Кіріспе

Постсинаптикалық тығыздық (PSD) – постсинаптикалық мембранаға бекітілген, протеинге толы мамандықтанған құрылым. PSD алғаш рет электронды микроскопия арқылы постсинаптикалық нейронның мембранасындағы электронды тығыз аймақ ретінде анықталған. PSD пресинаптикалық белсенді аймаққа өте жақын орналасып, рецепторлардың пресинаптикалық нейротрансмиттерлердің бөліну орындарына жақын болуын қамтамасыз етеді. PSD мидың әртүрлі аймақтарында мөлшері мен құрамы бойынша өзгешеліктерді көрсетеді және глутаматергиялық синапстарда жан-жақты зерттелген. Постсинаптикалық тығыздықта жүздеген протеиндер анықталды, оның ішінде глутамат рецепторлары, қаңқа протеиндері және көптеген сигналдық молекулалар бар.

Құрылымы

PSD құрылымы мен құрамы синапты пластикалық – оқыту мен есте сақтаудың жасушалық моделі – зерттеудің көптеген молекулалық зерттеулерінің назар ортасында болды. ПСД-лердің диаметрі 250-ден 500 нанометрге, ал қалыңдығы 25-тен 50 нанометрге дейін жетеді, бұл синапстың қызметтік жағдайына байланысты. Синапты пластикалық процесі кезінде, жеке синапстарда ұзақ мерзімді күшейтуді (long term potentiation) тудырғаннан кейін синап өлшемі мен күшінің артуымен бірге PSD-нің жалпы көлемі де артады.

Функция

PSD синапстық жарықшақтағы нейротрансмиттерлердің рецепторларын шоғырландырып, ұйымдастырады. PSD сондай-ақ сигнал беру құрылысы ретінде қызмет етеді. Мысалы, PSD-дегі киназалар мен фосфатазалар белсендіріліп, PSD-ден босатылып, омыртқадағы белоктардың активтілігін өзгертеді немесе белок синтезіне әсер ету үшін ядроға тасымалданады. PSD-нің кейбір ерекшеліктері нейромиомускулярлық байланыс және басқа жасушалық байланыстарға ұқсас, себебі PSD жылдам, асимметриялық сигнал беруді қамтамасыз ететін мамандандырылған жасушалық байланыс ретінде қарастырылады.