бұрын тәжірибесі болмаған ол «Сумерек» сериясы туралы идеяны түсінде ойлап тапты. Джейн Остин мен Уильям Шекспирдің шығармаларынан әсер алған ол көп ұзамай «Сумерек» романын жазды. Көптеген бас тартулардан кейін Little, Brown and Company оған 750 000 долларлық үш кітаптан тұратын келісімшарт ұсынды, нәтижесінде төрт кітаптан тұратын серия, бірнеше романда мен повестьтер және коммерциялық тұрғыдан сәтті фильмдердің сериясы пайда болды. Жастарға арналған романдардан басқа, Майер ересектерге арналған романдарға «Қонақ» (2008) және «Химик» (2016) романдарымен кірді. Майер кино өндірісінде жұмыс істеді және Fickle Fish Films продюсерлік компаниясын құрды. Майер «Таң атқан» фильмінің екі бөлігін де, тағы екі романының бейімделуін де өндірді. Майердің Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуіне мүше болуы оның романдарында көрініс тапты. Оның шығармаларында оның дініне сәйкес келетін тақырыптар, соның ішінде еркіндік, өмір, тәлкеу және мәңгілік өмір жиі кездеседі. Сынаушылар оның жазу стилін тым қарапайым деп сипаттады, бірақ оның әңгімелері де мақтауға ие болды және ол өзінің жанкүйерлерін жинады. Майер «Time» журналының «2008 жылғы ең ықпалды 100 адам» тізіміне енді және 2009 жылы әлемдегі ең қуатты тұлғалардың Forbes Celebrity 100 тізіміне енді, оның жылдық табысы 50 миллион доллардан асты. Майер Фениксте (Аризона штаты) өскен және Скоттсдейлдегі Чапараль орта мектебінде оқыған. 1992 жылы Майер Ұлттық стипендияны жеңіп алды, бұл оның Юта штатының Прово қаласындағы Бригам Янг университетінде бакалавриат білімін алуына көмектесті. Ол білімін БЮУ-да бастаған және аяқтаған, бірақ 1996 жылдың күзінде және 1997 жылдың көктемінде Аризона мемлекеттік университетінде сабақ алды. Майер өзінің болашақ күйеуі Кристиан «Панчо» Майермен Аризонада екеуі де бала кезінде танысты. Олар 1994 жылы, Майер жиырма бір жаста болғанда, үйленді. Олардың ұлдары бар, олармен толық уақыт айналысу үшін Кристиан Майер аудиторлық жұмысынан зейнеткерлікке шықты. Авторлық мансабына дейін Майердің жалғыз кәсіби жұмысы жылжымайтын мүлік компаниясының қабылдау бөлмесінде жұмыс істеген. Осы түсінің негізінде Майер кітаптың 13-тарауының жобасын жазды. Майер романға олардың аңыздары мен дәстүрлерін қосу үшін Quileute тайпалық американдықтарын зерттеді, бірақ кейбір Quileute тайпасының мүшелері олардың аңыздарын пайдалануын қорлайтындықтарын айтты. Майер Американың түнгі жазушылар қауымдастығына (ANWA) ертедегі LDS әйел жазушыларының қатарына қосылды. Ол романды үш айда аяқтады. Оның әпкесі кітапқа деген құлшынысын білдіріп, Майерді қолжазбаны әдеби агенттіктерге жіберуге көндірді. 2003 жылы аукционда «Сумерек» романын басып шығару құқығына сегіз баспагер бәсекелестікке түсті. «Сумерек» 2005 жылы 75 000 данамен жарық көрді және кейіннен бірінші орынға көтерілді. Роман Publishers Weekly Жылдың ең үздік кітабы және New York Times редакторының таңдауы деп аталды. Сәттілігіне қарамастан, «Сумерек» 2009 жылдың ең көп сынға ұшыраған кітаптарының бірі болды, себебі Америка кітапханалар қауымдастығының мәліметінше, онда жыныстық сипаттамалар, жасқа сәйкес келмейтін мазмұн және діни көзқарастар бар еді. Кейбір мектептер мен кітапханалардан кітаптарды сөрелерден алып тастау сұралды. «Сумерек» романын жариялаған кезде Майер жалғасы үшін әңгімені жазып қойған болатын. Алайда оның баспашысы Белла мен Эдвардтың колледжде оқыған уақытында екі жалғастырмасын ұсынды. Соның нәтижесінде Майер бұл әңгімені тағы үш кітаппен қатар: «Жаңа ай» (2006), «Күн тұтылу» (2007) және «Таң атқанда» (2008) сериясына айналдырды. Кейіннен ол жалғастыру үшін ұсынған түпнұсқалық әңгіме «Таң атқанда» басылып шықты. Осы арада Майер балабақша кешіндегі жын-шайтандар туралы «Жердегі тозақ» атты қысқа әңгімесін жазды, ол 2007 жылы сәуірде жарық көрді. Майердің жанкүйерлері оны «Жердегі тозақты» толық романына айналдыруға шақырды, бірақ Майер «Күн тұтылу» романын аяқтаумен айналысты. Басылғаннан кейінгі бірінші аптасында «Жаңа ай» романы The New York Times Best Seller тізімінде балаларға арналған кітаптар тізімінде 5-орынға түсті, ал екінші аптасында 1-орынға көтеріліп, келесі 11 апта бойы сол орында қалды. Барлығында ол тізімде 50 аптадан астам уақыт болды. 2007 жылдың мамырында Майер Аризона мемлекеттік университетінің спорт залында «Жаңа ай» романының арнайы басылымын және «Күн тұтылу» романының жарық көруіне арналған екі промо-шара өткізді. Шараға Майер қан қызыл түсті кешкі көйлек киіп, 1000-нан астам кітапқа қол қойды. Майердің қызыл көйлегі кейіннен емделушінің ракпен күресіне арналған қайырымдастық шарада 5500 долларға сатылды. «Күн тұтылу» романының жарық көргенінен кейін «Сумерек» сериясының алғашқы үш кітабы The New York Times Best Seller тізімінде 143 апта бойы болды. Бірінші күні 1,3 миллионнан астам дана сатылды. Роман Майерге Британдық кітап сыйлығының «Жылдың балалар кітабы» сыйлығын жеңіп беруге көмектесті, бұл J. K. Rowling-тің «Бидл бардтың ертегілері» романынан да күштірек болды. 2009 жылы Майер «Таң атқанда» романы үшін плагиат айыптамаларына ұшырады. «Ноктюрн» романының авторы Джордан Скотт Белланың үстін жорғалау және кейіннен вампирге айналуының жағдайы оның романының сюжетіне ұқсас екенін айтты және Майер «Ноктюрн» романының сюжетін плагиаттады. Майер бұл айыптаманы жоққа шығарды, ол бұл автор мен роман туралы ешқашан естімегенін мәлімдеді. Скотт оның айыптамасын қолдау үшін романның көшірмесін ұсынбады. «Ноктюрн» романы Amazon-да қолжетімді емес және оның веб-сайтында «уақытша сатылып кетті» деп көрсетілген. Серия әлем бойынша 37 тілде 100 миллионнан астам данада сатылды. 2008 жылы «Сумерек» сериясының төрт кітабы USA Today жыл соңындағы бестселлер тізімінде алғашқы төрт орында болды. Майер 2008 жылдың ең көп сатылған авторы болды және барлық төрт ең көп сатылатын орындарда кітаптары бар алғашқы автор атанды. «Сумерек» романдары 2009 жылы USA Today жыл соңындағы тізімінде қайтадан алғашқы төрт орында болды. «Сумерек» сериясының сәттілігіне Интернеттің тікелей әсері болды, ол Майерге өзінің жанкүйерлерімен байланысуға мүмкіндік берді, нәтижесінде серия «алғашқы әлеуметтік желідегі бестселлер» деп аталды. Ғалым Лүкке Гуанио Улурудың сөзіне сәйкес, «Сумерек» сериясы «паранормалды романс жанрын танымал етіп, қайта анықтады».
"Твайлайт" сагасы фильмдері
2004 жылы Paramount компаниясының MTV Films және Maverick Films компаниялары кітап жарық көрмей тұрып, «Сумерек» (Twilight) кітабының әлеуетті табысын арттыру мақсатымен оны сатып алды. Жазылған сценарий романнан айтарлықтай өзгеше болды. Дегенмен, фильмнің түсірілімі тоқтатылды. 2006 жылы Summit Entertainment компаниясының президенті Эрик Фейг Мейермен келісімге келуге тырысып, фильм романға адал болатынын және «ешбір вампир кейіпкерінің тісі адам тісінен ұзын немесе айқын болмайтынын» уәделеді. 2007 жылы құқықтар Summit Entertainment компаниясына сатылды. Кэтрин Хардвик фильмді түсіруге таңдалды, ал Мелисса Розенберг жаңа сценарий жазды. Кристайн Стюарт Белла Сван рөліне алғашқы болып бекітілді, ал Роберт Паттинсон Стюарт пен Паттинсонның арасындағы химия жақсы екенін көрсеткеннен кейін Эдвард Каллен рөліне ие болды. Тейлор Лотнер Джейкоб Блэк рөліне шақырылды. 2008 жылдың 21 қарашасында шыққан фильм жағымды пікірлер алды; Роджер Эберт оны «әдемі және сұлу» деп атады, ал Питер Брэдшоу «қызықты» деді. Фильм кассада табысқа ие болды және сол уақытқа дейін қараша айының ашылу күніндегі ең табысты фильмдердің төртіншісі болды. Мейер фильмдегі бір кафе сахнасында эпизодтық рөлде пайда болады. Сол жылы Мейер кинодағы жұмысын Jack's Mannequin тобының «The Resolution» музыкалық видеосымен бастады, оны ол Нобл Джонспен бірге режиссерлік етті. Әр романның экрандалуына әртүрлі режиссер жетекшілік етті. Крис Вайц 2009 жылдың 20 қарашасында шыққан «Жаңа ай» (New Moon) фильмін түсірді. «Жаңа ай» ашылу күнінде «Гарри Поттер және Жартықанды ханзада» фильмінің көрсеткіштерін арттырып, ішкі прокатка ең жоғары табыс әкелді. Коммерциялық сәттілігіне қарамастан, фильм жағымсыз пікірлер алды; Роджер Эберт фильмнің баяу темпін сынады, ал The Telegraph газетінің Тим Роби «фильм бізге азапты сағынышпен байланысты барлық қажетті көріністерді береді, бірақ басқа ештеңе жоқ» деді. Дэвид Слэйд режиссерлік еткен «Сумерек сагасы: Eclipse» (The Twilight Saga: Eclipse) үшінші кітаптың экрандалуы 2010 жылдың 30 маусымында шықты. The Guardian газеті фильмді «кинолық» және романтика мен мистикалық элементтер арасындағы дұрыс тепелдік үшін серияның ең жақсы фильмі деп атады. Алайда, The Telegraph газеті The Guardian-ның пікірін жоққа шығарып, «Сумерек» сериясының ең жақсы фильмі болып қала беретінін, себебі ол «мәңгілік қараңғылық күштері мен орта мектептің қиындықтарының арасындағы керемет контрастты» көрсетеді деп мәлімдеді. «Таң атқанда» (Breaking Dawn) фильмінің құқықтарын алғаннан кейін, Summit екі бөліктен тұратын экрандалуға келісім берді. 2011 жылы Мейер продюсер Меган Хиббетпен бірге Fickle Fish Films атты жеке өндіріс компаниясын құрды. Мейер 2011 жылдың көп бөлігін «Таң атқанда» фильмінің екі бөлігін өндірумен өткізді. «Таң атқанда: 1-бөлім» (Breaking Dawn: Part 1) 2011 жылдың 18 қарашасында, ал екінші бөлімі 2012 жылдың 16 қарашасында шықты. Фильмнің бірінші бөлімі аралас пікірлер алды. Фильмнің екінші бөлімі Роджер Эбертпен «керемет аяқталуымен» оң пікірлер алды. Актерлік шеберлігі, әсіресе Стюарттың ойыны мақтауға ие болды. «Сумерек сагасы» кассада сәтті болды. Жалпы бюджеті 373 миллион доллар болған бес фильмнен тұратын серия бүкіл әлем бойынша 3,341 миллиард доллар табыс тапты. Коммерциялық сәттілігіне қарамастан, фильмдер көп сынға ұшырады. «Таң атқанда: 2-бөлім» (Breaking Dawn: Part II) жеті «Алтын Разы» (Razzie) сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде «Ең нашар фильм», «Ең нашар жалғасы» және «Ең нашар экрандық жұп» (Тейлор Лотнер мен Маккензи Фой үшін). Сериалдан екі пародиалық фильм шықты: «Вампиры сорады» (Vampires Suck) және «Жел соғады» (Breaking Wind), олар сынға ұшырады. 2009 жылы Стивен Мейер Forbes Celebrity 100 тізіміне еніп, әлемдегі ең ықпалды 100 танымал тұлғаның қатарында 26-орынды иеленді. Оның жылдық табысы 50 миллион доллардан асты. Сол жылы Мейер Forbes журналының «Голливудтағы ең көп табыс табатын әйелдер» тізімінде 5-орынды иеленді, бұл тізімдегі жалғыз автор болды, және «Жас ересектерге арналған вампирлер туралы «Сумерек» кітаптары сериясы баспа және кино әлемін дүркіретіп алды» деп атап өтті. 2010 жылы Forbes оны жылдық табысы 40 миллион доллар болатын ең ықпалды 59-орынға қойды.
Twilight-тің кейінгі басылымдары
2009 жылдың тамызында USA Today журналы Майердің J. K. Роулингтің бестселлерлер тізіміндегі рекордын бұзғанын хабарлады; төрт «Сумерек» кітабы үздік 10-дыққа 52 апта тікелей енді. Барлығында, кітаптар The New York Times бестселлер тізімінде 235 аптадан астам уақыт болды. Серияның төртінші кітабы аяқталғаннан кейін Майер «Таң атқанда» Белла Сванның көзқарасынан баяндалатын соңғы роман болатынын мәлімдеді. 2015 жылы ол ең көп сатылған франшизаның 10 жылдығына арнап «Өмір мен өлім: Сумерек қайта қарастырылды» атты жаңа кітабын шығарды, онда түпкілікті басты кейіпкерлердің гендері ауыстырылды. 2010 жылдың 30 наурызында Майердің «Бри Таннердің қысқа екінші өмірі» атты 200 беттік повесть жазғаны жарияланды. Кітап 2010 жылдың 5 маусымында Atom арқылы жарық көрді және 7 маусым мен 5 шілде аралығында ресми веб-сайтта тегін қолжетімді болды. «Бри Таннердің қысқа екінші өмірі» кітабы шыққаннан кейін Стивен Майер Гаити мен Чилидегі жер сілкінісінен зардап шеккендерге көмек көрсету үшін Америкалық Қызыл Крестке 1,5 миллион доллар сыйлады. Тегін электрондық кітапты алғандар да Қызыл Крестке қайырымдылық жасауға шақырылды. «Түн ортасында күн» «Сумерек» сериясына қосымша роман болжаныпты. Роман «Сумерек» романындағы оқиғаларды Эдвард Калленнің көзқарасынан қайта баяндауды көздеген. Майер «Таң атқаннан» кейін «Түн ортасында күн» кітабын жариялауды жоспарлаған, бірақ оның алғашқы 12 тарауының жобасы онлайн режимінде жарияланғаннан кейін, Майер жобаны белгісіз мерзімге кейінге шешуге мәжбүр болды. The Guardian газетінің 2018 жылғы мақаласына сәйкес, «Түн ортасында күн» «қазіргі уақытта жоспарда жоқ». Кітап шыққаннан кейін бір миллионнан астам дана сатылды, Amazon-ның «ең көп сатылған» тізімінде екінші орынды иеленді және шығу күнінен бір апта өткен соң USA Today бестселлер тізімінде бірінші орынға шықты. Майердің тағы бірнеше кітап идеялары бар екенін айтты, олардың ішінде «Жазғы үй» атты әуесқойлар туралы әңгіме, уақыт саяхатына қатысты роман, сондай-ақ русалкалар туралы кітап бар.
Қонақ
2008 жылдың мамыр айында Майердің ересектерге арналған «Жасұрт» атты ғылыми-фантастикалық романы «Little, Brown and Company» баспасының ересектерге арналған бөлімшесі арқылы жарық көрді. Онда Мелани Стридер мен Wanderer – жас әйел және басып кірген шетелдік «жан» жаратылысының тағдыры баяндалады, олар екеуі бірігіп жұмыс істеуге мәжбүр болады. «Жасұрт» романы «Нью-Йорк Таймс» бестселлер тізімінде бірінші орынға шығып, 26 апта тізімде тұрды. Автор трилогия жазу ниетін білдірген болатын, екінші және үшінші кітаптарын тиісінше «Жан» және «Із кесуші» деп атау жоспарланған. Алайда, 2024 жылға дейін Майер «Жасұрт» романына жалғас жазған жоқ. 2009 жылдың сәуір айында Майер досы Фейт Хоххальтердің емделу шығындарын төлеуге көмектесу мақсатында құрылған Project Book Babe жобасына қатысты. Майер аукционға көптеген алдын ала қарау үшін берілген даналарды және түпнұсқа қолжазбаларын сыйға тартты. Фильм 2013 жылдың 29 наурызында шықты, бірақ көбінесе жағымсыз пікірлерге ие болды. Ол сыншылардан нашар баға алды және «Сумеркілер» фильмдер сериясымен салыстырғанда кассада сәтсіз болды.
Химик және теледидарлық қойылымдар
2015 жылдың соңында Мейер Дэниел О'Мэллидің "Тұран" кітабы негізінде телесериал түсіретіні жарияланды. Романның құқықтарын өзінің продюсерлік компаниясы арқылы сатып алғанға қарамастан, ол шығармашылық дауларға байланысты түсірілімдер басталғаннан кейін көп ұзамай жобадан бас тартты. 2016 жылдың шілдесінде Little, Brown and Company компаниясы Мейердің "бұрынғы жұмыс берушілерінен қашып жүрген агент" туралы "Химик" атты ересектерге арналған әрекетке толы триллер жазғанын хабарлады. Кітап 2016 жылдың 8 қарашасында жарық көрді. 2018 жылы Мейердің Fickle Fish продюсерлік компаниясы Tomorrow Studios компаниясымен бірлесіп "Химик" кітабы негізінде телесериал жасауға кірісетіні мәлім болды.