Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бета Лираның өзгермелі жұлдыздары – жақын қос жұлдыздар класы. Олардың жалпы жарықтығы өзгереді, себебі екі құрамдас жұлдыз бір-бірін айналып жүреді, және осы айналыс барысында бір жұлдыз екіншісінің алдынан мезгіл-мезгіл өтіп, оның жарығын кесіп тастайды. Бета Лира жүйелеріндегі екі құрамдас жұлдыз өте ауыр (әрқайсысы бірнеше күн массасына жетеді) және үлкен (гиганттар немесе супергиганттар). Олар соншалықты жақын, олардың пішіндері өзара тартылыс күштерінен қатты бұрмаланады: жұлдыздар эллипсоид пішіндес болады, сондай-ақ бір жұлдыздан екіншісіне үлкен масса ағыны жүреді.
Beta Lyrae variables are a class of close binary stars. Their total brightness is variable because the two component stars orbit each other, and in this orbit one component periodically passes in front of the other one, thereby blocking its light. The two component stars of Beta Lyrae systems are quite heavy (several solar masses each) and extended (giants or supergiants). They are so close, that their shapes are heavily distorted by mutual gravitation forces: the stars have ellipsoidal shapes, and there are extensive mass flows from one component to the other.
Массалық ағымдар
Бұл массалық ағымдар жұлдыздардың біреуі эволюциясының барысында алып немесе супергигантқа айналуы себебінен пайда болады. Мұндай кеңейген жұлдыздар үлкендігіне байланысты массасын оңай жоғалтады: олардың бетіндегі гравитация әлсіз болғандықтан газ тез тарап кетеді (бұл жұлдыздық жел деп аталады). Бета-Лира жүйелері сияқты тығыз екеулік жұлдыз жүйелерінде бұл масса жоғалу процесін күшейтетін тағы бір фактор бар: алып жұлдыз кеңейгенде, ол Рош шегіне жетеді, яғни екеулік жұлдыздың екі құрамдасының айналасында материяның бір құрамдастан екіншісіне еркін ағып кетуіне мүмкіндік беретін математикалық бетке жетеді. Екеулік жұлдыздарда көбінесе ең ауыр жұлдыз бірінші болып алып немесе супергигантқа айналады. Есептеулер көрсеткендей, оның массасы жоғалуы соншама үлкен болады, салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішінде (жарты миллион жылдан кем) бұл жұлдыз, бір кезде ең ауыр болған, енді екі құрамдастың ең жеңіліне айналады. Оның бір бөлігі серік жұлдызға беріледі, ал қалғаны ғарышқа тарап кетеді.
These mass flows occur because one of the stars, in the course of its evolution, has become a giant or supergiant. Such extended stars easily lose mass, just because they are so large: gravitation at their surface is weak, so gas easily escapes (the so called stellar wind). In close binary systems such as beta Lyrae systems, a second effect reinforces this mass loss: when a giant star swells, it may reach its Roche limit, that is, a mathematical surface surrounding the two components of a binary star where matter may freely flow from one component to the other. In binary stars the heaviest star generally is the first to evolve into a giant or supergiant. Calculations show that its mass loss then will become so large that in a comparatively very short time (less than half a million years) this star, that was once the heaviest, now becomes the lighter of the two components. Part of its mass is transferred to the companion star, the rest is lost in space.
Жарық қисықтары
[[File:BetaLyrLightCurve.png|thumb|left|Бета Лира жұлдызының жарық қисығы, TESS деректері негізінде салынған.
[[File:BetaLyrLightCurve. png|thumb|left|A light curve for Beta Lyrae, plotted from TESS data