Кіріспе

Гамбиялық норвегиялық спринтер (1984 жылы туған)

Джейсума Сайди Ндуре (1984 жылдың 1 қаңтарында туған) – гамбиялық норвегиялық спринтер. Ол Серер тайпасының Ндуре әулетінен шыққан. 2002 жылы 18 жасында Ослоға барып, 1970 жылдан бері Норвегияда тұратын әкесімен бірге қоныстанды. Ол екі дистанциядағы барлық уақыттағы ең жылдам еуропалықтардың жетінші және төртіншісі. Африка чемпионатында қола медальді жеңіп алды, сондай-ақ IAAF Алтын лигасы жарыстарында және IAAF Әлемдік жеңіл атлетика финалында бірнеше рет үштікке кірді.

Ерте және жеке өмір

Саиди Гамбияның батысындағы Бакауда дүниеге келді және анасы тәрбиеледі. Ол алғашқы спринттік жарыс тәжірибесін туған қаласындағы орта мектепте алды. Дәлелдерге сәйкес, ол досы 100 метрлік жарысқа қатысқаннан кейін, оны жеңіп алудан қашып, 200 метрлік жарысқа қатысуға бел буған. 2001 жылдың маусым айында Саиди Лагоста өткен Батыс Африка чемпионатында өнер көрсетіп, 200 метрді 21.27 секундта жеңіп алды. Бұл нәтиже Гамбия үшін жаңа рекордты білдірді. Одан кейін Саиди "Найк" компаниясымен бес жылға созылатын үлкен келісімшартқа қол қойды.

2002 жылдан 2003 жылға дейін

2002 жылы Саиди Норвегияға келген жылы ол халықаралық жарыстарда бәсекелесуді көбірек қатыстыра бастады. Он сегіз жасында ол Ямайканың Кингстон қаласында өткен жастар арасындағы әлем чемпионатына қатысуға мүмкіндік алды. Ол 200 метрге қатысты, бірақ өз тобында бесінші орын алып, бірінші кезеңнен өте алмады. 21,53 секунд көрсетіп, өз тобында бесінші орынға ие болды. Бір аптадан кейін Саиди Англияның Манчестер қаласында өткен Достастық ойындарына қатысты. Ол алғаш рет келесі кезеңге өтті және сонымен бірге 21,25 секунд көрсетіп, Гамбияның жаңа рекордын жаңартты. Дегенмен, ширек финалдағы 21,20 секундтік нәтиже Гамбияның тағы бір рекорды болды. Сол жазда Норвегияға келгеннен кейін, ол 100 метрге қатысып, тамыз айында Драмменде 10,66 секунд көрсетті. Сол маусымда Норвегияда бес спортшы одан жақсы нәтижелер көрсетті. 2003 жылғы маусым да тұрақты прогресспен өтті, бірақ ірі халықаралық жетістіктерге жете алмады. Шілдеде Гетеборгте 10,52 секунд көрсетіп, 100 метрге жүгіру бойынша Гамбияның алғашқы рекордын жаңартты. Бұрынғы рекордты 2001 жылдың мамыр айында Саидидің туған қаласы Бакауде Ламин Саньян 10,54 секундқа орнатқан. Тамыз айында Саиди әлем чемпионатына алғаш рет қатысты, оған бар болғаны 19 жас болған. 2003 жылғы Париж әлем чемпионатында Саиди екінші кезеңге өте алмады. Ол 21,42 секунд көрсетіп, жеті қатысушының арасында алтыншы орынға ие болды, ал осы жарыста күміс жүлдегері Дарвис Паттон да қатысты. Саидидің реакция уақыты 0,128 секундпен ең жылдам болды. Басқа жаңалық ретінде, мамыр айында Саиди алғаш рет 400 метрге қатысып, Ослода өткен жергілікті жарыста 48,76 секунд көрсетті. 2007 жылдан бері ол бұл қашықтықты қайтадан жүгірген жоқ. Дегенмен, ол 30 жасқа толғаннан кейін 400 метрлік қашықтық өзінің басты жарысы болуы мүмкін екенін айтты.

2004-2005 жылдар аралығы

2004 жылы Саиди жоғары деңгейдегі алғашқы халықаралық медалін жеңіп алды және екі қысқа спринт түрінде де айтарлықтай прогресс жасады. Үйдегі маусымда ол 60 метрлік жеке рекордты 6,77 секундқа төмендетті, бұл көрсеткішке ақпан айында Гетеборгте өткен жарыста қол жеткізді. Мамыр айының соңында ол 200 метрде 21 секундтық шекті бұзып, өзінің Гамбия рекордын 20.69 секундпен жаңартты (Szombathely). Осы жарыста ол 100 метрлік рекорды екі күннің ішінде екі рет жаңартты: 29 мамырда 10.46 секунд, 30 мамырда 10.37 секунд. Бұл Гамбия үшін 1996 жылғы чемпионаттағы екі қола медальдан кейінгі үшінші медаль болды. Ол осы чемпионатта 200 метрде топқа ілесе алмады. Тамыз айында Саиди алғашқы Олимпиада ойындарына қатысуға соңғы дайындықтарын жасады. Ұлттық 100 метрлік рекордыны тағы да жаңартты: алдымен Мальмёде 10,29 секунд, содан кейін бір аптадан соң Лиллехаммерде 10,27 секунд. 200 метрлік жарыста әр топтан алғашқы төрт жүгіруші және жалпы ең жылдам төрт нәтиже келесі кезеңге өтеді. Саиди топта бесінші орын алды және 20.78 секунд көрсетіп, соңғы қатысушы болды. Ол бұрынғы Олимпиада чемпионы Шон Кроуфордпен бірге жарысты. Төртінші финалда Саиди алтыншы орынды иеленді және әрі қарай өте алмады. 2005 жылы маусымды 4 маусымда Флоро қаласында ашты, онда 100 метрді 10,53 секундқа, ал 200 метрді 21,14 секундқа жүгірді. 2005 жылғы маусымның басты мақсаты – Әлем чемпионатына қатысу болды. Өткен жылғы Олимпиададан айырмашылығы, Саиди тек 200 метрде ғана өнер көрсетті. Ол топтан және төртінші финалдан оңай өтті. Жартылай финалда ол өзінің тобында 0,07 секундқа Усайн Болттан қалып, бесінші орынды иеленді, ал Болт 20,68 секундпен финалға соңғы жолдама алды. Әлем чемпионатына екі ай қалғанда, ол 12 маусымда Варшавада 200 метрде 20,57 секунд көрсетіп, тағы бір Гамбия рекордын жаңартты. Алайда, 19 наурызда өткен Достастық ойындарында 100 метрге қатыспады. Оның орнына 200 метрге қатысты. Жартылай финалға өткенімен, топта бесінші орын алғандықтан шығып қалды. Ол осы жарыста соңғы орынды иеленген Ученна Эмедолудан 0,04 секундқа қалып қойды, ал екінші топта үш бәсекелес 20.72–20.73 секунд аралығында аяқтады, бірақ финалға өтті. Достастық ойындарынан кейін Саиди келесі айды жаттығумен өткізді, ал сәуір айының соңында Дакарда 200 метрді 20,89 секундқа жүгірді. Екі аптадан кейін ол Дохадағы Супер Гран-приде 20,59 секунд көрсетті, осылайша алғаш рет Әлем чемпионатының финалына қатысу мүмкіндігіне ие болды. 2006 жылғы Әлем чемпионатының финалы Штутгартта өтті, Саиди 200 метрде 20,47 секунд көрсетіп, Гамбияның жаңа рекордын орнатып, халықаралық аренада табысқа жетті. Бұл Гамбиядағы соңғы рекорды болды. Келесі айда Норвегияның иммиграциялық қызметі оның азаматтық өтінімін қабылдады. 2007 жылы ол маусымды Дохада өткен Супер Гран-приде 200 метрде 20.62 секундпен ашты. 100 метрді маусым айының соңына дейін жүгірмеді, ол Лиллехаммердегі ұлттық жарыста жаңбыр астында 10.50 секунд көрсетті. Келесі аптада Мальмёде 10.44 секунд көрсетті, бірақ жарыс сәтті өтті, өйткені ол 200 метрде өзінің ең жақсы уақытын 20.41 секундқа төмендетті. Айдың соңында да жақсы формасын көрсетті, 100 метрде өзінің үш жылдық жеке рекордын 10,10 секундқа төмендетті (Таллин). Сонымен қатар, ол 200 метрдегі жеке үздік уақытын 20.25 секундқа дейін жаңартты. "Норвегия рекорды алда" деген хабарда ол өзінің күтілгенін орындады: 7 тамызда Стокгольмде өткен DN Galan Super Grand Prix жарысында екі жарысқа да қатысты. Ол 100 метрді 10,07 секундқа жүгіріп, 1996 жылдан бері бұрынғы Еуропа чемпионы Гир Моеннің Норвегия рекордын жаңартты. Нәтиже тіпті 1,0 м/с қарсы желде де қол жеткізілді, бұл оған уақыт өте келе 9 секундтық көрсеткішке қол жеткізуге болатынына сенімділік берді. Саиди алғаш рет Норвегия чемпионатында қатысып, екі қысқа спринт түрінде де жеңіске жетті. Чемпионаттың бірінші күні, Аскимде өткен жарыста, жаңбырлы және суық ауа райына қарамастан, 100 метрді 10,14 секундқа жүгіріп, екінші орын алған жүгірушіден жарты секундтан артық өзгешелікпен жеңіске жетті. Бұл нәтижесі үшін ол Ұлттық чемпионаттың ең үздік ер және әйел спортшысына берілетін Король кубогімен марапатталды. Чемпионаттың екінші күні ол 200 метрді "жаттығу сеансы" деп сипаттаған жарыста жеңіп алды. Екі күннен кейін ол Италияның Риети қаласына Асафа Пауэлл және басқа да спортшылармен жарысу үшін барды. Көрсеткіштерге қарай, 1,7 м/с желдің көмегімен Пауэлл іріктеу кезеңінде 9,74 секундтық жаңа әлем рекордын орнатты, ал Саиди өзінің Норвегия рекордын 10,07 секундқа теңеді. Келесі аптада Брюссельде өткен Memorial Van Damme Golden League жарысы болды. Мұнда Саиди тағы да екінші орынды иеленді, бұл жолы Асафа Пауэллдан кейін 10,11 секунд көрсетті. Екі күннен кейін, Берлинде өткен ISTAF жарысында Саиди тұрақтылық танытып, 10,14 секунд көрсетті, бұл жолы Марлон Девоништі озып өтіп, алғашқы Golden League жарысын жеңіп алды. Осы IAAF World Athletics Tour жарыстарындағы табысы оған 2007 Golden League аяқтағаннан кейін Штутгартта өткен Әлем чемпионатының финалына қатысуға мүмкіндік берді. 2007 жылғы IAAF Әлем чемпионатының финалында Саиди 100 метрде екінші орынды, ал 200 метрде бірінші орынды иеленді, екі жарыста да Норвегияның жаңа рекордтарын орнатты. 200 метрде ол жақында Әлем чемпионатының қола медалін жеңіп алған Уоллес Спирмонды жеңіп, 19.89 секунд көрсетті. Бұл нәтиже "үлкен сенімсіздік" деп сипатталды, ал Саиди өзі 20 секундтан төмен нәтижені "ессіз" және "сенуге келмейтін" деп сипаттады. Күн бұрын ол 100 метрдегі ұлттық рекордын 10,06 секундқа төмендетіп, Асафа Пауэллдан кейін екінші орынды иеленді, бірақ екі рет қате старттан кейін жағдай оптималды болмады. 2008 жылдың басында ол Норвегияда "Жылдың жаңа спортшысы" деп жарияланды, кросс-кантри шаңғысында Әлем чемпионатының екі медалін жеңіп алған әйелдерден озып кетті. Ол сол кезде Оңтүстік Африкадағы жаттығу лагерінде болғандықтан, марапаттау рәсіміне қатыса алмады.

Ұлты

Норвегияға көшіп келгеннен кейін, жаңа өлкенің намысын қорғау үшін азаматтығын өзгерту мүмкіндігі туды. Газетке берген сұхбатында Саиди өзін "жүз пайыз норвегиялық" деп мәлімдеді. Гамбия жеңіл атлетика федерациясы, Гамбия Ұлттық Олимпиада комитеті және Жастар мен спорт министрлігі Саидиді "ұлттық батыр" және "ұлттық құндылық" деп есептегендіктен, оның азаматтығын өзгертуге кедергі келтірді. Жыл соңына қарай, Саиди алғаш рет Норвегияның элиталық жеңіл атлетика құрамасының құрамында таныстырылды және тек "қағаз жұмыстары" ғана қалды. 2008 жылғы телеарнадағы сұхбатында ол ұлттық сезімі туралы ойын кеңінен жеткізді. Гамбиялық та, норвегиялық та екенін мойындағанмен, ол адамдардың айырмашылықтарынан гөрі ұқсастықтарын баса көрсетті.

Допингке қарсы іс

2007 жылы Саиди допингке қатысты мәселенің ортасында болды. 8 тамызда IAAF Саиди Джейсунаның (sic) 2007 жылдың 28 маусымында Швейцарияның Луцерн қаласында өткен жарыс кезінде марихуанаға оң сынақ нәтижесін көрсеткенін хабарлады. Саиди сол жерде өткен Spitzenleichathletik EAA жарысында екі спринттік бәсекеде де қатысып, тиісінше 10.26 және 20.41 секунд көрсетті. Бұл бұзушылықтың бірінші рет болуына байланысты, Саидиге қатысты қолданылған жалғыз санкция – аталған жарыстан шеттету және ресми ескерту болды. Норвегия жеңіл атлетика қауымдастығының бас хатшысы мен спорт директоры, сондай-ақ Норвегияның допингке қарсы агенттігі (Antidoping Norge) бұл жағдай туралы хабардар болған жоқ. Саиди Луцернде Гамбия атынан қатысқан.

Осы жағдайға жауап ретінде Саиди Луцерн жарысынан бірнеше күн бұрын дос үйіне барғанда пассивті түрде марихуана түтінін жұтқандығын мәлімдеді. Ол марихуананың спорттық көрсеткіштерге зиянды әсерін ескере отырып, оны біліп тұра қолданбайтынын айтты. Норвегиялық допинг сарапшысы бұл түсіндірмені «өте күмәнді» деп бағалады, пассивті түтін жұту допинг сынағына әсер ете алмайды деді. Басқалар бұл түсіндірмені қолдады. Ұқсас жағдайда, канадалық сноубордшы Росс Ребаглиати бастапқыда 1998 жылғы Олимпиаданың алтын медалін жоғалтты, бірақ кейін медаль қайтарылды; Ребаглиати пассивті түтін жұтуды кінәлады. Кейіннен Саидидің сол жиында достарымен бірге атая шайы ішкенде, олардың бірі шайға марихуана қосып дайындағанын мойындады. Бұл түсіндірмеге сеніліп, желтоқсанда Саиди Норвегияның допингке қарсы агенттігімен ақталды. Алайда, IAAF бұл шешіммен келіспеді және Ндуреге IAAF CAS-қа шағымданудан бас тарту үшін допингке қарсы ережелерді бұзғаны үшін ресми ескерту қабылдау мүмкіндігін ұсынды. Ндуре ресми ескертуді қабылдады.

2008 жыл

Алдыңғы жылдан айырмашылығы, Сайди 2008 жылы жабық үйде жарысуға шешім қабылдады. Ол ақпан айында 60 метрге үш жарысқа қатысты. Бірінші жарыс Флоро қаласында өтті; онда ол жартылай финалда дисквалификацияланды. Бейресми қосымша жарыста ол 6,71 секунд көрсетті, егер жарыс ресми болғанда, бұл Норвегияның жаңа жабық үйдегі рекорды болар еді. Бірақ келесі аптада Сайди Англияның Бирмингем қаласында 6,56 секундқа жүгіріп, норвегиялық рекордты 0,01 секундқа төмендетті. Ол ілеспе жарыста 6,58 секунд көрсеткен. Оның жақсы стартқа ие болғандықтан, жақсаруға әлеуеті бар еді. Соңында, бір аптадан кейін Гентте ол өзінің жеке рекордын тағы да 0,01 секундқа төмендетіп, жарысты 6,55 секундта жеңіп алды. Норвегия жеңіл атлетика қауымдастығының таңғалысы ретінде Сайди 2008 жылғы жабық үйдегі әлем чемпионатына қатыспайтынын мәлімдеді. Дегенмен, сәуір айында Калифорниядағы жаттығу лагерінде ол Сан-Диегодағы АҚШ Олимпиадалық дайындық орталығының спринтерлерінен құралған 4x100 метрлік эстафета командасына қосылып, әлемдік көшбасшы уақытын 38,72 секундқа жеткізді. Бұл нәтиже Тайсон Гей қатысқан АҚШ "Көк" командасының бір апта бұрын көрсеткен уақытына теңесті. 9 мамырда Дохада Саиди 10,01 секундтық жаңа ұлттық рекордпен 100 метрлік жарыста жеңіске жетті. Оның жаңа рекорды оны еуропалық тізімде жалпы жетінші орынға көтерді, бұл күшті қарсыластарды және оңтайлы емес стартты ескере отырып. Сонымен қатар, жарыстың соңғы он бес метріне тізе ауруы кедергі келтірді, Сайди финиш сызығынан өтетін кезде жамбасын ұстап алды. Осының салдарынан ол сол күні кешке жоспарланған 200 метрлік жарыстан бас тартты. Алайда, жарақаттың жеңіл болғаны айтылды, Сайди "өте алаңдамады". Жарақаттың жазылғаны және Саидидің 100 және 200 метрлік жарыстарға қатысатыны туралы хабар тарады. Бірақ бір аптадан кейін бұл хабарлар жоққа шығарылды. Жарақаттан толыққандай жазылмаған Сайди маусымның соңына дейін жарысқа қатыспайтынын мәлімдеді. Оның назары 2008 жылғы маусымның басты мақсатына, яғни 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына әлі де аударылған еді. Пекинде ол 100 метрлік спринтте қатысып, Деррик Аткинс пен Андрей Епишиннен кейін 10,37 секундпен үшінші орын алды. Ол екінші кезеңге жолдама алды, онда уақытын 10,14 секундқа жеткізді. Алайда, ол жартылай финалға өте алмады, өйткені Усейн Болт, Дарвис Паттон және Фрэнсис Обиквелудан кейін өз кезеңінде төртінші орын алды. Ол сондай-ақ жеке 200 метрлік жарысқа қатысып, бірінші кезеңде 20,54 секундпен екінші орын алды. Екінші кезеңде 20,45 секунд көрсетіп, үшінші орын алды және жартылай финалға жолдама алды, бірақ жарыстың бастауында пайда болмады. Көптеген спринтерлерге қарағанда арық болғандықтан, оның дене массасының индексі салыстырмалы түрде төмен және ол көкірек бұлшықтарын дамыту үшін орындықта жаттығу жасамайды. Ол 2009 жылы Берлинде өткен жеңіл атлетикадан әлем чемпионатында 100 метрлік жарыста жартылай финалға өтті. 2010 жылы Еуропа чемпионатында 100 метр мен 200 метрлік жарыстардың финалдарына өтті, бірақ тиісінше алтыншы және бесінші орындарды иеленді. 2012 жылы Еуропа чемпионатында 100 метрлік жарыста үшінші орын алды.