Кіріспе

Нейрондардың миелинді аксондары бойымен әрекет потенциалдарының таралуы және эволюциялық биологиядағы тұзданудың анықтамасы.

Нейробиологияда тұзданулы өткізілім – миелинді аксондар бойымен Ранвье түйіндерінен келесі түйінге қарай әрекет потенциалдарының таралуы, бұл әрекет потенциалдарының өткізгіш жылдамдығын арттырады. Ранвье түйіндері – аксон мембранасы арқылы иондар алмасатын аксонның жалғыз жерлері болып табылады, олар миелинмен оқшауланған аксон бөліктері арасында әрекет потенциалын жаңартады, бұл қарапайым тізбектегі электр тогының таралуынан өзгеше.

Механизм

Миелинді аксондар әрекет потенциалын тек миелинді интернодтар арасында орналасқан Ранвье түйіндерінде ғана тудыра алады. Осы шектеу арқасында тұздалымдық өткізгіштік акциондық потенциалды нейрон аксоны бойымен миелинсіз аксондарда мүмкін болатын жылдамдықтан едәуір жоғары жылдамдықпен таратады (150 м/с, 0,5-тен 10 м/с-қа қарағанда). Натрий иондары түйінге енгенде, аксон ішіндегі иондарға қысым түсіріп, электрлік күш пайда болады. Электр сигналының осы жылдам өткізгіштігі келесі түйінге жетеді және тағы бір әрекет потенциалын құрайды, осылайша сигнал жаңарып тұрады. Осылайша, тұздалымдық өткізгіштік электрлік жүйке сигналдарын сигналдың нашарлауынсыз, жоғары жылдамдықпен ұзақ қашықтыққа таратуға мүмкіндік береді. Акциондық потенциал аксон бойымен секіріп бара жатқандай көрінсе де, бұл құбылыс іс жүзінде миелинді аксон бөлігіндегі сигналдың жылдам өткізгіштігі болып табылады. Егер аксонның бүкіл беті оқшауланған болса, акциондық потенциалдар аксон бойымен қайта жаңартылмайды, нәтижесінде сигналдың нашарлауына әкеледі.

Энергия тиімділігі

Миелин қабығы жүйке импульсінің жылдамдығын арттырумен қатар, аксон мембранасы бойынша жалпы энергия жұмсалуын азайтуға көмектеседі, себебі әрбір әрекет потенциалынан кейін концентрацияны тыныш күйге келтіру үшін қажетті натрий және калий иондарының саны төмендейді.

Тарату

Салттық өткізгіштік омыртқалы жануарлардың миелинді жүйке талшықтарында кеңінен кездеседі, бірақ кейіннен Fenneropenaeus chinensis және Marsupenaeus japonicus креветкаларының екі медиалды миелинді алып талшығында, сондай-ақ қүрттің медиандық алып талшығында да табылды. Сондай-ақ, Penaeus креветкасының кішкентай және орташа өлшемді миелинді талшықтарында салттық өткізгіштік анықталды.