Кіріспе

АҚШ Энергетика министрлігінің қауіпсіздік рұқсаты деңгейі

Q рұқсаты немесе Q қолжеткізу рұқсаты – АҚШ Энергетика министрлігінің (DOE) қауіпсіздік рұқсаты, ол Жоғары құпия шектелген деректерге, Бұрын шектелген деректерге және Ұлттық қауіпсіздік ақпаратына, сондай-ақ Құпия шектелген деректерге қолжеткізу үшін қажет. Шектелген деректер (RD) 1954 жылғы Атом энергиясы туралы заңда анықталады және ядролық қару мен оған байланысты материалдарды қамтиды. Төменгі L деңгейі Құпия Бұрын шектелген деректерге (FRD) және Ұлттық қауіпсіздік ақпаратына, сондай-ақ Құпия шектелген деректерге және Бұрын шектелген деректерге қолжеткізу үшін жеткілікті. Шектелген деректерге қолжеткізу тек тиісті рұқсаттары бар қызметкерлерге, қажеттілік принципі бойынша ғана беріледі. Q рұқсаты АҚШ Қорғаныс министрлігінің Жоғары құпия рұқсатына тең. Сонымен қатар, Q рұқсаты бар көптеген қызметкерлердің қосымша жауапкершіліктері бар, олар оларды 4-деңгейлі, Ұлттық қауіпсіздікке қатысты ерекше сезімтал персонал ретінде белгілейді. Бұл екі мәртебе – тәуекелге сезімталдықтың ең жоғары деңгейі болып табылады, сондықтан осы лауазымдарды иеленушілер ұлттық қауіпсіздікке «өте ауыр» немесе «бағасыз» зиян келтіру әлеуетіне ие, ерекше жауапкершілікке ие. Классификация деңгейлерінен басқа, үш түрлі құпия материалдар бар: Шектелген деректер (RD), Бұрын шектелген деректер (FRD) және Ұлттық қауіпсіздік ақпараты (NSI), сондай-ақ қолжеткізуге шектеу қойылған материалдар класы: Арнайы ядролық материал (SNM). Қызметкердің оның міндеттемесіне сәйкес келетін қауіпсіздік деңгейі болуы керек. Көптеген жағдайлардағы комбинациялар оң жақтағы/жоғарыдағы кестеде көрсетілген. Осы деңгейдегі DOE ақпаратының көп бөлігіне Критикалық ядролық қаруды жобалау туралы ақпаратқа (CNWDI, «SIN widee» деп айтылады) қолжеткізу қажет. Мұндай ақпаратта бетке «Жоғары құпия»//RD CNWDI белгісі және абзасқа (TS N) немесе (TS//RD CNWDI) белгісі қойылады. DOE қауіпсіздік рұқсаты процесін Энергетика департаментінің Естілулер және шағымдар жөніндегі кеңсесі қадағалайды. DOE рұқсаттары атомдық немесе ядролық материалдарға қатысты қолжеткізу үшін ғана қолданылады («Атом энергиясы туралы 1954 жылғы заңға сәйкес шектелген деректер»). Рұқсат көбінесе әскери емес персоналға беріледі. 1946 жылы АҚШ армиясының қарсы барлау корпусының майоры Уильям Л. Уанна, жаңадан құрылған Атом энергиясы жөніндегі комиссияның Орталық персоналды тексеру кеңсесінің бірінші басшысы ретінде Q рұқсатының критерийлерін атады және белгіледі. DOE-де қауіпсіздік рұқсатын беру процесін DOE тыңдау және шағымдар жөніндегі кеңсесі (OHA) жүзеге асырады, онда қауіпсіздік рұқсатына қатысты мәселесі бар адам әкімшілік судьяға, содан кейін апелляциялық кеңеске шағымдануға тырыса алады. 1993 жылдан бастап Q рұқсатын алу үшін Кадрлар басқармасы мен Федералдық тергеу бюросы өтініш берушінің соңғы он жылдығына қатысты бір ауқымды тексеруді қажет етті, бұл шамамен 596 долларға бағаланды. 2021 жылдың сәуір айына дейін 92 177 адам Q рұқсатын иеленді.

Танымал мәдениетте

"Q" Clearance – Питер Бенчлидің 1986 жылы жарық көрген, суық соғыс кезеңіндегі құпиялылық пен саясатты сатиралық тұрғыдан бейнелейтін романы. "Nellis" телесериалының 6-маусымындағы 7-бөлімде Стерлинг Арчер 51-аймаққа кіру үшін Q рұқсатын қолданады. Роберт Хайнлайнның 1956 жылғы "Жазға апарар есік" романында баяндаушы 1960 жылға дейінгі Q рұқсатының арқасында көптеген құпия технологияларды меңгеруге мүмкіндік алғанын айтады. 2022 жылы түсірілген "Ай құлауы" фильмінде актриса Холли Берри сомдаған Джосинда Фаулер NASA директорынан (Альберт Хатчингс) Q рұқсатын алады. Аймен соқтығысу қаупі анықталған соң, ол оған өзінің жеке кіру карточкасын береді. 2023 жылы шыққан "Оппенгеймер" фильмінде 1954 жылы J. Роберт Оппенгеймердің Q рұқсатын қарау бойынша өткен қауіпсіздік тыңдауы орталық мәселе болып табылады.

Саясатта

QAnon қастандық теориясы осылай аталды, себебі 2017 жылы осы қастандық теориясының авторы болған 4chan және 8chan желісіндегі пайдаланушылар, өздерін Q деңгейлі құпиялылыққа қол жеткізген адам деп мәлімдеді.