Кіріспе

Басқару жүйелерінің негізгі құрылыс блогы

Басқару циклы – жалпы басқару жүйелерінің, әсіресе өндірістік басқару жүйелерінің негізгі құрылыс блогы. Ол процесс сенсорынан, контроллер функциясынан және соңғы басқару элементінен (FCE) тұрады, ол өлшенген процесс айнымалысының (PV) мәнін қажетті орнатылған нүктеге (SP) теңдеу үшін қажетті процессті автоматты түрде реттеуге арналған. Басқару циклының екі негізгі түрі бар: ашық цикл және жабық цикл. Ашық циклді басқару жүйесінде контроллерден басқару әрекеті процесс айнымалысына тәуелсіз болады. Мысалы, тек таймермен басқарылатын орталық жылу қазандығын қарастырайық. Басқару әрекеті – қазандықты қосу немесе өшіру. Процесс айнымалысы – ғимараттың температурасы. Бұл контроллер ғимараттың температурасына қарамастан, жылу жүйесін белгілі бір уақыт бойы жұмыс істетеді. Жабық циклді басқару жүйесінде контроллерден басқару әрекеті қажетті және нақты процесс айнымалысына байланысты. Қазандықтың мысалында, бұл ғимараттың температурасын бақылау үшін термостатты пайдалануды және басқарушының шығысы ғимараттың температурасын термостатта орнатылған температураға жақын ұстауын қамтамасыз ету үшін сигнал беруді білдіреді. Жабық циклді контроллерде кері байланыс циклі болады, ол контроллердің процесс айнымалысын орнатылған нүктеге тең мәнде басқару әрекетін жүзеге асыруын қамтамасыз етеді. Осы себепті жабық циклді контроллерлер кері байланыс контроллерлері деп те аталады. Британдық стандарттар институтының анықтамасына сәйкес, жабық циклді басқару жүйесі – «кері байланыс мониторингіне ие бақылау жүйесі, осы кері байланыс нәтижесінде пайда болған ауытқу сигналы соңғы басқару элементінің әрекетін басқару үшін қолданылады, бұл ауытқуды нөлге дейін азайтуға бағытталған». Сондай-ақ, «Кері байланыс басқару жүйесі – бұл жүйелік айнымалылардың функцияларын салыстыру және олардың арасындағы айырмашылықты басқару құралы ретінде пайдалану арқылы бір жүйелік айнымалының екіншісімен белгіленген қатынасын сақтауға бейімделген жүйе».

Басқа мысалдар

Басқару жүйесінің мысалы – автомобильдің круиздік басқаруы, бұл көліктің жылдамдығын жүргізуші берген тұрақты қажетті немесе эталондық жылдамдықпен сақтауға арналған құрылғы. Басқарушы – круиздік басқару, объект – автомобиль, ал жүйе – автомобиль және круиздік басқарудың жиынтығы. Жүйенің шығысы – автомобильдің жылдамдығы, ал басқарудың өзі – қозғалтқыштың газ педалінің күйі, ол қозғалтқыш қанша қуат беретінін анықтайды. Егер круиздік басқару тегіс емес жолда қосылса, автомобиль көтерілгенде баяулап, төмен түскенде жылдамдайды. Мұндай басқарушы ашық циклді басқарушы деп аталады, себебі кері байланыс жоқ; басқаруды (газ педалінің күйін) өзгерту үшін жүйе шығысының (автомобильдің жылдамдығы) өлшемі қолданылмайды. Нәтижесінде, басқарушы автомобильге әсер ететін өзгерістерді, мысалы, жолдың көлбеулігінің өзгеруін толықтыра алмайды. Жабық циклді басқару жүйесінде автомобильдің жылдамдығын бақылайтын сенсордан (жүйенің шығысы) алынған деректер басқарушыға беріледі, ол жылдамдықты көрсететін шаманы қажетті жылдамдықты көрсететін эталондық шамамен үздіксіз салыстырады. Осы айырмашылық, қате деп аталады, газ педалінің күйін анықтайды. Соның нәтижесінде автомобильдің жылдамдығы эталондық жылдамдыққа теңеседі (қажетті жүйелік шығыс сақталады). Енді, автомобиль көтерілгенде, кіріс (өлшенген жылдамдық) пен эталон арасындағы айырмашылық газ педалінің күйін үнемі анықтайды. Егер өлшенген жылдамдық эталондық жылдамдықтан төмендесе, айырмашылық артады, газ педалі ашылады, қозғалтқыштың қуаты артып, автомобиль жылдамдайды. Осылайша, басқарушы автомобильдің жылдамдығына болатын өзгерістерге динамикалық түрде қарсы әрекет етеді. Бұл басқару жүйелерінің негізгі идеясы – кері байланыс циклы, басқарушы жүйелік шығысқа әсер етеді, ол өз кезегінде өлшеніп, басқарушыға қайтарылады.

Қолдану

Қоса берілген диаграммада бір PV кірісі, басқару функциясы және соңғы басқару элементінің (FCE) әрекетін манипуляцияланатын айнымалының (MV) мәнін өзгерту үшін модуляциялайтын басқару шығысы (CO) бар басқару циклы көрсетілген. Бұл мысалда ағынды басқару циклы көрсетілген, бірақ бұл деңгей, температура немесе басқарылуы қажет көптеген процестік параметрлердің кез келгені болуы мүмкін. Көрсетілген басқару функциясы "аралық типті", мысалы PID контроллері, ол 0-100% аралығындағы толық диапазонды шығыс сигналдарын, қарапайым қосу/өшіру сигналы емес, жасауға қабілетті. Бұл мысалда PV мәні әрқашан MV-мен бірдей, себебі олар құбыр желісінде тізбектей орналасқан. Дегенмен, егер клапаннан танкке беріліс болса және контроллер функциясы толтыру клапаны арқылы деңгейді басқару болса, онда PV танк деңгейіне, ал MV танкке ағынға тең болады. Контроллер функциясы дискретті контроллер немесе таратылған басқару жүйесі немесе бағдарламаланатын логикалық контроллер сияқты компьютерлік басқару жүйесіндегі функциялық блок болуы мүмкін. Қай жағдайда болса да, басқару циклының диаграммасы басқару функциясын және оның қондырғымен өзара әрекеттесуін бейнелеудің өте ыңғайлы және пайдалы тәсілі болып табылады. Іс жүзінде процесті басқару деңгейінде басқару циклдары әдетте стандартты символдарды қолдану арқылы қысқартылады, олар процестің ағымдық схемасына негізделген барлық өлшеу және басқару элементтерін көрсететін құбырлар мен аспаптар диаграммасында қолданылады. Электрлік және пневматикалық қосылыстарды көрсету үшін басқару циклының қосылыс схемасы егжей-тегжейлі деңгейде жасалады. Бұл диагностика мен жөндеуді жеңілдетеді, өйткені бір басқару функциясының барлық қосылыстары бір схемада көрсетілген.