Кіріспе
Динамикалық жүйе қасиеті
Басқарылатындық – басқару жүйесінің маңызды қасиеті және кері байланыс арқылы тұрақсыз жүйелерді тұрақтандыру немесе оңтайлы басқару сияқты көптеген басқару мәселелерінде шешуші роль атқарады. Басқарылатындық пен байқалатындық – бір мәселенің екі жақты аспектілері. Жалпы алғанда, басқарылатындық түсінігі жүйенің конфигурациялық кеңістігінде тек қана рұқсат етілген манипуляцияларды қолдану арқылы жылжыту мүмкіндігін білдіреді. Нақты анықтама қолданылатын модельдердің аясында немесе түріне қарай сәл өзгеруі мүмкін. Жүйелер және басқару әдебиетінде енгізілген басқарылатындық ұғымдарының түрлерінің мысалдары:
Күй басқарылатындығы
Шығыс басқарылатындығы
Мінездік аяқтағы басқарылатындық
Controllability is an important property of a control system and plays a crucial role in many control problems, such as stabilization of unstable systems by feedback, or optimal control. Controllability and observability are dual aspects of the same problem. Roughly, the concept of controllability denotes the ability to move a system around in its entire configuration space using only certain admissible manipulations. The exact definition varies slightly within the framework or the type of models applied. The following are examples of variations of controllability notions which have been introduced in the systems and control literature:
State controllability
Output controllability
Controllability in the behavioural framework
Басқару мүмкіншілігі жоқ
Егер дискретті басқару жүйесі нөлге басқарылатын болса, онда белгілі бір бастапқы күйден кез келген күйге өтуге мүмкіндік беретін басқару бар екенін білдіреді. Басқаша айтқанда, бұл нөлдік потенциялы матрицаның бар екендігіне тең. Бұл бақыланатын және бақыланбайтын компоненттерге жіктеу арқылы оңай көрсетілуі мүмкін.
Әдептілік шеңберіндегі бақылау
Виллемске байланысты аталатын мінез-құлықтық жүйелік теориялық тәсілде (жүйелер мен басқарудағы адамдарды қараңыз), қарастырылатын модельдер тікелей кіріс-шығыс құрылымын анықтамайды. Осы аяқта жүйелер өзгермелілер жиынының рұқсат етілген траекторияларымен сипатталады, олардың кейбіреулерін кіріс немесе шығыс деп қарастыруға болады. Жүйе, егер мінез-құлықтың кез келген өткен бөлігі (сыртқы айнымалылардың траекториясы) мінез-құлықтың кез келген болашақ траекториясымен біріктірілгенде, нәтижесіндегі біріктірілім мінез-құлыққа жатса, яғни жүйелік мінез-құлықтың рұқсат етілген бөлігі болса, басқарылатын деп анықталады.
Тұрақтандыру
Басқару қабілетіне қарағанда сәл нашар ұғым – тұрақтандырылу. Жүйе тұрақтандырылатын болады, егер барлық басқарылмаған күй айнымалылары тұрақты динамикаға ие болса. Демек, күй айнымалыларының кейбірін басқару мүмкін болмаса да (жоғарыдағы басқару қабілеті тесті арқылы анықталғандай), жүйенің жұмыс істеу кезінде барлық күй айнымалылары шектелі болып қалады.