Кіріспе

Питер Йейтс режиссерлік еткен 1983 жылғы ғылыми-фантастикалық фильмнің дамыту жұмысы 1980 жылы басталды, когда президент Columbia Pictures Фрэнк Прайс продюсер Рон Сильверманға фантастикалық фильм жасау идеясын ұсынды. Krull Англияда Pinewood студиясында, сондай-ақ Италия мен Испанияда түсірілді. Фильмдегі жаратылыстар мен протездік макияж эффекттерін Ник Мэйли жасады. Фильмнің музыкасын Джеймс Хорнер жазды, оны Лондон симфониялық оркестрі орындады. Krull Америка Құрама Штаттарында 1983 жылдың 29 шілдесінде, ал Ұлыбританияда сол жылдың желтоқсан айында көрсетілді. Фильм шығу кезінде кассада сәтсіздікке ұшырады, ал сын пікірлері шығу кезінде де, кейіннен де әртүрлі болды. Көптеген рецензенттер оның визуалды эффектілерін және саундтрегін жоғары бағалады, ал кейбір сыншылар сюжетінің қайталанбалы және түсініксіз екенін сынады. Шығарылғаннан бері фильмке адал жанкүйерлер пайда болды. Фредди Джонс – Йнир рөлінде; сонымен қатар фильмнің баяндаушысы. Алун Армстронг – Торкил, бандиттер тобының басшысы. Дэвид Баттли – Эрго, түрлі жануарларға айналу қабілетіне ие. Бернард Бресслав – Релл Циклоп (титрлерде Циклоп деп көрсетілген), ол үлкен үшбұрыш қолданады. Персонажды Ник Мэйли жасаған. Джон Уэлш – Көруші. Грэм МакГрат – Тич, Көрушінің жас шәкірті. Тони Черч – Турольд, Колвиннің әкесі. Бернард Арчард – Эриг, Лайсаның әкесі. Белинда Мэйн – Велла, Мериттің досы. Клэр МакИнтайр – Мерит, Кеганның көптеген әйелдерінің бірі. Франческа Аннис – Желі жесірі. Роль үшін Аннистің бетіне 23 дана «қарттық» протездер жабыстырылды. Жазу процесінің бір кезінде Лайсаның оқиға соңында антагонистке айналуы жоспарланған, бірақ бұл соңғы сценарийге енбеді, өйткені түсіру тобы оның «тазалығына нүкес келтіргісі келмеді».

Кассалық жинақ

АҚШ және Канадада «Крулл» фильмі прокаттан $16,9 миллион жинады, оның бюджеті $27–30 миллионды құрады. Роджер Эберт пен Джин Сискел «Крулл» фильмін «Мұнайшықтар» бағдарламасында қарап, фильмге екі бас бармағын төмен көрсетіп, оны «ұзақ уақыттан бері ең жалықтыратын, түсініксіз, логикасыз фантастикалық фильмдердің бірі» деп атады. Кристофер Джон «Ares Magazine» журналының #16 санында «Крулл» туралы пікір жазып, «Бұл ыстық, бос жел, ол бізге жағымды желдің сезімін еске түсіреді және ол сондай болмағандықтан бізді ашуландырады» деп түсіндірді. Колин Гренланд «Imagine» журналында «Крулл» туралы жазып, «Егер сюжетке визуализация сияқты көп көңіл бөлінгенде, мынадай сөздерге: "Уақыт келді. Мен/біз жеке/бірге болуымыз керек" – ең көп назар аударылмаса, алда не болатынына қызығу қиын болмас еді» деді. Сынаушы Жанет Маслин «Крулл» фильмін «"Жұлдызды соғыстар" әуеліне қарағанда тым көңілді және мұңды ғылыми-фантастикалық фильм» деп тапты және режиссер Йейтсті «фильмге әдемілік пен күрделілік, сондай-ақ ерекше британдық стиль бергені үшін» мақтады. Бейрд Сирлз «Крулл» фильмін «жақсы қасиеттері бар қарапайым фильм» деп сипаттады.

Ретроспективті жауап

Фильм сыншылардың және кассалық табыстан күткендей болмауына қарамастан, жылдар өте келе культты фильмге айналды. 2017 жылы AllMovie журналисі Джейсон Бьюкенен оны "амбициялы ғылыми-фантастикалық/фэнтези фильм деп атады, тіпті оның кемшіліктері де оның батылдығына байланысты кешірілуге лайық" деді. Райан Лэмби 2011 жылы Den of Geek сайтында жариялаған рецензиясында оны "80-ші жылдардың ең креативті және көңілді фильмдерінің бірі" және "Жұлдызды соғыстардан кейін пайда болған арзан, жылдам жасалған имитациялардан бір галактика алыс" деп сипаттады. 2006 жылғы ретроспективасында PopMatters сыншысы Билл Гиброн Круллде көптеген мәселелерді анықтады, бірақ оның 1980-ші жылдардың басында шыққан фильм үшін сирек кездесетін "көңіл көтерудің ерекше үйлесімі" бар екенін атап өтті, онда "егер сізге бір кейіпкер немесе жағдай ұнамаса, аздап күтіңіз – мүлдем басқа нәрсе бетке шығады". Лэмби "Глейвті" "онжылдықтың ең әдемі фэнтези қаруларының бірі" деп атады, ал Гиброн фильмде "көрнекі эффектілердің сапасы ILM сияқты американдық компаниялардың арқасында жанкүйерлер күткендей жоғары емес" деп жазды. 2015 жылы Empire журналында Ян Нейтан "бұл фильм сол кездегі жас ұлдарды қуантқан болса, қазір әлсіз және жаңқа болып көрінеді" деп мәлімдеді. Бұл "жатыр мифология" оқиғаның маңызды кейіпкерлерінің өліміне байланысты "нақты себептердің болмауы" мен "жұлдызаралық/ортағасырлық шатақтардың арасында жоғалған" оқиғаның бөліктерін қамтыды. Снайдер фильм сценарийіндегі бір үлкен мәселені былай сипаттады: "Бізге үнемі бір ғана жол бар екені айтылады! Бірдеңе жасау үшін, және ол өте қауіпті! Егер кейіпкерлер оны орындамаса, кенеттен басқа бір жол пайда болады! Ол да өте қауіпті! Ал егер ол да сәтсіз аяқталса, сіз үшін үшінші жол да табылады! Бұл – бастапқыда бір ғана жол болған нәрсені жасау. Сценарий жазу тұрғысынан алғанда, бұл – өзіңізді бұрышқа тіреп, жаңа боялған қабаттың үстіне баспас үшін кенеттен левитациялау қабілетін дамыту сияқты. Лэмби кейіпкерлерді "беткей" деп сипаттады.

Кітап

Алан Дин Фостер романына негізделген туынды жазды. Дэвид Мишелини жазушысы және Бретт Блевинс пен Винс Коллетта суретшілері жасаған комикс адаптациясы Marvel Comics басылымымен жарық көрді, ол Marvel Super Special No. 28 ретінде, фильмнің сахна артындағы материалдарымен бірге, сондай-ақ екі бөлімдік шектеулі серия ретінде шықты.

Ойындар

1983 жылы лицензия бойынша бірнеше ойын жарық көрді. Паркер Бразерс тақта ойыны мен карта ойындарын шығарды. Д. Готтлиб & Co компаниясы аркадаларда әрекетке толы бейне ойын шығарды. Готтлиб сондай-ақ ешқашан өндіріске жіберілмеген Крулл пинбол ойынын жобалады. Atari, Inc. Atari 2600 платформасы үшін басқа Крулл бейне ойынын жариялады.

Үй медиасы

Фильм бірнеше үй медиа форматтарында шықты: VHS, Betamax, CED, LaserDisc және DVD. Фильм 2008 жылы DVD-де "Арнайы басылым" ретінде жарық көрді. Фильм 2012 жылдың маусымына дейін Starz және Netflix арқылы ағымда көруге болады. Mill Creek Entertainment компаниясы Sony лицензиясы бойынша Krull фильмін Blu-ray форматында алғаш рет 2014 жылдың 30 қыркүйегінде шығарды. 2019 жылдың 11 қарашасында HMV компаниясы Krull фильмін Ұлыбританияда Premium Collection белгісімен Blu-ray және DVD қос форматта, суреттер жинағымен және ашылатын плакатпен шығарды. Бұрынғы шығарылым, бір жыл бұрын, Blu-ray дискісіндегі пропорция мәселесіне байланысты қайтарылып алынды. Жаңа шығарылымда пропорция дұрыс.

Мұра

Ол семсер мен сиқыршылық элементтерін және ғарыш операсы жанрын біріктіріп, "бізге Қазақылар ауылдарды өртеп жібергенін айтса да, біз ешқашан өртелген немесе басқа ауылды көрмейміз". Ол қамалдардың жалпы көрінісінде тұрғындардың немесе сюжетке қатысы жоқ адамдардың жоқ екенін көрсетті; бұл Крулл жерлерінде экономикалық жүйе немесе халық жоқ екенін көрсетеді, бұл орынды, себебі "ертегілердегі батырлар тамақ және баспана сияқты қарапайым қажеттіліктермен айналыспауы дәстүрлі".