Кіріспе

Тілдер арасындағы байланысты жеңілдету үшін цифрлық логикалық құрылғыларды қолдану. Компьютерлік көмекпен аударма (CAT), сондай-ақ компьютермен қолдау көрсетілген аударма немесе компьютерлік көмекпен адам аудармасы (CAHT) деп те аталады, – аударма процесінде адам аудармашысына көмектесу үшін қолданылатын бағдарламалық жасақтама, яғни «аудармашы». Аударма адам жасағанмен, процестің белгілі бір аспектілерін бағдарламалық қамтамасыз ету жеңілдетеді. Бұл машиналық аудармадан (МТ) өзгеше, онда аударма компьютермен жасалады, мүмкін, адамның араласуымен (мысалы, алдын ала өңдеу және кейін өңдеу). CAT құралдары әдетте аударма процесін тікелей жеңілдететін бағдарламаларды білдіреді. Көптеген CAT құралдары (а) аударма процесінің басым бөлігіне немесе барлығына файл форматына қатысты бағдарламалық жасақтаманы пайдалану қажеттілігін жоққа шығаратын, бір редакциялау ортасында әртүрлі бастапқы файл форматтарын аудару мүмкіндігіне ие, (б) аударма жадын және (с) аудармадағы өнімділікті және сақтықты арттыратын түрлі құралдарды немесе процестерді интеграциялайды.

Аударма жады бағдарламалық жасақтамасы

Аудармалық жад бағдарламалары бұрын аударылған бастапқы мәтіндерді және олардың эквивалентті мақсатты мәтіндерін деректер базасында сақтайды және жаңа мәтіндерді аудару кезінде қатысты сегменттерді іздейді. Мұндай бағдарламалар бастапқы мәтінді басқаруға ыңғайлы "сегменттер" деп аталатын бөліктерге бөледі. Бастапқы мәтіннің сөйлемдері немесе сөйлем сияқты бірліктер (тақырыптар, атаулар немесе тізімдегі элементтер) сегмент ретінде қарастырылуы мүмкін. Мәтіндер абзацтар сияқты ірі бірліктерге немесе тармақтар сияқты кішкентай бірліктерге де бөлінуі мүмкін. Аудармашы құжатты қарап шығу барысында, бағдарламалық қамтамасыз ету әрбір бастапқы сегментті кезекпен көрсетеді және егер деректер базасында сәйкес бастапқы сегментті тапса, оны қайта пайдалану үшін бұрынғы аударманы ұсынады. Егер сәйкестік табылмайтын болса, бағдарлама аудармашыға жаңа сегмент үшін аударма енгізуге мүмкіндік береді. Сегменттің аудармасы аяқталғаннан кейін, бағдарлама жаңа аударманы сақтап, келесі сегментке көшеді. Басым парадигма бойынша, аудармалық жад – бұл бастапқы тілдегі сегментті, сегменттің аудармасын және сегмент құрылған күні, соңғы қол жеткізу, аудармашының аты және т.б. сияқты басқа да ақпаратты қамтитын өрістердің қарапайым деректер қоры. Аудармалық жадтың тағы бір тәсілі деректер базасын құруды қажет етпейді, оның орнына сәйкестендірілген анықтамалық құжаттарға сүйенеді. Кейбір аудармалық жад бағдарламалары жеке түрде жұмыс істейді, ал кейбіреулері коммерциялық мәтін өңдеу немесе басқа да бизнес бағдарламалық жасақтамаларына қосымша немесе макро ретінде жұмыс істейді. Қосымша бағдарламалар басқа форматтардағы бастапқы құжаттарды, мысалы, бетке жүктеу файлдарын, электрондық кестелерді немесе HTML кодын TM бағдарламасын пайдалану арқылы өңдеуге мүмкіндік береді. Мысалы, MEMOrg-қа қараңыз.

Тілдік іздеу жүйесі бағдарламалық жасақтамасы

Аударма индустриясына жаңа енген тілдік іздеу жүйесі бағдарламалық жасақтамасы көбінесе интернеттегі іздеу жүйелері сияқты жұмыс істейтін интернетке негізделген жүйе болып табылады. Дегенмен, тілдік іздеу жүйесі интернетті емес, үлкен аударма жады қорынан бұрын аударылған сөйлем үзінділерін, тіркестерді, толық сөйлемдерді, тіпті бастапқы құжат сегменттеріне сәйкес келетін бүкіл абзацтарды іздейді. Тілдік іздеу жүйелері қазіргі заманғы іздеу технологиясын пайдаланып, іздеу нәтижелері бастапқы сегменттердің мағынасына дәл сәйкес келуін қамтамасыз ету үшін контексттегі бастапқы сөздер бойынша іздеу жүргізуге арналған. Традициялық ТМ құралдары сияқты, тілдік іздеу жүйесінің құндылығы ол іздейтін аударма жады қорына тікелей байланысты.

Терминологияны басқару бағдарламалық жасақтамасы

Терминологияны басқару бағдарламалық жасақтамасы аудармашыға құжатта кездесетін терминдерді терминология дерекқорынан автоматты түрде іздеу мүмкіндігін береді, яғни аударма жады бағдарламалық жасақтамасы интерфейсінде терминдерді автоматты түрде көрсету арқылы немесе терминология дерекқорындағы жазбаны қарау үшін ыстық пернелерді пайдалану арқылы. Кейбір бағдарламаларда аудармашыға аударма кезінде терминология дерекқорына жаңа терминология жұптарын қосуға мүмкіндік беретін басқа ыстық пернелер комбинациялары бар. Күрделі жүйелердің кейбіреулері аудармашыларға белгілі бір жобадағы аударма жады сегменттерінде дұрыс бастапқы/мақсатты терминдер комбинациясы қолданылған-қолданылмағанын интерактивті немесе пакеттік режимде тексеруге мүмкіндік береді. Жеке терминологияны басқару жүйелері де бар, олар жұмыс ағыны функционалдығын, визуальды таксономияны қамтамасыз етеді, термин тексеруші ретінде жұмыс істей алады (әріптерді тексеруге ұқсас, дұрыс қолданылмаған терминдер белгіленеді) және суреттер, бейнелер немесе дыбыс сияқты көптілді термин жіктелімдерінің басқа түрлерін қолдай алады. Қосымша шындық тұжырымына негізделген кеңейтілген аударма аудармашыларға қажет болғанда тиісті ақпаратты ұсыну арқылы олардың өнімділігін арттыруға бағытталған. Бұл ақпарат аудармашылардың жұмыс істеу әдеттері мен стиліне бейімделеді, осылайша жұмысын жеделдетіп, өнімділігін арттырады. Ол классикалық машиналық аударманы кейіннен өңдеуден өзгеше, онда лингвистер машинамен аударылған мәтіндерді толығымен қайта қарап шығады, себебі ол машиналық аударма мен ақпаратты ұсыныстар ретінде ұсынады, оларды қажет болған жағдайда толығымен қабылдауға, өңдеуге немесе назардан тыс қалдыруға болады. Кеңейтілген аударма 1980 жылдары дамыған принциптерді кеңейтеді, олар CAT құралдарына жол ашты. Дегенмен, ол бұрын бөлек болған бірнеше функцияларды бір ортаға біріктіреді. Мысалы, аудармашылар бұрын терминологияны зерттеу үшін аударма ортасын тастауға мәжбүр болған, бірақ кеңейтілген ортада ACE компоненті мәтінде кездесетін терминдер мен түсініктер туралы ақпаратқа тікелей сілтемелерді автоматты түрде ұсынады. 2017 жылдың мамыр айына дейін кеңейтілген аударма ортасының толыққанды іске асырылуы болған жоқ, бірақ жеке дамытушылар ішінара жүйелер құрды.