Бретт Рэттен: Австралиялық футбол шебері мен жаттықтырушысы

Кіріспе

Австралиялық футболшы Брет Раттен (11 шілде 1971 жылы туған) – Австралиялық футбол лигасының (АФЛ) жаттықтырушысы және бұрынғы ойыншысы. 1990 жылдан 2003 жылға дейін «Карлтон» футбол клубы үшін 255 матч өткізді, оның ішінде 1995 жылғы клубтың чемпиондығы бар. Содан кейін 2007 жылдан 2012 жылға дейін «Карлтонның» бас жаттықтырушысы болды. Жеті жыл көмекші жаттықтырушы қызметін атқарғаннан кейін, 2019 жылы «Сент-Килданың» бас жаттықтырушысы болып тағайындалды, ол 2022 жылғы АФЛ маусымының соңына дейін осы лауазымда қалды. Раттен Алястер Кларксон демалыста болған кезде де уақытша бас жаттықтырушы болып жұмыс істеген.

Карлтон

Ярра Гленнен шыққан Раттен 1990 жылғы маусымның он бесінші турында «Карлтон» футбол клубында дебют жасады. 14 жылдық мансабында Раттен көбінесе шабуылда және қорғаныста ойнады. Оның көзге түспейтін стилі мансабының басында БАҚ пен төрешілердің назарынан қашып өткені жиі болды. Ол 1995 жылы рекордтық премьер-лига маусымында «Карлтонның» үздік ойыншысы сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде 17-ші турда «Фитцройға» қарсы өткен ойында 44 допты иеленді, бірақ бүкіл маусым бойы төрешілерден бірде-бір Браунлоу дауысын ала алмады. 1999 жылғы маусымда Раттен 265 допты бақылауға алды, бұл (2021 жылғы деректер бойынша) едәуір артықшылықпен рекордтық көрсеткіш болып табылады – ең жақын көрсеткіш – 192 ғана. Раттен Роберт Рейнольдс кубогын («Карлтонның» үздік ойыншысы) үш рет жеңіп алды: 1995, 1997 және 2000 жылы Скотт Кампорельмен тең бөлісіп. Раттен 1995 жылы «Карлтонның» чемпиондық командасының құрамында болды. Ол 1996 және 1997 жылдары Виктория штатының құрама командасында ойнады. Ол 1997, 2000 және 2001 жылдары «All Australian» құрамына енді, бұл оның орталық шегіндегі шеберлігін нығайтты. Раттен 1999 жылы «Карлтонның» Даңқ залына енгізілді. 2009 жылы «Champion Data» статистикалық талдау компаниясы Раттеннің 2000–2009 жылдарығы кезеңде әр ойынға орташа есеппен 126,1 рейтингтік ұпай жинағанын, бұл лигадағы кез келген ойыншыдан жоғары көрсеткіш екенін мәлімдеді. Футбол карьерасы барысында оның оң тізесіне сегіз, сол тізесіне үш артроскопия жасалды және ортаңғы буыны зақымдалды. 2003 жылы оның иығы ауыр түрде зақымданды, нәтижесінде Раттен 2003 жылғы маусымның ортасында ойыншылық карьерасын аяқтауға мәжбүр болды. 2001 жылдың соңында Крейг Брэдли капитандықтан бас тартқаннан кейін, Раттен 2002 жылы клубтың капитаны болды және зейнетке шыққанға дейін осы лауазымды сақтап қалды. 2003 жылғы маусымның ортасында ол отставкаға шыққаннан кейін, капитандық Эндрю МакКейге берілді. Раттен 1990 жылдан 2003 жылға дейін «Карлтон» сапында 255 ойын өткізіп, 117 гол соқты. Ол сондай-ақ 1995 жылы «Карлтонның» чемпиондық командасының мүшесі болды.

Originally from Yarra Glen, Ratten made his debut for Carlton Football Club in the fifteenth round of the 1990 season. In a career lasting 14 years, Ratten played mainly as an in and under midfielder. His unobtrusive style often escaped the attention of media and umpires early in his career. Famously, he won Carlton's best and fairest award in the record breaking premiership season of 1995, including a game in round 17 against Fitzroy when he amassed 44 disposals, but failed to poll a single Brownlow vote from the umpires for the entire season. In the 1999 season, Ratten was credited with 265 clearances, which (as of 2021) remains the highest on record by a considerable margin – the next highest is only 192. Ratten won the Robert Reynolds Trophy (Carlton best and fairest) on three occasions: 1995, 1997, and in a tie with Scott Camporeale in 2000. Ratten was a part of Carlton's premiership team in 1995. He played for Victoria in the State of Origin games in 1996 and 1997. He was awarded All Australian selection in 1997, 2000 and 2001, firmly cementing his skill in the centre. Ratten was inducted into the Carlton Hall of Fame in 1999. In 2009, statistical analysis company Champion Data announced that Ratten averaged 126.1 ranking points per game during the 2000–2009 decade, the highest of any player in the league. During his time in football, he had eight arthroscopes on his right knee, three arthroscopes on his left knee and a medial ligament. His shoulder was also badly damaged in 2003, which ultimately led to Ratten announcing his retirement from his playing career in the middle of the 2003 season. After Craig Bradley chose to step down as captain at the end of 2001, Ratten was awarded the club's captaincy in 2002, a position he held until his own retirement. After his retirement, in the middle of the 2003 season, the captaincy was passed to Andrew McKay for the rest of the season. Ratten played a total of 255 games and kicked 117 goals for Carlton from 1990 to 2003. He was also a member of Carlton's 1995 premiership team.

Мельбурн футбол клубының көмекші жаттықтырушысы және Норвуд футбол клубы (2004 - 2006)

Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Раттен 2004 жылғы AFL маусымында бас жаттықтырушы Нил Дэниердің көмекшісі ретінде «Мельбурн» футбол клубында бір жыл жұмыс істеді, содан кейін Шығыс футбол лигасының екінші дивизионындағы «Норвуд» футбол клубының бас жаттықтырушысы болып екі маусымдық кезеңде қызмет етті.

Карлтон футбол клубы (2007 - 2012)

Раттен 2007 жылғы AFL маусымында бас жаттықтырушы Денис Паганның көмекшісі ретінде «Карлтон» футбол клубына оралды. 2007 жылдың 24 шілдесінде Паган маусым ортасында қызметтен босатылды. Содан кейін Раттен 2007 жылғы маусымның қалған бөлігіне «Карлтонның» уақытша бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Раттен басшылығымен «Карлтон» 2007 жылғы маусымның қалған алты матчын ұтып, турнир кестесінде 15-орынға түсті. 2007 жылдың 20 тамызында Раттен «Карлтон» футбол клубының бас жаттықтырушысы болып қайта тағайындалды, ол 2009 жылдың соңына дейін келісімшартқа қол қойды. 2008 жылғы AFL маусымында Раттен басшылығымен «Карлтон» 10 жеңіс және 12 жеңіліс көрсетіп, финалға іліге алмады, турнир кестесінде 11-орынға ие болды. Раттеннің басшылығымен «Карлтон» Паганның басшылығымен ұзақ уақыт бойы нашар өнер көрсеткеннен кейін финалға оралды. «Карлтон» 2009 жылғы маусымда финалға шықты, Раттеннің екінші маусымында жетінші орынды алып, клуб тарихындағы ең ұзақ – жеті жылдық финал құрғақшылығын аяқтады. Алайда, 2009 жылғы AFL финалдарында «Карлтонды» «Брисбен Лайонз» жеңіп шықты. Осы жетістіктерінің нәтижесінде оның келісімшарты 2011 жылдың соңына дейін ұзартылды. 2010 жылғы маусымның соңында «Карлтон» бірнеше үлкен жеңіліске ұшыраған кезде Раттен бас жаттықтырушы ретінде сынға ілікті, бірақ клуб финалға қайтадан ілігіп, сегізінші орынды иеленді. Раттен маусым бойы жаттықтырушылар қорабынан емес, алаң шебінен жаттықтыруды бастады. Алайда, «Карлтон» 2010 жылғы финал сериясындағы алғашқы матчта «Сидней Суанс» командасынан жеңілді. 2011 жылғы маусымда ол команданы бесінші орынға жеткізіп, «Эссендонға» қарсы жеңіске жетті, бұл клубтың 10 жылдан бері алғашқы финалдық жеңісі болды. Алайда, «Карлтонды» 2011 жылғы финал сериясындағы жартылай финалда «Уэст Кост Иглз» жеңіп шықты. Маусымнан кейін Раттеннің келісімшартын жаңарту клубтың финалда жеңіске жетуіне байланысты болды және ол команда финалда жеңіске жеткеннен кейін келісімшарты 2013 жылдың соңына дейін ұзартылды. 2012 жылғы маусымда Раттен басшылығымен «Карлтонның» алаңдағы өнер көрсетуі тұрақсыз болды және клуб финалға іліге алмады, турнир кестесінде 11 жеңіс және 11 жеңіліс көрсетіп, оныншы орынды иеленді, ал маусым басында топ төрттікке ілігуді күткен еді. 2012 жылғы маусымның 22-ші турында «Карлтон» «Голд Кост Санс» командасынан күтпеген жеңіліске ұшырап, финалға қатысудан математикалық тұрғыдан шығарылғаннан кейін, Раттеннің келісімшарты мерзімінен бұрын, 2012 жылдың соңында бас жаттықтырушы қызметінен босатылды. Уақытша бас жаттықтырушы ретінде өткізген алты матчын қоса алғанда, Раттен «Карлтон» үшін 120 матч өткізіп, 60 жеңіс, бір тең және 59 жеңіліс тіркеді, жеңіс көрсеткіші 50 пайызды құрады. Ол Кен Хэндс пен Норм Кларктен кейін «Карлтон» футбол клубы үшін 100-ден астам жоғары лига матчтарында ойнаған және жаттықтырған үшінші адам болды. Содан кейін Раттеннің орнын Мик Малтхаус «Карлтон» футбол клубының бас жаттықтырушысы ретінде иеленді.

Ratten returned to the Carlton Football Club as an assistant coach under senior coach Denis Pagan for the 2007 AFL season. On 24 July 2007, Pagan was sacked during the middle of the season. Ratten was then appointed as caretaker senior coach of Carlton for the remainder of the 2007 season. Carlton under Ratten lost the remaining six games of the 2007 season to finish in 15th place on the ladder. On 20 August 2007, Ratten was re appointed as full time Carlton Football Club senior coach, when he signed a contract until the end of 2009. In the 2008 AFL season, Carlton under Ratten finished in 11th place on the ladder with 10 wins and 12 losses, missing out on the finals. Under Ratten's coaching, Carlton returned to the finals after a long period of poor performances under Pagan. Carlton reached the finals in the 2009 season, Ratten's second season, finishing seventh and ending a seven year finals drought, the longest in the club's history. However, Carlton were eliminated by the Brisbane Lions in their elimination final in the 2009 AFL finals series. His contract was extended until the end of 2011 as a result of this improved performance. Late in the 2010 season, Ratten came under scrutiny as senior coach when Carlton had several big losses, but the club nevertheless reached the finals again, finishing eighth. Ratten began coaching from the boundary line rather than the coaches' box during the season. Carlton were however eliminated by the Sydney Swans in the elimination final in the 2010 finals series. In the 2011 season, he took the team to fifth and an elimination final victory against Essendon, the club's first finals win for 10 years. However, Carlton were eliminated by the West Coast Eagles in the semi finals in the 2011 finals series. There had been speculation that renewal of Ratten's contract beyond 2011 was contingent on the club winning a final and his contract was extended to the end of 2013 after the season. Carlton's on field performance under Ratten in the 2012 season was inconsistent and the club missed the finals, finishing in tenth position on the ladder with eleven wins and eleven losses, after setting pre season expectations of a top four finish. After the second last round of the season in Round 22, 2012 after Carlton suffered an upset loss against Gold Coast Suns and was mathematically eliminated from finals contention, Ratten was sacked as senior coach of Carlton after his contract was terminated at the end of 2012, one year early. Including his six games as caretaker coach, Ratten coached 120 games for Carlton, recording 60 wins, a draw and 59 losses, bringing a winning percentage to 50 percent. He was the third person to both play and coach over 100 senior games for the Carlton Football Club, after Ken Hands and Norm Clark. Ratten was then replaced by Mick Malthouse as Carlton Football Club senior coach.

Хоторн футбол клубының көмекші жаттықтырушысы (2013 - 2018)

2012 жылдың 5 қазанында Раттен аға жаттықтырушы Алястер Кларксон басшылығымен «Хоторн» футбол клубында көмекші жаттықтырушы қызметіне тағайындалды. 2012 жылдың қараша айында жұмысын бастап, кейіннен 2013, 2014 және 2015 жылдарғы чемпиондыққа қол жеткізген жаттықтырушылар тобының құрамында болды. Раттен 2018 жылғы маусым аяқталысымен «Хоторн» футбол клубынан кетіп қалды.

Сент-Килда футбол клубы (2019 - 2022)

2019 жылы Сент-Килда футбол клубы Раттенді бас жаттықтырушы Алан Ричардсонның көмекшісі етіп тағайындады. 2019 жылғы маусымның ортасында, 17-турдан кейін Ричардсон отставкаға кеткеннен соң, Раттен 2019 жылғы маусымның қалған бөлігіне Сент-Килда футбол клубының мінсіз бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. 2019 жылдың қыркүйегінде, 2019 жылғы маусым аяқталғаннан кейін Раттен Сент-Килда футбол клубының толық уақытты бас жаттықтырушысы болып қайта тағайындалды. 2020 жылғы маусымда Сент-Килданың бас жаттықтырушысы ретіндегі алғашқы толық маусымында COVID-19 пандемиясы жарыстың өтуін қиындатты, маусым наурыз бен маусым аралығында тоқтатылып, кейін пандемия Викторияда күшейген кезде Квинслендке көшірілді. Маусым бойы Нооса-Хедс қаласында болғанмен, Раттен «Сейнтс» командасын 2011 жылдан бері алғаш рет финалдық турнирге жеткізді, «The Gabba» стадионында өткен іріктеу ойынын үш ұпаймен жеңіп, бірақ жартылай финалда болашақ чемпиондарға есе жіберіп, турнирден шықты. 2021 жылғы маусымда Раттен басшылығымен «Сейнтс» командасының ойын көрсетуі төмендеп, 10 жеңіс және 12 жеңіліспен турнир кестесінде 10-шы орынға түсті, нәтижесінде финалдық турнирге қатыса алмады. Раттен 2022 жылғы маусымның соңында, 13 қазанда Сент-Килданың бас жаттықтырушысы лауазымынан босатылды, себебі 2022 жылғы маусымда «Сейнтс» командасы Раттен басшылығымен 11 ойын жеңіп, 11 ойында жеңіліске ұшырады, турнир кестесінде 10-шы орынға ие болды және финалдық турнирге қатыса алмады. Содан кейін Раттенді Росс Лион алмастырды, ол «Сейнтс» командасының бас жаттықтырушысы лауазымына екінші рет оралды.

Солтүстік Мельбурн футбол клубы (2023)

24 қараша 2022 жылы Раттеннің Солтүстік Мельбурн футбол клубына жартылай уақытпен, жартылай алаң жаттықтырушысы ретінде, аға жаттықтырушы Алястер Кларксон басшылығымен және жартылай алаң және желілік жаттықтырушы Джордан Расселлге көмекші жаттықтырушы ретінде қосылғаны жарияланды. 2023 жылдың мамырында Кларксонның Солтүстік Мельбурнның аға жаттықтырушысы қызметінен белгісіз мерзімге кететіні және Раттеннің Солтүстік Мельбурнның міндетін атқарушы аға жаттықтырушысы болып тағайындалғаны хабарланды. Осылайша ол VFL/AFL тарихында үшінші рет міндетін атқарушы аға жаттықтырушы болып тағайындалған тұңғыш жаттықтырушы болды. Раттен 2023 жылғы маусымда Солтүстік Мельбурнды міндетін атқарушы аға жаттықтырушы ретінде барлығы 10 ойынға жаттықтырды, ал Кларксон 2023 жылғы 21-турда Мельбурнға қарсы аға жаттықтырушы қызметін қайта басталды. Содан кейін Раттен көмекші жаттықтырушы қызметіне оралды. Раттен 2023 жылғы маусымның соңында Солтүстік Мельбурн футбол клубынан кетті.

Хоторн футбол клубының көмекші жаттықтырушысы (2024-қазіргі уақытқа дейін)

2023 жылдың 27 қыркүйегінде Раттеннің аға жаттықтырушы Сэм Митчелл басшылығымен "Хоторн" футбол клубына жаттықтырушылық өнімділікті және дамуды басқарушы көмекші жаттықтырушы ретінде қайтып келгені жарияланды.

Жеке өмір

Раттеннің 16 жасар ұлы Купер 2015 жылдың 16 тамызында автокөлік апатында қаза болды.

Мұра және қабылдау

Карлтонның бұрынғы ойыншысы Хит Шотландия, Раттеннің Карлтонның бас жаттықтырушысы қызметін атқарган кезінде Раттеннің командасында ойнаған, Раттенді мақтап былай деді: "Мен үшін, ойыншы ретінде және қазір жас жаттықтырушы ретінде, сіз өзіңізбен жұмыс істеген жаттықтырушылардан үйренесіз, ал ол мен ойнаған жылдары ең көп нәрсені үйренген адамым болды". Сент-Килданың бұрынғы ойыншысы Джаррод Линерт, Раттеннің Сент-Килданың бас жаттықтырушысы болған кезінде Раттеннің командасында ойнаған, Раттенді мақтап былай деді: "Менің жеке тәжірибемде ол керемет адам болды, ойыншылармен өте жақсы қарым-қатынасы болды және ол шынымен де қамқорлықпен қарастыратын адам".