Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Секреторлық ақуыз – жасушадан шығарылатын, эндокринді немесе экзокринді болсын, кез келген ақуыз. Секреторлық ақуыздарға көптеген гормондар, ферменттер, уларлар және микробқа қарсы пептидтер кіреді. Секреторлық ақуыздар эндоплазмалық ретикулумда синтезделеді.
A secretory protein is any protein, whether it be endocrine or exocrine, which is secreted by a cell. Secretory proteins include many hormones, enzymes, toxins, and antimicrobial peptides. Secretory proteins are synthesized in the endoplasmic reticulum.
Өндіріс
Секреторлық белоктың өндірісі кез келген басқа белок сияқты басталады. мРНҚ өндіріледі және цитозолға тасымалданады, онда ол еркін цитозолдық рибосомамен өзара әрекеттеседі. Алдымен өндірілетін бөлігі, яғни N-терминалы, гидрофобтық бүйір тізбектері бар 6-дан 12-ге дейін аминқышқылынан тұратын сигналдық тізбекшені қамтиды. Бұл тізбекшені цитозолдық белок – SRP (Сигналды тану бөлшегі) таниды, ол трансляцияны тоқтатады және мРНҚ-рибосома кешенін эндоплазмалық тордың мембранасындағы SRP рецепторына тасымалдауға көмектеседі. ЭР-ге жеткенде сигналдық тізбекше транслоконға, яғни мембранадағы белок өткізгіш арнаға беріледі. SRP-ның рибосомадан бөлінуі секреторлық белоктың трансляциясын жаңартады. Сигналдық тізбекше алынып тасталады және трансляция жалғасады, ал өндірілген тізбек транслокон арқылы өтеді (котрансляциялық транслокация).
The production of a secretory protein starts like any other protein. The mRNA is produced and transported to the cytosol where it interacts with a free cytosolic ribosome. The part that is produced first, the N terminal, contains a signal sequence consisting of 6 to 12 amino acids with hydrophobic side chains. This sequence is recognised by a cytosolic protein, SRP (Signal Recognition Particle), which stops the translation and aids in the transport of the mRNA ribosome complex to an SRP receptor found in the membrane of the endoplasmic reticulum. When it arrives at the ER, the signal sequence is transferred to the translocon, a protein conducting channel in the membrane that allows the newly synthesized polypeptide to be translocated to the ER lumen. The dissociation of SRP from the ribosome restores the translation of the secretory protein. The signal sequence is removed and the translation continues while the produced chain moves through the translocon (cotranslational translocation).
Өзгерістер
Белоктың өндірісі аяқталғаннан кейін, ол түпкілікті күйіне қол жеткізу үшін бірнеше басқа белоктармен әрекеттеседі.
After the production of the protein is completed, it interacts with several other proteins to gain its final state.
Эндоплазмалық торша
Трансляциядан кейін, эндоплазмалық ретикулум (ER) ішіндегі ақуыздар ақуыздың дұрыс бүктелуін қадағалайды. Егер алғашқы әрекетте бүктелу сәтсіз болса, екінші рет бүктеуге тырысады. Егер ол да сәтсіз аяқталса, ақуыз цитозолға шығарылып, жойылмаққа белгіленеді. Бүктелуге қоса, ақуызға қант тізбегі де қосылады. Осы өзгерістерден кейін ақуыз, COPII қаптама ақуызын қолданатын қапталған көпіршік арқылы Гольги аппаратына тасымалданады.
After translation, proteins within the ER make sure that the protein is folded correctly. If after a first attempt the folding is unsuccessful, a second folding is attempted. If this fails too the protein is exported to the cytosol and labelled for destruction. Aside from the folding, there is also a sugar chain added to the protein. After these changes, the protein is transported to the Golgi apparatus by a coated vesicle using coating protein COPII.
Голги аппараты
Голджи аппаратында қант тізбектеріне белгілі бір қанттарды қосу немесе алып тастау арқылы өзгерістер енгізіледі. Секреторлық ақуыз Голджи аппаратынан қабықшасы жоқ везикула арқылы шығады.
In the Golgi apparatus, the sugar chains are modified by adding or removing certain sugars. The secretory protein leaves the Golgi apparatus by an uncoated vesicle.
Сөлдену
Функционалдық аймақтары цитозольды жағында орналасқан мембраналық ақуыздар, везикуланың мембранамен байланысуын қамтамасыз етеді. Везикула мембранасы жасуша мембранасымен бірігіп, нәтижесінде ақуыз жасушадан шығады. Кейбір везикулалар бірден бірігіп кетпей, бірігуді бастамас бұрын сигнал күтеді. Мұндай құбылыс нейротрансмиттерлерді тасымалдайтын пресинаптикалық жасушаларда байқалады. Бұл процесс – секреторлық жасушадан адам немесе жануар ағзасындағы мақсатты жасушаларға мембраналық везикулалар арқылы материалдар тасымалданатын тиімді жасушалық қарым-қатынас механизмі. Бұл процесс қожайын-патоген арақатынасына да қатысты, онда грам-теріс бактериялар нано өлшемді везикулалардың экзоцитозы арқылы толық қалыптасқан сигналдық ақуыздар мен вируленттілік факторларын қамтитын сыртқы мембраналық везикулаларды бөліп шығарады, осылайша қожайын немесе мақсатты жасушалардың қызметін бақылап, олардың ортасын пайдаланады.
Membrane proteins with functional areas on the cytosolic side of both the vesicle and cell membrane make sure the vesicle associates with the membrane. The vesicle membrane fuses with the cell membrane and so the protein leaves the cell. Some vesicles don't fuse immediately and await a signal before starting the fusing. This is seen in vesicles carrying neurotransmitter in presynaptic cells. This process constitutes an effective cell cell signaling mechanism via membrane vesicle trafficking from secretory cell to the target cells in human or animal body. The process has been extended to the host–pathogen interface, wherein, gram negative bacteria secrete outer membrane vesicles containing fully conformed signal proteins and virulence factors via exocytosis of nano sized vesicles, in order to control host or target cell activities and exploit their environment.