METEO жүйесі: Канада ауа райы болжамдарын аударудағы машиналық аударманың жетістігі

Кіріспе

METEO жүйесі – Экология Канадасының күн сайын жариялайтын ауа райы болжамдарын аударуға арналған машиналық аударма жүйесі. 1981 жылдан 2001 жылдың 30 қыркүйегіне дейін Environment Canada компаниясы осы жүйені Квебек провинциясында француз тілінде жарияланған болжамдарды ағылшын тіліне, ал басқа канадалық провинцияларда ағылшын тілінде жарияланған болжамдарды француз тіліне аудару үшін пайдаланды. Кейіннен, ашық мемлекеттік тендерден кейін METEO жүйесі басқа бағдарламамен алмастырылды. Бұл жүйені Джон Чандиук әзірлеген және ол машиналық аударма саласындағы аз ғана табысқа жеткен жобалардың бірі ретінде жиі еске алынады.

Тарих

METEO жүйесі 1982 жылдан 2001 жылға дейін Канаданың Экология министрлігінде қолданысқа енді. Ол 1975 жылы TAUM тобы әзірлеген, TAUM METEO деп аталған прототиптің негізінде құрылды. Бұл прототипті жасауға түрткі болған себеп – TAUM-ға келген кіші аудармашының Канаданың Экология министрлігінің ауа райы туралы хабарламаларын аударуға көмек сұрауы болды. 1969 жылғы Ресми тілдер заңына сәйкес, Канада үкіметінен шығатын барлық ресми құжаттар француз және ағылшын тілдерінде болуы тиіс болғандықтан, ал ауа райы туралы хабарламалар – нақты уақытта аударуды қажет ететін үлкен көлемдегі материалдардың бірі болды. Сондықтан кіші аудармашылар алғашқы аударма нұсқаларын жасауға бірнеше ай жұмсады, содан кейін оларды тәжірибелі аудармашылар түзетушілікпен қарады. Ағылшын және француз тілдерінің ерекшеліктеріне байланысты бұл жұмыс қиын және көңілсіз болды, сонымен қатар, хабарламаның қызмет ету мерзімі 4 сағатқа ғана жететіндіктен, аса пайдалы емес еді. TAUM машиналық аударма жүйесінің прототипін құруды ұсынды, ал Канаданың Экология министрлігі жобаны қаржыландыруға келісті. Бірнеше айдан кейін прототип дайын болды және аударма процесіне негізгі интеграция жасалды (ақпарат көзі мен мақсатты хабарламалар сол кезде телеграф желілері арқылы жіберіліп, машиналық аударма орталық компьютерде жүзеге асырылды). Жүйенің алғашқы нұсқасы (METEO 1) 1977 жылдың наурыз айында Control Data CDC 7600 суперкомпьютерінде іске қосылды. Чандиу содан кейін TAUM тобынан шығып, оның жұмысын басқаруға және жақсартуға кірісті, ал TAUM тобы басқа жобаға – TAUM авиация (1977–81) жобасына қатысты. Бенуа Туэн бастапқы прототипті келесі жылы жетілдіріп, оны операциялық жүйеге айналдырды. Үш жылдан кейін METEO 1 микрокомпьютерлік машиналық аударманың мүмкіндігін Канада үкіметінің Аударма бюросы толығымен мойындады. METEO 1 1981 жылы ресми түрде қабылданды және аударма процесінде кіші аудармашыларды алмастырды. Аударманың жоғары сапасын қамтамасыз ету үшін тәжірибелі аудармашылардың түзету жұмысы сақталды. 1985 жылы машиналық аударма нәтижелеріндегі түзетулердің пайызы (бір сөзді қосу немесе жою – 1, алмастыру – 2) 85%-ға жетті. Осы уақытқа дейін машиналық аударма бөлігі әлі де Q жүйелерінің тізбегі ретінде іске асырылды. Q жүйелері формализмі – 1967 жылы Ален Колмерауэр TAUM тобында докторантурадан кейінгі тағылымдамадан өткен кезде ойлап тапқан, ережелерге негізделген SLLP (Linguistic Programming Specialized Language). Ол кейін 1972 жылы Францияға оралғаннан кейін, Марсель Люмини университетінің профессоры болып, Prolog тілін ойлап тапты. Q жүйелерінің қозғалтқышы жоғары детерминисттік емес болғандықтан және қолданылатын деректер құрылымдары кейбір жағынан тым қарапайым болғандықтан, string немесе number сияқты типтері болмағандықтан, Чандиу аударма сапасын арттыру және есептеу уақытын қысқартуда, осылайша микрокомпьютерлерде жұмыс істеуге мүмкіндік беруде шектеулерге тап болды. 1981 жылы Чандиу жаңа SLLP немесе лингвистикалық қолданбаларға арналған метатіл құрды, ол Q жүйелері сияқты негізгі алгоритмдік идеяларға негізделген, бірақ детерминистік және ағаш түйіндерінде типтелген таңбаларды ұсынады. Бернар Вокуа және Колмерауэрдің кеңесіне сәйкес, ол GramR-ді жасап, оны микрокомпьютерлер үшін дамытты. 1982 жылы ол GramR-де ауа райы хабарламаларын аударуға арналған жаңа жүйені әзірлеуді бастады. METEO 2 1983 жылы іске қосылды. Бағдарламалық қамтамасыз ету 48 Кб орталық жадта және 5 Мб қатты дискіде жұмыс істеді. METEO 2 – микрокомпьютерде жұмыс істейтін алғашқы машиналық аударма қолданбасы болды. 1985 жылы жүйе бастапқы прототиптен ештеңе қалдырмады және ресми түрде METEO деп аталды. Ол ағылшын тілінен француз тіліне жылына 20 миллион сөзді, ал француз тілінен ағылшын тіліне 10 миллион сөзді аударды, сапасы 97%-ды құрады. Әдетте, ағылшын тіліндегі хабарлама Виннипегтен жіберілгеннен кейін, машиналық аударма және адамның түзетуінен соң француз тілінде 4 минут ішінде қайта оралады. 1996 жылы Чандиу жүйесінің арнайы нұсқасын (METEO 96) жасады, ол 1996 жылғы Атлантада өткен жазғы Олимпиада ойындары кезінде АҚШ Ұлттық ауа райы қызметі жариялаған ауа райы болжамдарын (хабарламалардың түрлі түрлері) аудару үшін пайдаланылды. Жүйенің соңғы белгілі нұсқасы METEO 5 1997 жылы шықты және Windows NT жүйесінде IBM PC желісінде жұмыс істеді. Ол секундына 10 бетті аударады, бірақ 1,44 Мб дискетаға сыяды.

The METEO System was in operational use at Environment Canada from 1982 to 2001. It stems from a prototype developed in 1975 76 by the TAUM Group, known as TAUM METEO. The initial motivation to develop that prototype was that a junior translator came to TAUM to ask for help in translating weather bulletins at Environment Canada. Since all official communications emanating from the Canadian government must be available in French and English, because of the Official Languages Act of 1969, and weather bulletins represent a large amount of translation in real time, junior translators had to spend several months producing first draft translations, which were then revised by seniors. That was a difficult and tedious job, because of the specificities of the English and French sublanguages used, and not very rewarding, as the lifetime of a bulletin is only 4 hours. TAUM proposed to build a prototype MT system, and Environment Canada agreed to fund the project. A prototype was ready after a few months, with basic integration in the workflow of translation (source and target bulletins travelled over telex lines at the time and MT happened on a mainframe computer). The first version of the system (METEO 1) went into operation on a Control Data CDC 7600 supercomputer in March 1977. Chandioux then left the TAUM group to manage its operation and improve it, while the TAUM group embarked on a different project (TAUM aviation, 1977–81). Benoit Thouin made improvements to the initial prototype over the subsequent year, and turned it into an operational system. After three years, METEO 1 had demonstrated the feasibility of microcomputer based machine translation to the satisfaction of the Canadian government's Translation Bureau of Public Works and Government Services Canada. METEO 1 was formally adopted in 1981, replacing the junior translators in the workflow. Because of the need for high quality translation, the revision step, done by senior translators, was maintained. The quality, measured as the percentage of edit operations (inserting or deleting a word counts as 1, replacing as 2) on the MT results, reached 85% in 1985. Until that time, the MT part was still implemented as a sequence of Q systems. The Q systems formalism is a rule based SLLP (Specialized Language for Linguistic Programming) invented by Alain Colmerauer in 1967 as he was a postdoc coopérant at the TAUM group. He later invented the Prolog language in 1972 after returning to France and becoming a university professor in Marseille Luminy. As the engine of the Q systems is highly non deterministic, and the manipulated data structures are in some ways too simple, without any types such as string or number, Chandioux encountered limitations in his efforts to raise translation quality and lower computation time to the point he could run it on microcomputers. In 1981, Chandioux created a new SLLP, or metalanguage for linguistic applications, based on the same basic algorithmic ideas as the Q systems, but more deterministic, and offering typed labels on tree nodes. Following the advice of Bernard Vauquois and Colmerauer, he created GramR, and developed it for microcomputers. In 1982, he could start developing in GramR a new system for translating the weather bulletins on a high end Cromemco microcomputer. METEO 2 went into operation in 1983. The software then ran in 48Kb of central memory with a 5Mb hard disk for paging. METEO 2 was the first MT application to run on a microcomputer. In 1985, the system had nothing left of the initial prototype, and was officially renamed METEO. It translated about 20 million words per year from English into French, and 10 million words from French into English, with a quality of 97%. Typically, it took 4 minutes for a bulletin in English to be sent from Winnipeg and come back in French after MT and human revision. In 1996, Chandioux developed a special version of his system (METEO 96) which was used to translate the weather forecasts (different kinds of bulletins) issued by the US National Weather Service during the 1996 Summer Olympics in Atlanta. The last known version of the system, METEO 5, dates from 1997 and ran on an IBM PC network under Windows NT. It translated 10 pages per second, but was able to fit into a 1.44Mb floppy disk.