Кіріспе

Су жануарлары бағдарламасы – 1978 жылы президент Джимми Картер бастаған және АҚШ Энергетика министрлігі қаржылаған АҚШ-тағы зерттеу бағдарламасы. Шамамен екі онжылдық бойында бұл бағдарлама балдырларды пайдалану арқылы энергия өндіру мүмкіндіктерін зерттеді. Бастапқыда Су жануарлары бағдарламасы көліктік құралдар үшін жаңаруға жарамды отын әзірлеуге бағытталған еді. Кейіннен бағдарлама балдырлардан биодизель өндіруге көшті. Зерттеу бағдарламасы 1996 жылы тоқтатылып, зерттеушілер өздерінің жұмыстарын және қорытындыларын 1998 жылғы есепте жинақтады.

Тарих

1978 жыл шамасында Картер әкімшілігі барлық федералдық энергетикалық қызметті жаңадан құрылған АҚШ Энергетика департаментінің (DOE) қолдауымен біріктірді. DOE көлік отынының көзі ретінде өсімдіктерді пайдалану бойынша зерттеулерді бастады. Су өсімдіктері бағдарламасы (ASP) – су өсімдіктерін энергия көзі ретінде пайдалану мүмкіндігін зерттеуге бағытталған шағын ғылыми-зерттеу жұмысы болды. Оның тарихы 1978 жылға дейін жетеді, бірақ 1978 мен 1982 жылдар арасындағы зерттеулердің көп бөлігі сутегін өндіру үшін балдырларды пайдалануға қадамалды. 1980 жылдардың басында бағдарлама басқа көлік отындарына, әсіресе биодизельге көшті. Дегенмен, мұнайдың болашақ құнына қатысты болжамдар өзгермелі. DOE келесі 20 жылда мұнай бағасы салыстырмалы түрде тұрақты болады деп күтеді. Ал биодизельдің құны жоғары болғандықтан, мұндай арзан мұнай бағаларымен бәсекелесе алмайды.

Салдары

Ұлттық жаңартылатын энергия зертханасының ғалымдары 3000-ға жуық балдыр түрін бөліп шығарды. 51 түрі жоғары құнды штаммдар ретінде сипатталды, бірақ олардың жартысынан да азы қалды. Бірнеше жүз штамм Гавайи университетінде сақтауға алынды, онда көп жыл бойы, әр екі ай сайын, оларды жаңа, қоректік заттарға толы сынақ түтіктеріне ауыстырып отырды. 2004 жылы Ұлттық ғылым қорының гранты таусылғанда, коллекцияны сақтау қиынға айналды. Осы жылдың басында жарық көрген шолуда гендік мұраның жартысынан астамы жоғалып кеткені анықталды. Бағдарлама кезінде жан-жақты зерттелген 51 түрдің 23-і сақталды. Ал қалған балдырлардың жоғалғаны одан да көп. "Нағыз өкініштісі, осы 3000-ның ішінде Гавайи университетінде бар болғаны 100-150 штамм қалған", - деді Ұлттық жаңартылатын энергия зертханасының балдыр биоотыны зерттеу бағдарламасын басқаратын Аль Дарзинс.