Кіріспе
Ванкувердің (Британдық Колумбия) тарихы мыңдаған жылдарға созылады. Соңғы мұз дәуірінен кейін алғашқы тұрғындар бұл аймаққа келген. Канаданың батыс жағалауында, Фрейзер өзенінің сағасына жақын және Грузия бұғазы, Хау-Саунд, Беррард шығанағы және олардың салаларында орналасқан Ванкувер мыңдаған жылдар бойы кездесу, сауда және қоныстану ортасы болды. Адамдардың қазіргі Британдық Колумбияның Төменгі материгі деп аталатын жерде болуы 8 000 – 10 000 жыл бұрын, соңғы мұз дәуірінің мұздықтары жоғала бастаған кезде басталған. Бірінші халықтар үшін S'ólh Téméxw деп белгілі болған аймақта, Фрейзер өзенінің сағасына жақын жердегі маусымдық лагерьдің ("Гленроуз консерві зауыты" орны) археологиялық дәлелдері осы кезеңге дейін сақталған. Бұл аймақты алғаш рет 1791 жылы испандық капитан Хосе Мария Нарваес, ал 1792 жылы британдық теңізші капитан Джордж Ванкувер зерттеді. Аймақты еуропалықтар шамамен бір ғасырдан кейін, 1862 жылы ғана қоныстанды. Қала 1880-ші жылдардың соңында Шығыс Канададан Канадалық Тынық мұхиты темір жолының (CPR) құрлықарлық желісі аяқталғаннан кейін, үздіксіз теміржол қызметін қамтамасыз еткендіктен, қарқынды өсті. Көптеген қытай қоныс аударушылар CPR аяқталғаннан кейін бұл аймаққа көшіп келді. Келесі толқындардағы иммиграция бастапқыда батысқа қарай жылжыған еуропалықтардан, ал кейіннен, әлемдік әуе қатынасының дамуымен Азиядан және әлемнің басқа көптеген аймақтарынан келді.
The history of Vancouver, British Columbia, is one that extends back thousands of years, with its first inhabitants arriving in the area following the Last Glacial Period. With its location on the western coast of Canada near the mouth of the Fraser River and on the waterways of the Strait of Georgia, Howe Sound, Burrard Inlet, and their tributaries, Vancouver hasfor thousands of yearsbeen a place of meeting, trade, and settlement. The presence of people in what is now called the Lower Mainland of British Columbia dates from 8,000 to 10,000 years ago when the glaciers of the last ice age began to disappear. The area, known to the First Nations as S'ólh Téméxw, shows archeological evidence of a seasonal encampment ("the Glenrose Cannery site") near the mouth of the Fraser River that dates from that time. The first Europeans to explore the area were Spanish Captain José María Narváez in 1791, and British naval Captain George Vancouver in 1792. The area was not settled by Europeans until almost a century later, in 1862. The city grew rapidly following the completion of the Canadian Pacific Railway (CPR) transcontinental line from Eastern Canada, allowing for continuous rail service in the late 1880s. Many Chinese settlers moved into the region following the completion of the CPR. Subsequent waves of immigration were initially of Europeans moving west, and later, with the advent of global air travel, from Asia and many other parts of the world.
Алғашқы халықтардың қоныстары
Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауындағы халықтар қазіргі Ванкувердің түпкі тұрғындары болып табылады. Қала үш жағалаулық Салиш халқының – Сквамиш (Sḵwxwú7mesh), Цлейл Ваутут және Xwméthkwyiem ("Musqueam" – masqui "теңізде өсетін жеуге жарамды шөп") дәстүрлі аймағында орналасқан. Xwméthkwyiem Фрейзер өзенінің бойында, Ванкувердің оңтүстік жағалауында негізгі қауымымен бірге тұрады. Сквамиштер қазір Солтүстік Ванкувердегі көптеген ауылдарда қоныстанған, олардың аймағы Хоу Саундтың да бөлігі және Уистлер қаласына қарай кеңейеді. Цлейл Ваутут Бэррард шығанағының төменгі бөлігінде негізгі қауымын ұстап тұр. Xwméthkwyiem және Tsleil Waututh тарихи түрде Халкомелем тілінің диалектісінде сөйлеген, ал Сквамиш тілі бөлек, бірақ оған жақын. Олардың тілі Сечелттегі Шишальх көршілерімен тығыз байланысты. Дәстүрлі түрде, Ванкувердің орналасқан жері азық-түлік пен материалдарды жинау ортасы болған. Мускэм халқы Фрейзер өзенінің сағасындағы негізгі қысқы ауылында, Xwméthkwyiem-де 4000 жылдан бері үздіксіз өмір сүріп келеді. Ванкувердің бай өсімдік және жануарлар әлеміне толы экожүйесі 10 000 жылдан бері халықты азықтандырып, материалдық тұрмысын қамтамасыз етіп келеді. Еуропалықтармен алғашқы байланыс кезінде, Сквамиш халқы қазіргі Ванкувердің айналасындағы ауылдарда, Стэнли паркі, Китсилано және Фальс Крик аймағында, сондай-ақ Бэррард шығанағында қоныстанған. 1792 жылы Джордж Ванкувер келген кезде Цлейл Ваутуттың да Бэррард шығанағында қоныстанғаны айтылады. Ең ірі ауылдар Капилано өзенінің сағасына жақын, қазіргі Арыстар қақпасы көпірінің солтүстік жағында орналасқан Квемельхстн (кейде Хомульчесан деп аталады) және Мускэмде болған. X̱wáýx̱way Стэнли паркіндегі (Lumberman's Arch аймағында) үлкен ауыл болған. Москито сағасының жанындағы Есльхан атты католиктік миссияның құрылуы Сквамиш халқының тағы бір ірі қауымын құруға себеп болды. Фальс Крик бойында, Бэррард көпірінің оңтүстік жағында Сенаку атты ауыл бір кезде үлкен қауым ретінде болған, ал отарлау кезінде Сквамиш тарихшысы Август Джек Хацафжаноның резиденциясы болды. Солтүстік-батыс жағалауындағы халықтар азық-түлік жинауға негізделген мәдениетте жоғары деңгейге жеткен. Брюс Макдональд "Ванкувер: көрнекі тарих" еңбегінде атап көрсеткендей: "Олардың экономикалық жүйесі ауыр еңбекті, байлық пен мәртебе жинақтауды және байлықты қайта бөлуді ынталандырды". Қазіргі Ванкувердегі қысқы ауылдар Батыс Қызыл Седр ағашынан жасалған үлкен тақтай үйлерден тұрған. Жаз және қыс айларында, рухтардың күші белсенді болатын кезде, потлачтар деп аталатын жиналыстар жиі өткізілген. Бұл рәсімдер халықтың әлеуметтік және рухани өмірінің маңызды бөлігі болып табылады.
Еуропалық барлау
1791 жылы испандық капитан Хосе Мария Нарваез Грузия бұғазын алғаш зерттеген еуропалық болды. Келесі жылы, 1792 жылы, британдық теңізші капитан Джордж Ванкувер (1757–1798) Грей мүйісі жанында Дионисио Алкала Галиано және Каетано Вальдес-и-Флорес басқарған испандық экспедициясымен кездесті және олар бірлесіп Грузия бұғазын одан әрі зерттеді. Ванкувер сондай-ақ қазіргі Сиэтл аймағындағы Пьюджет шығанағын зерттеді. Ванкувер кішкентай қайықтарда офицері Питер Пьюджетпен бірге картографиялық жұмыстар жүргізіп, испандықтардан бұрын қазіргі Ванкувер қаласына жетті. Олар алғаш рет Ванкувер кейіннен Грей мүйісі деп атаған жерге түсті. Пьюджет бұл жерді бейресми түрде «Түскі аспан» (Noon Breakfast Point) деп атады. Пьюджеттің аты 1981 жылы Грей мүйісінің оңтүстік-батыс ұшына ресми түрде берілді. Саймон Фрейзер 1808 жылы өз атымен аталатын өзен арқылы төмен түсіп, осы аймаққа құрлықтан жеткен алғашқы еуропалық болды. 1858–59 жылдарғы Фрейзер алтын асыруына қарамастан, Бёррард шығанағы мен Англия шығанағындағы елді мекен 1860-шы жылдардың басына дейін көбінесе белгісіз болып келді, себебі аймаққа қызығушылықтың болмауына және Британдық Колумбияның ішкі аймақтарына қол жеткізу Нью-Вестминстер қаласы мен Фрейзер өзені арқылы жүргізілуіне, сондай-ақ Сквамиш басшыларының аймақтағы ықпалына байланысты еді. Роберт Бернаби мен Моберли 1859 жылдың жазында қазіргі Көмір портында (Coal Harbour) кемпінг құрып, көмір іздеді. Олар аймақтың бірінші халықтарымен жақсы қарым-қатынаста болды. Роберт Бернаби отбасына былай деп жазды: «Біздің бос уақытымыз осы шығанақтың барлық құрылысын зерттеумен өтті, мен оның әлемнің осы жағындағы ең ірі теңіз порты мен сауда орталықтарының біріне айналатынын болжаймын».
Еуропалық қоныстану және өсу
Ванкувер қаласының шегіндегі алғашқы бей-үндістер қонысы шамамен 1862 жылы Макклеридің фермасында, қазіргі Саутлендс ауданына жақын жерде орналасты. Бэррард шығанағының бойындағы алғашқы өнеркәсіп – ағаш өңдеу, қазір Ванкувердің теңіз порты орналасқан жер. Алғашқы пилорама 1863 жылы американдық ағаш кәсіпкері Сеуэлл "Сью" Муди салған жоспарлы қоныс Модивилде жұмыс істей бастады. 1915 жылы ол муниципалитет ретінде кеңейтілді және "Солтүстік Ванкувер" деп аталды; Модивилл атауы әлі де Төменгі Лонсдейл ауданында қолданылады, бірақ ортақ қолданыстан гөрі маркетингтік мақсатта қолданылады (Модивиллдің өзі шығысқа қарай бірнеше блокпен орналасқан). Алғашқы ағаш экспорт 1865 жылы жасалды. 1867 жылы Бэррард шығанағының оңтүстік жағалауындағы алғашқы пилорама, Сквамиш ауылы К'емк'емелайда орналасқан Stamp's Mill, Ванкувердегі қазіргі Данлеви даңғылының табанында ағаш өндіруді бастады. Пилораманың орны бастапқыда қазіргі Стэнли Парк орналасқан Броктон Пойнтта жоспарланған, бірақ Броктон Пойнт жақын маңдағы ағыстар мен шұңқырлардың салдарынан жүзеге аспады. Әлемдегі ең үлкен ағаштар Фальс-Крик пен Инглиш шығанағының оңтүстік жағалауында өсіп, әлемдік желкенді флоттары мен Корольдік теңіз күштерінің үлкен кемелеріне (басқа нәрселермен қатар) мачталар берді. Жұмысшылар мен ағаш өңдеушілердің көп бөлігі скандинавиялықтар мен нуткалар болды, олар жергілікті кит аулау өнеркәсібіне көмектесу үшін шығанаққа әкелінді. Бастапқыда Сквамиштер пилорамаларда жұмыс істемейтін. Бұрынғы өзен пилоты Джон (Джек) Дейтон 1867 жылы пилорамадан шамамен бір шақырым батысқа қарай жағажайда шағын (24' x 12') салон ашты, онда пилораманың меншігі мен оның "құрғақ" саясаты аяқталды. Оның орны танымал болды және пилорама мен салон арасындағы тозған жол тез құрылды – бүгінгі Александр көшесі осылай пайда болды. Дейтонның лақап аты – Газлы Джек, өйткені ол көп сөйлейтін немесе "газды" адам ретінде танымал болды. Бірнеше адам салонның жанында тұруын бастады және "қоныс" тез арада Гасси қаласы деп аталды, ол тез арада "Гастаун" деп қысқартылды. 1870 жылы Британ Колумбиясының отарлық үкіметі өсіп келе жатқан қонысты байқап, британдық отарлық хатшының құрметіне Гранвилл деп аталатын ресми қалашықты салу үшін геодезист жіберді, бірақ ол әлі де Гастаун деп танымал болды (қаланың осы бөлігі үшін бұл атау қазірге дейін қолданылып келеді). Жаңа қалашық табиғи портта орналасқан, сондықтан оны Канадалық Тынық мұхиты темір жолы өзінің соңғы станциясы ретінде таңдады. Трансконтинентальдық темір жол Канада үкіметінің тапсырысымен, Премьер-министр сэр Джон А. Макдональдтың басшылығымен салынды және Британдық Колумбияның 1871 жылы конфедерацияға қосылуының шарты болды. CPR президенті Уильям Ван Хорн Гастаунмен байланысты жағымсыз ассоциацияларға байланысты Гранвиллдің жаңа терминал үшін жақсы ат емес деп шешті және "Ванкувер" атауы жақсырақ болады деп ұсынды, өйткені Торонто мен Монреаль тұрғындары Ванкувер аралының қайда екенін білсе, Гранвиллдің қайда екенін білмейтін. Жаңа атауымен қала 1886 жылдың 6 сәуірінде құрылды. Екі айдан кейін, 13 маусымда, Буррард шығанағының батпақты жағалауындағы қаланың көп бөлігі жиырма бес минут ішінде өрттен қирады. Қаланы қиратқан Ұлы Ванкувер өрті ақырында пайдалы деп есептелді, өйткені қала заманауи су, электр және трамвай жүйелерімен қайта салынды. Өрттен кейін жағдай тез жақсарды, бірақ Доминион күнін мерекелеу, КПР ашылуын бастау үшін мерекелік шаралар бір жылға кейінге қалдырылды. 1886 жылдың шілдесінде Монреальден (Квебек) келген алғашқы тұрақты трансконтинентальдық пойыз Британдық Колумбиядағы Порт-Мудиге уақытша станцияға келді, ал Ванкуверге қызмет 1887 жылдың мамырында басталды. Сол жылы Ванкувердің халқы 1000 адамды құрады; 1891 жылы ол 14000-ға жетті, ал 1901 жылы 26000-ға жетті. 1911 жылы халық саны 120 000-ға дейін өсті. Ванкувер порты халықаралық деңгейде маңызды болды, өйткені ол Бүкіл Қызыл жолдың маңызды бөлігі болды, ол Британ империясының жаһандық сауда желісін қамтыды, КХР-дың бірлескен пароходтары мен темір жолдары Шығыстан Лондонға дейін тасымалдау уақытын күрт қысқартты, ал жаңа қала британдық және неміс капиталының ірі спекулятивтік инвестициялары үшін орталыққа айналды. Панама каналының аяқталуы бастапқыда Ванкувердің теңіз тасымалын азайтып, Азиядан Еуропаға жаңа бағытты ұсынды.
Экономика
1914 жылы Панама каналы ашылған кезде Ванкувердің теңіз порты әлемдік саудадағы ірі халықаралық порттармен бәсекелесе алды, себебі ол Еуропаға балама маршрут ретінде танылды. 1920 жылдары провинциялық үкімет таулар арқылы пойызбен тасымалданатын тауарларға қатысты кемсітушілік тарификацияны жою үшін сәтті күресті, бұл істегі жас заңгер Джерри МакГирге «Роки тауларын тегістеген адам» деген атақ әкелді. Осының нәтижесінде, далалық бидай шығыс порттары арқылы емес, Ванкувер арқылы батысқа жөнелтілді. Федералдық үкімет Ванкувер портын дамыту комиссиясын құрды. 1923 жылы құрылысы аяқталған Баллантайн пирсі Британ империясының ең жетілген технологиялық порты болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін CPR (Канадалық Тынық мұхиты темір жолы), ағаш экспорттаушылар, терминал операторлары және су жағасында орналасқан басқа да компаниялар жұмыс берушілердің қауымдастығы ретінде Британдық Колумбияның Кеме қатынасы федерациясын құрды, оның мақсаты – өте қарбалас су жағасындағы еңбек қатынастарын басқару болды. Федерация кәсіподақтар құруға қарсы күресті, бірнеше ереуілдерді жеңіп, одақтарды таратып, екінші дүниежүзілік соғыстан кейін нық қадам басқан докерлер қазіргі ILWU (Халықаралық Докерлер және Жұмысшылар Одағы) жергілікті ұйымын құрғанға дейін осылай жалғасты. 1930 жылдарға қарай порт арқылы жүзеге асырылатын коммерциялық тасымал Ванкувер экономикасының ең ірі секторына айналды. 1910 жылдан кейін автомобильдер мен жүк көліктерінің қарқынды өсуі Фолс-Крик үстінен жаңа көпірлер салуға әкелді, оның ішінде Гранвилл көшесіндегі көпір (1889 жылы салынған, 1954 жылы қайта жаңартылған), Бёррард көшесіндегі көпір (1932 жылы салынған) және Камби көшесіндегі көпір (1912 жылы салынған, 1984 жылы қайта жаңартылған). Солтүстік Ванкуверге автомобильдердің қозғалысын жеңілдету үшін 1925 жылы бірінші Екінші тар көпір салынып, 1938 жылы Бірінші тар көпірден өтетін Арыстан қақпасы көпірі аяқталды. 1923 жылы Уоррен Гардинг Канадаға аяқ басқан алғашқы АҚШ президенті болды. Ол Британдық Колумбияның премьер-министрімен және Ванкувер мэрімен кездесіп, Стэнли паркіне жиналған 50 мың адамға сөз сөйледі. 1925 жылы Чарльз Мареганың жобасы бойынша Гардингке арналған ескерткіш Стэнли паркінде ашылды.
Еңбек даулары
Өңірлік ресурстарға негізделген экономика Ванкувердің өркендеуіне жағдай жасаса да, ол ұйымдасқан еңбектің құбылмалы жағдайларынан қорғалмады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары еңбек ұйымдары екі жалпы ереуіл ұйымдастырды, оның ішінде кәсіподақ өкілі Джинджер Гудвиннің қазасынан кейін Канададағы алғашқы жалпы ереуіл болды. 1890 жылдардың соңында, 1919, 1923 және 1929 жылдары қалаға ауыр экономикалық дағдарыстар мен депрессиялар соқты.
Ұлы депрессия
Британдық Колумбия провинциясы, шамасы, Канаданың депрессиядан ең көп зардап шеккен провинциясы болды. Ванкувер банкроттықтан сақталып қалғанмен, Төменгі материктегі басқа қалалар, мысалы Солтүстік Ванкувер мен Бернаби, осылай сәтті болмады. Ванкувер сондай-ақ мыңдаған көшпенділердің – жұмыссыз жастардың – бағытталған жері болды, олар жұмыс іздеп Канаданы шарлап, көбінесе товарлық вагондарға тіркеліп сапар шекті. Бұл олар үшін соңғы бекет болды және жылдар бойы "Жұмыссыздардың Меккесі" ретінде танылды, себебі кейбіреулер әзілдеп, Канадада аштықтан өліп, содан кейін суықтан мұздап қалуға болатын жалғыз қала екенін айтты. Депрессияның басында "қонақжайлар" пайда болды, онда адамдар тапқан (немесе ұрлаған) заттардан уақытша лашықтар тұрғызды. Олардың ең ірісі санитарлық ережелерді бұзғандықтан жабылды. Ванкувер сонымен қатар он жыл бойы қалада жиі өткен коммунистер ұйымдастырған жұмыссыздыққа қарсы наразылықтардың бастамасы болды, бұл 1935 жылы көмек лагерінің ереуілімен және Оттаваға аттанған шерумен аяқталды. Коммунистік агитаторлар мен олардың жақтастары басқа салаларда да ереуілдер ұйымдастырды, ең ірісі – 1935 жылғы жағалау ереуілі, сондай-ақ Ванкуверден Испания азаматтық соғысында фашизмге қарсы күресу үшін Маккензи-Папино батальонының көп бөлігін ұйымдастырды, бұл Канаданың (бейресми) Халықаралық бригадаларға қосқан үлесі болды.
Азиялық иммигранттар
Экономикалық қиындықтар әлеуметтік шиеленісті күшейте түсті. Әсіресе, жаңа және өсіп келе жатқан Азия халқының өкілдері кемсітуге ұшырады, сондай-ақ олардың келуіне қарсы физикалық наразылықтардың күшеюі байқалды. Бұның ең айқын көрінісі 1907 жылы Азиялықтарды Шектеу лигасы ұйымдастырған тәртіпсіздіктерде болды. Бұл топ ұйымдасқан еңбек қозғалысы аясында құрылды және Сан-Францискодағы ұқсас ұйымнан шабыт алды. Кейбір саясаткерлер мен публицистер Х. Глинн Уордтың 1921 жылғы «Қабырғадағы жазу» және Том МакИннестің 1929 жылғы «Британдық Колумбияның шығыс тарапынан шабуыл» сияқты танымал кітаптары арқылы даулы идеологияларды насихаттап, таратуға көмектесті. «Ванкувер әлемі» газетінің Л. Д. Тейлоры және «Star» газетінің генерал Виктор Одлум сияқты журналистер «Шығыс қатері» тақырыбында көптеген редакциялық мақалалар жазды, сондай-ақ «Дэнжер: The Anti Asiatic Weekly» басылымы да осы мәселені қамтыды. Британдық Колумбия тұрғындарының өзінің провинциясының шекараларын қорғауға бағытталған ниеті федералды саясаткерлерге бас салығы және қытайлықтарды кіргізбеу туралы заңдар сияқты иммиграциялық заңдарды қабылдауға әсер етті. 1920-жылдардағы «қорқыныш пен гистерия атмосферасы» «Дженет Смит ісімен» аяқталды, онда қытай азаматы жас, ақ нәсілді әйел әріптесін өлтірді деген айып тағылды. Оның кінәлі екендігіне қатысты дәлелдер фактілерге қарағанда стереотиптерге көбірек негізделген болуы мүмкін. Панджаб провинциясынан және сикх дінінен шыққан үндістердің саны артып, Британ империясының азаматтары болғанына қарамастан, 1908 жылдан бастап иммиграциялық заңдарды сақтауға міндеттелді. Бұл 1914 жылы «Комагата Мару» оқиғасында аяқталды, онда «Комагата Мару» кемесіндегі 376 иммигранттың көпшілігі, олардың көпшілігі Үндістанның Пенджаб аймағынан келген, иммиграциялық заңдарды орындамағандықтан кемеден түсуге рұқсат алмады, себебі олар өз елдерінен үздіксіз келуді талап ететін заңдарды бұзған. Үндістандықтардың бір тобы жолаушыларды қолдау үшін жиналды. Иммиграциялық заңдарға қарсы сотқа шағымданғаннан кейін кеме Бэррард шығанағында қалды, ал оның кетуі туралы келіссөздер жалғасты. Келіссөздер ұзаққа созылған кезде Ванкувердегі бас иммиграциялық қызметкер Ванкувер полициясының және басқа да шенеуніктердің кемеге өту әрекетін ұйымдастырды, бірақ «Ванкувер Күн» газеті хабарлағандай, «индустардың дауыссыз наразылығы» салдарынан олар кері қайтарылды. Содан кейін федералды үкімет әскери кеме жіберді және федералды ауыл шаруашылығы министрі, Пентиктоннан сайланған депутаттың ұсынысымен кеме кетуге рұқсат берілді. Үндістанға оралғаннан кейін жолаушылардың жиырмасы Пәнжабқа қайтудан бас тартқандықтан полиция тарапынан атып өлтірілді.
Арамдықтар мен саясат
Ванкувер, сонымен қатар 246 футтық Malahat, «Ром қатарының патшайымы» деп аталған бес мачталы шхуна, көршілес АҚШ-тың құрғақ заң дәуірі бойы белсенді алкоголь саудасын жүргізді, тіпті Канадаға да құрғақ заң енгізуге тырысқандарға қарамастан. Ванкувердің ең ұзақ қызмет еткен және ең көп сайланған мэрі Л.Д. Тейлор, 1934 жылы Джерри МакГирге жеңіліске ұшырағанға дейін «ашық қала» саясатын ұстанды. Аталған саясаттың мәні – проституция, құмар ойындар және контрабанда сияқты тәртіпсіздіктерді жою емес, басқару болып табылды, осылайша полиция күштері ірі қылмыстарға бағытталатын еді. Бұдан бөлек, Тейлордың қылмыстық әлеммен сөз байласып отыр деген болжамдарға байланысты, Қытай қаласы, Жапон қаласы және Хоган аллеясы сияқты этникалық аудандарда қызыл шамдар аудандары сақталды, бұл нәсілдік азшылықтарды әдепсіздік пен қылмыспен байланыстыруды күшейтті. Тейлор 1934 жылы қала тарихындағы ең ауыр сайлау жеңілісіне ұшырады, негізінен осы мәселеге байланысты. МакГир «заң мен тәртіп» платформасымен сайлауға түсті, нәтижесінде тәртіпсіздіктерге қарсы күрес күшейді, және Тейлордың «ашық қала» саясатынан кейін, қылмысты тазартуға ұмтылыс жасалды. Алайда, нәсілдік азшылықтарды бақылау жоспарды сәтті жүзеге асырудың кілті болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін тіпті Шығыс Енде (қазіргі Страткона) ағылшын, шотланд және ирланд тұрғындары көбінесе бос қалды, олар Батыс Ен және Шонессидегі бай (және көбінесе ақ) жаңа аудандарға көшіп кетті. Гастингс диірменінің маңында өскен алғашқы тұрғын аудан – Шығыс Ен, кезекті көшіп келген иммигранттарға қалдырылды және кедейлік пен тәртіпсіздікпен байланысты болды (қазіргі Downtown Eastside осылай қалып отыр).
Көршілікті және мүлікті дамыту
1886 жылы қалалық кеңестің алғашқы отырысында әскери резервті парк ретінде пайдалануға беру туралы ұсыныс жасалды. Тарихшылар бұл, қаланың жаңа ғана құрылу кезеңінде, қызықтай басымдық болып көрінуі мүмкін екенін айтады, себебі сол кезде жасыл кеңістіктер жеткілікті болды. Дегенмен, Вест-Эндті CPR компаниясымен байланысы бар спекулянттар жоғары тұрғын үйлерге арналған аудан деп белгіледі. Олар осы жердегі шашыраңқы елді мекендердің тағы бір өнеркәсіптік, жұмысшы табының ауданына айналуын қаламады. Бұл әрекет 1920 жылдары түрлі текті қалған тұрғындардың, көрінетін таза саябақ құру үшін, жерсіз қалдырылып қуылғандарының басталуын білдірді. Кейбір деректер бойынша, жаңа Стэнли паркі уақыт өте келе жергілікті халықтың іздерінен толығымен тазартылуы мүмкін. Алайда, уақыт өте келе Парктер басқармасы оны жергілікті жәдігерлермен қайта толтыра бастады. 1877 жылы Білім беру жөніндегі басқарушы Джон Джессоп провинциялық университет құру туралы ұсыныс енгізді. Британдық Колумбия университетіне қатысты заң провинциялық заң шығарушы орган тарапынан 1890 жылы қабылданды, бірақ университетті Ванкувер аралында немесе құрлықта салу мәселесі бойынша келіспеушіліктер туды. Провинциялық университет 1908 жылғы Британдық Колумбия университеті заңымен ресми түрде құрылды, бірақ оның орналасқан жері әлі нақтыланбады. Алғашқыда МакГилл университетінің Британдық Колумбиядағы филиалы (Монреальдегі МакГилл университетімен байланысты) деп аталды, ол 1910 жылы Пойнт Грейдегі жерде салынуы үшін таңдалды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы құрылысты кешіктірді. Қазіргі тәуелсіз Британдық Колумбия университеті 1915 жылы қызметін бастады. 1911 жылы Ванкувер Гастингс Таунсайтты (алғашқыда Нью-Брайтон деп аталған) қосып алғанда кеңейді. Бұрынғы муниципалитеттің атауы сол аумақты қамтитын (солтүстік Ренфрю-Коллингвудпен бірге) Хастингс-Санрайз ауданында сақталды. 1913 жылы осы кеңеюдің бөлігі ретінде, жақын орналасқан Сквамиш ауылының Сена́кв тұрғындары күштеп шығарылды. Тіпті Вест-Энд те бұрынғыдай эксклюзивті бола бермейтін. CPR компаниясының девелоперлері қаланың бай және әуелінен ақ нәсілді элитасы үшін тағы бір жаңа анклав құрды, олар Вест-Эндтен шығып, «жақын арадағы жаңа өркендеп келе жатқан топтың» бағытына айналуы тиіс болды. Пойнт Грей 1908 жылы осы мақсатта құрылды, ал Шонесси Хайтс тек «ең бай және ең белгілі азаматтар» үшін дамытылатын болады, олар жаңа үйлерді салуға кемінде 6000 доллар жұмсауы керек еді, ал олар белгілі бір стильдік талаптарға сай болуы тиіс еді. Экономикалық жіктелудің осы үлгілері 1929 жылы Пойнт Грей мен Оңтүстік Ванкувер Ванкувермен біріктірілген кезде бекітілді. Пойнт Грейге қазіргі Уэст Пойнт Грей, Данбар-Саутлендс, Арбутус Ридж, Шонесси, Оңтүстік Камби, Керрисдейл, Батыс Оукридж, Батыс Марпол аудандары кірді; ал Оңтүстік Ванкуверге Райли Парк-Литтл Маунтин (солтүстік-шығыс бұрышын қоспағанда), орталық және оңтүстік Кенсингтон-Седар Коттедж, оңтүстік Ренфрю-Коллингвуд, Сансет, Виктория-Фрейзервью, Килларни және Оукридж мен Марполдың шығыс бөліктері кірді. Уильям Гарольд Малкин 1928 жылғы жергілікті сайлауда бірігуді қолдаған Луи Деннисон Тейлорды жеңіп, жаңа қаланың алғашқы мэрі болды.
Азаматтық мерекелер
Ванкуверде 1936 жылы маңызды мерекелер өтті, бұл депрессия кезеңінде азаматтық рухты көтеру және Ванкувердің мерейтойын атап өту мақсатында жасалды. Қала әкімі МакГир қала банкроттыққа жақын тұрғанда және қалалық қызметкерлер едәуір төмен жалақымен жұмыс істеген кезде, қымбат мерекелер ұйымдастыру арқылы үлкен дау тудырды. Дегенмен, ол мереке қаланың гүлденуіне оң әсер ететініне сене білгендердің көп қолдауын алды. Мысалы, Стэнли паркіндегі Жоғалған Лагунаға орнатылған "қорқынышты" фонтан сияқты, кейбір ірі шығындар кеңінен сынға ұшырады.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс Ванкувер үшін маңызды өзгерістерге әкелді. Жергілікті әскери бөлімдер дереу қосымша саяқты жалдады, мысалы, Ванкувердің «Seaforth Highlanders of Canada» полкі 4 ай ішінде Англияда батальон орналастырды және соғыс аяқталғанға дейін Еуропада күресті. «Британ Колумбия полкі», 15-ші жауынгерлік полк (RCA), 6-шы жауынгерлік инженерлер, «HMCS Discovery» және тағы да басқалары соғысқа үлес қосты. 1930 жылдардағы Ұлы депрессиядан кейін үкіметтердің ауқымды қаржы жұмсауы және әскерилер мен фабрикалардағы жұмыс орындығы экономикалық жағдайды жақсартты. Ванкувер аймағында соғысқа қажетті көптеген өнімдер мен қару-жарақтар өндірілді, олардың ішінде Канада Корольдік теңіз күштері үшін мина іздеушілер мен корветтер, Бернабидегі зениттік қарулар және жақын орналасқан Ричмондтағы «Boeing» ұшақ зауыты B-29 бомбалаушы ұшақтарына бөлшектер шығарды. Ванкувер портын қорғау үшін бұрынғы бекіністер Point Grey-де (қазіргі Антропология мұражайы осы жерде салынған), Стэнли паркінде, «Арыстан қақпасы» көпірінің астында және Point Atkinson-да жағалау артиллериялық позицияларымен күшейтілді. 1942 жылы, жапондықтар Перл-Харборға шабуыл жасағаннан кейін бірнеше ай өткен соң, батыс жағалаудағы жапон канадалықтары интернировкаға алынды. Американдықтар да жапон текті азаматтарымен осылай әрекет етті. Жапондық тегі бар канадалықтар Гастингс паркіндегі сарайлар сияқты уақытша ұстау орындарына орналастырылып, кейіннен федералдық үкімет «Соғыс шаралары заңы» бойынша ішкі аймақтардағы лагерьлерге жіберілді. Бомбалау және улағыш газға қарсы шаралар ретінде 1942 жылы батыс жағалауда қараңғылық режимі енгізілді, мектеп оқушылары мен басқаларға газ маскалары таратылды. Жапония шындығында батыс жағалауға шабуыл жасады. Жапондық суасты қайығы Эстеван Пойнт маягын атқылады, жапондық әскерлер Аляскадағы аралды басып алып, ұстады, ал жапондық шар бомбалары (өрт шарлары) Тынық мұхиты арқылы ауа ағымдарымен Канада мен АҚШ-тың ормандары мен азаматтарына зиян келтіру үшін жіберілді. Жергілікті жерде осы шар бомбалары Ванкуверге ең жақын Point Roberts-ке дейін құлады, бірақ олардың бар екені соғыстың соңына дейін құпия сақталды.
1945 жылдан 2000 жылға дейін
CBUT, Батыс Канададағы ең көне телеарна, алғаш рет 1953 жылдың желтоқсан айында эфирге шықты. Фрейзер өзенінің арғы жағында Ванкуверді Ричмондпен байланыстыратын Оук-стрит көпірі 1957 жылы ашылды. Екінші тар көпір және Арыстар қақпасы көпірі 1925 және 1938 жылдардан бері Солтүстік жағалауға байланыс жасаса, 1960 жылы теміршілердің ескерткіші Екінші тар көпір арқылы өтті. Британдық Колумбия электр темір жолының трамвай және қалааралық темір жол жүйесінің соңғы қалдықтары 1958 жылы таратылды; көптеген қалалық желілер 1948 жылы ашылған Ванкувер троллейбусы жүйесінің троллейбус бағыттарымен алмастырылды. Фрейзер өзенінің арғы жағындағы тағы бір үлкен көпір – Порт-Манн көпірі 1964 жылы ашылды. 1964 жылы Британдық Колумбия технология институты және 1965 жылы Саймон Фрейзер университеті құрылды; екеуі де Ванкуверде филиалдарға ие. Страткона тұрғындары – көпшілігі қытайлар – азаматтық белсенді Мэри Ли Чан басқаратын наразылық қозғалысын ұйымдастырып, ауданды қиратуға әкелер еді деген автокөлік жолының салынуына қарсылық көрсетті. 1967 жылы Үлкен Ванкувер аймақтық округі құрылды. Гринпис, жетекші халықаралық экологиялық ұйымдардың бірі, 1971 жылы Ванкуверде құрылды. 1968 жылы Канада Кеңесі Ванкуверлік Жоахим Фоикиске «қалалық ақымақтың ежелгі және қадірлі дәстүрін жаңғырту» үшін 3500 долларлық грант берді. Ол қалалық кеңестің барлық отырыстарына толық дәстүрлі шумақ киіммен қатысып, әдеттегі кездесулерге әзіл-қалжың, балалар өлеңдері мен қызығушылық қосып, Ванкуверге халықаралық назар аударды. Диск спорты 1974 жылы Ванкувердегі Китсилано жағалауында Ванкувердің ашық фризби чемпионатымен дебют жасады. Теңіз аралындағы әуежайдың үздіксіз өсуі Фрейзер өзенінің арғы жағында Артур Лэйн көпірінің 1975 жылы салынуына әкелді. 1979 жылы Тынық мұхит орталық станциясы Waterfront станциясының орнын басты, ал соңғысы SeaBus терминалына және болашақ SkyTrain (алты жылдан кейін ашылған) терминалына айналды. Канаданың алғашқы күмбезді стадионы BC Place стадионы 1983 жылы ашылды. SkyTrain және BC Place стадионы, сондай-ақ Science World, Canada Place және Plaza of Nations Expo 86 үшін салынды. Бұл маңызды халықаралық шара Солтүстік Америкада өткен соңғы Дүниежүзілік көрме болды және 22,111,578 келушіні қабылдап, сәтті деп есептелді. 1951 жылы халық саны 562 мың адамды құраса, 1971 жылы 1 миллионға жетті. Батыс Ванкувердегі Park Royal сауда орталығы 1950 жылы қаладағы алғашқы сауда орталығы болды, ал 1954 жылы Британ империясы ойындарын өткізу үшін Empire Stadium салынды. Ванкувер 1958 жылы жаңа CBC ұлттық телеарнасының батыс тірегіне және 1962 жылы жаңа аяқталған Транс-Канада тас жолының батыс хабына айналды. Үлкен Tsawwassen Ferry Terminal 1959 жылы Оңтүстік Ванкувер аралына жолаушылар мен көліктерді тасымалдау үшін салынды, ал жақын маңдағы Робертс Банк Суперпорт көмір терминалы алпыстың соңында аяқталды. 1960 жылы екінші Екінші тар көпір салынды, ал W. A. C. Беннет бөгеті 1967 жылы аяқталды. 1959 жылы Королева Елизавета театрының және 1965 жылы Саймон Фрейзер университетінің құрылуы қаланың мәдени өмірін байытты. Канаданың алғашқы арнайы автожарыстар трассасы, Вествуд Моторспорт Паркі сол жылы жақын маңдағы Кокитламда салынды. 1967 жылы Ричмонд қаласында АҚШ-тан тыс алғашқы Макдональдс рестораны ашылды.
Қытай иммиграциясы
Гонконг Ұлыбританиядан Қытайға егемендік беруге дайындалған кезде саяси белгісіздік күшейді. Гонконгтың көптеген бай қытай тұрғындары Канадаға көшіп кетуді жөн көрді, себебі олардың елге кіруі салыстырмалы түрде оңай болды, бұл олардың Ұлттар Достастығымен байланысына байланысты еді. Гонконгтықтар үшін Канадаға көшу АҚШ-қа қарағанда жеңіл болды, себебі АҚШ әртүрлі ұлттар үшін белгілі квоталар қойған, ал Канада "ұпайлар" жүйесі бойынша жұмыс істеді, яғни диплом, біліктілік, жаңа бизнес ашуға қаражат және тіл білу сияқты қажетті факторлары бар иммигранттарға елге кіруге мүмкіндік берді. Гонконгтағы Канада консулдығының статистикалық мәліметтеріне сәйкес, 1991 жылдан 1996 жылға дейін "шамамен 30 000 гонконгтық әр жылы Канадаға көшіп келді, бұл Гонконгтан көшіп кеткендердің жартысынан асып, Канадаға келген иммигранттардың жалпы санының шамамен 20 пайызын құрады". Осы адамдардың көп бөлігі Торонто және Ванкувер аймақтарында қоныстанды, себебі сол қалаларда қалыптасқан қытай қауымдастықтары бар еді. Егемендік беруден кейін иммиграция саны күрт азайды. 1997 жылдан бері Қытайдан, Сингапурдан және қытай диаспорасының басқа да аймақтарынан қытайлардың үздіксіз ағыны байқалды.
Ұрпақ, ұлт және тап
Андерсон, Кей Джей. "Мәдени гегемония және Ванкувердегі Қытай ауданындағы нәсілдік анықтама процесі: 1880–1980". Environment and Planning D: Қоғам және кеңістік 6.2 (1988): 127–149. онлайн.
Бейкер, Дон. "Ванкувердегі корейлер: қысқаша тарих". Canadian Historical Association журналы 19.2 (2008): 155–180. онлайн.
Крис, Джиллиан. "Шығыс мәселесіне қарсы Ванкувер жұмысшыларының таңдауы: қарым-қатынассыздық па, ынтымақтастық па?". BC Studies: The British Columbian Quarterly 80 (1988): 24–51. онлайн.
Ким, Чже Йон. "Расизм ғана жеткіліксіз: Сан-Франциско, Сиэтл және Ванкувердегі азшылықтар коалициясын құру". American Political Development зерттеулері 34.2 (2020): 195–215. онлайн.
Макдональд, Роберт А.Ж. Ванкуверді құру: Сынып, мәртебе және әлеуметтік шекаралар, 1863–1913 (UBC Press, 2011).
Мадокоро, Лора. "Қытай ауданы және "жынды үйлер": Ванкувердегі қытай диаспорасының фрагментациясы". Urban History Review 39.2 (2011): 17–24. онлайн.
Митчелл, Катхарин. Неолибералдық шекараны кесіп өту: Тынық мұхиты аймағындағы көші-қон және мегаполис (2004), Ванкуверге Гонконгтан қытайлық көші-қон туралы.
Наяр, Камала Элизабет. Ванкувердегі сикх диаспорасы: Дәстүр, модернизм және көпмәдениеттілік арасындағы үш буын (2004).
Нг, Уинг Чунг. Ванкувердегі қытайлар, 1945–80: Жеке бастылық пен билікке ұмтылыс (UBC Press, 2000) онлайн.
Рой, Патриция Е. Ақ адамның провинциясы: Британдық Колумбия саясаткерлері және қытай және жапон иммигранттары, 1858–1914 (University of British Columbia Press, 1989).
Стенджер Росс, Джордан. "Ванкувердегі муниципалдық колониализм: қала құрылысы және үнді резерваттарына қатысты жанжал, 1928–1950 жылдар". Canadian Historical Review 89.4 (2008): 541–580.
Вуд, Патрисия К. Шеттен ұлтшылдық: Альберта және Британдық Колумбиядағы итальяндықтар (McGill Queen's Press MQUP, 2002) онлайн.
Ии, Пол. Saltwater city: Ванкувердегі қытайлардың суреттелген тарихы (Douglas & McIntyre, 2006).
Ю, Генри. "Ванкувер болашақ па, әлде өткен шақ па? Азиялық мигранттар және ақ үстемдік". Pacific Historical Review 75.2 (2006): 307–312. онлайн.
Baker, Don. "Koreans in Vancouver: a short history." Journal of the Canadian Historical Association 19.2 (2008): 155 180. online
Creese, Gillian. "Exclusion or Solidarity? Vancouver Workers Confront the 'Oriental problem'." BC Studies: The British Columbian Quarterly 80 (1988): 24 51. online
Kim, Jae Yeon. "Racism is not enough: Minority coalition building in San Francisco, Seattle, and Vancouver." Studies in American Political Development 34.2 (2020): 195 215. online
McDonald, Robert AJ. Making Vancouver: Class, Status, and Social Boundaries, 1863 1913 (UBC Press, 2011). Madokoro, Laura. "Chinatown and monster homes: The splintered Chinese diaspora in Vancouver." Urban History Review 39.2 (2011): 17 24. online
Mitchell, Katharyne. Crossing the Neoliberal Line: Pacific Rim Migration and the Metropolis (2004), on Chinese migration to Vancouver from Hong Kong. Nayar, Kamala Elizabeth. The Sikh Diaspora in Vancouver: Three Generations Amid Tradition, Modernity, and Multiculturalism (2004)
Ng, Wing Chung. The Chinese in Vancouver, 1945 80: The pursuit of identity and power (UBC Press, 2000) online. Roy, Patricia E. A White Man's Province: British Columbia Politicians and Chinese and Japanese Immigrants, 1858–1914 (University of British Columbia Press, 1989). Stanger Ross, Jordan. "Municipal colonialism in Vancouver: City planning and the conflict over Indian reserves, 1928–1950s." Canadian Historical Review 89.4 (2008): 541 580. Wood, Patricia K. Nationalism from the margins: Italians in Alberta and British Columbia (McGill Queen's Press MQUP, 2002) online. Yee, Paul. Saltwater city: An illustrated history of the Chinese in Vancouver (Douglas & McIntyre, 2006). Yu, Henry. "Is Vancouver the future or the past? Asian migrants and white supremacy." Pacific Historical Review 75.2 (2006): 307 312. online