Кіріспе

Ұнтақталған көмірмен жұмыс істейтін қазандық – ұнтақталған көмірді (косметикадағы бет ұнтағындай ұсақ болғандықтан, ұнтақталған көмір немесе көмір шаңы деп те аталады) жағу арқылы жылу энергиясын өндіретін өнеркәсіптік немесе пайдалы қазандық. Ұнтақталған отынды пайдаланатын отты жағу жүйесінің негізгі идеясы – қатты отынды толық жағу үшін пештің барлық көлемін пайдалану. Көмір ұсақ дәнге дейін ұнтақталып, ауамен араластырылып, түтін газ ағынында жағылады. Қоспаға биомасса және басқа материалдар да қосылуы мүмкін. Көмірде жану барысында күлге айналатын минералдық заттар болады. Күл құрғақ күл және ұшқыш күл түрінде шығарылады. Құрғақ күл пештің түбінен шығарылады. Бұл типтегі қазандықтар көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларында кеңінен қолданылады, олар үлкен турбиналарды іске қосу үшін буды қамтамасыз етеді.

Тарих

Ұнтақталған көмірді пайдалануға дейін, көптеген қазандықтар жармалы отты пайдаланды, онда отын ішінара ұсатылған қиыршық тас тәрізді күйде оттық қуыстың түбіндегі жылжымалы жармаға механикалық түрде таратылды. Жану үшін қажетті ауа жарма арқылы үрленіп, жеңіл күл мен жанылмаған көмірдің ұсақ бөлшектерін бірге көтеріп, олардың бір бөлігі оттық қуыстың қабырғаларына жабысып қалатын. 1918 жылы Милуоки электр теміржолы және жарық компаниясы, кейін Висконсин электр компаниясы, Oneida Street электр стансасында ұнтақталған көмірді сынап көрді. Осы тәжірибелер Фред Л. Дорнбрукқа қазандыққа су құю құбырларымен жабылған қабырғалар арқылы ұнтақталған көмірдің шайырлы күл қалдықтарын бақылау әдістерін жасауға көмектесті, бұл оттық қуыстың қабырғаларының беткі температурасын төмендетіп, күл жинақтарын оңай алып тастауға мүмкіндік берді. Бұл станция АҚШ-та ұнтақталған отынды пайдаланған алғашқы орталық электр станциясы болды. Милуоки қалалық әкімшілігінің жанындағы Онида көшесіндегі электр стансасы 1987 жылы жабылып, қайта жаңартылды. Қазір ол Милуоки репертуарлық театрының орны.

Қалай жұмыс істейді

Көмірді ұнтақтап, ұсақ ұнтақ етіп жағу тұжырымы, көмірді жеткілікті мөлшерде ұнтақтаса, ол газ сияқты оңай да тиімді жағатынына сенуден туындайды. Ұнтақталған көмірдің беру жылдамдығы компьютермен басқарылады және қазандықтың қажеттілігіне, сондай-ақ отынды кептіруге және тасымалдауға қолжетімді ауа мөлшеріне қарай өзгертіледі. Көмірдің кесектері екі жол немесе "шабыс жолдары" арасында қозғалатын шарлар немесе цилиндрлі роликтердің арасында ұсатылады. Содан кейін шикі көмір ұнтақтағышқа беріледі, бірге қазаннан қыздырылған ауа да беріледі. Көмір роликтердің әрекетінен ұсатылғанда, ыстық ауа оны кептіріп, отын ретінде пайдалануға болатын ұсақ көмір ұнтағын сыртқа шығарады. Ұнтақтағыштан алынған көмір ұнтағы тікелей қазандықтағы жағылғышқа үрленеді. Жағылғыш ауадағы ұнтақталған көмірді қосымша қыздырылған жану ауасымен араластырады және оны ішкі жану қозғалтқышындағы отын инжекторларымен шашыратылған отынға ұқсас әрекет ететін соплодан шығарады. Жұмыс жағдайында, жану аймағында кіріп келетін барлық отынды тұтандыруға жеткілікті жылу болады.

Бу локомотивтері

Бу локомотивтерінде ұнтақталған көмірді пайдалану шектеулі көлемде қолданылған. Мысалы, прус G 12 локомотивін қараңыз.

Сауда кемелері

1929 жылы АҚШ Кеме қатынасы басқармасы 9500 тонналық «Мерсер» сауда кемесінде ұнтақталған көмірмен жұмыс істейтін қазандықты сынап бағалады. Есепте көрсетілгендей, «Мерсерде» ұнтақталған көмірмен қыздырылған қазандықтың тиімділігі, мұнаймен жұмыс істеген ең үздік сапарының тиімділігіне шамамен 95% жуық болды. Ұнтақталған көмірді жағу, мұнай отыны қолданатын кеме қазандықтарына қарағанда пайдалану және орнату бойынша арзан болды. 1920 жылдардың соңына қарай дизельдік қозғалтқыштарды жылжыту құралы ретінде пайдаланудың алғашқы қадамдары да жасалды – қараңыз, Дизельдендіру.