Кіріспе

АҚШ Өкілдер палатасының бір орынға сайлауы 2006 жылғы 7 қарашада 110-шы Конгресс үшін Техас штатының 22-ші сайлау округінде өтті және бұл округке көп назар аударылды, себебі бұл округті бұрынғы Өкілдер палатасының көпшілік көшбасшысы Том Делей, Республикалық партияның көрнекті мүшесі, қылмыстық іс қозғалғаннан кейін қызметтен кетіп, содан кейін республикалық партиясының ішкі сайлауында жеңіске жеткен еді. Техас штатының заңдарына (және оны түсіндіретін сот шешімдеріне) сәйкес, республикалықтар орынды сақтап қалу үшін жазба арқылы дауыс беру кампаниясында жеңіске жеткені керек еді, мұндай жағдай АҚШ Конгресінің сайлау тарихында бар болғаны төрт рет тіркелген. 7 қарашада округте екі сайлау өтті: 2007 жылдың қаңтар айында мерзімі аяқталатын Делейдің бос қалған орнын толтыру үшін өткізілген арнайы сайлау және 2007 жылдың қаңтар айынан бастап екі жылдық мерзімге арналған жалпы сайлау. Арнайы сайлауда бес кандидат болды – төрт республикашыл: Шелли Секула Гиббс, Дон Ричардсон, бұрынғы АҚШ өкілі Стив Стокман және Джаннибекего Хоа Тран, сондай-ақ бір либертариан – Боб Смитер. Демократтардан кандидат ұсынылмады. Секула Гиббс бұл жарыста шамамен 63 пайыз дауыспен жеңіске жетіп, 2006 жылдың 13 қарашасында Конгресс мүшесі ретінде ант берді. Жалпы сайлауда үш негізгі кандидат бақ сынасты: демократ және бұрынғы АҚШ өкілі Ник Лэмпсон, Либертариандық партиясының кандидаты Боб Смитер және республикашыл Секула Гиббс. Бюллетеньде тек Лэмпсон мен Смитердің есімдері тіркелді, себебі Шелли Секула Гиббс Делейдің бұрынғы республикалық партиясының ішкі сайлауында жеңіске жеткендіктен, жазба арқылы дауыс беруге қатысуға тиіс болды. Бұл жарыста Лэмпсон 52 пайыз, Секула Гиббс 42 пайыз, ал Смитер 6 пайыз дауыс жинады.

Том ДеЛейдің этикалық проблемалары

2005 жылдың 28 қыркүйегінде ДеЛей Трэвис округінің үлкен қазылар алқасымен құлық жасау бойынша айыпталып, қамқорлыққа алынды. Осының салдарынан ол Өкілдер палатасының көпшілікке көшбасшысы лауазымынан бас тартты.

2006 жылғы алғашқы сайлау

ДеЛей 2006 жылғы 7 наурызда республикалық праймеризде жеңіске жетті, төрттік жарыста дауыстардың 62 пайызын алды. ДеЛей ең жақын қарсыласы Том Кэмпбелге қарағанда шамамен 20:1 есебімен көп ақша жұмсады. Бұл оның праймериздегі ең төмен пайыздық көрсеткіші болды және ол жалпы сайлауда жеңіске жете ала ма деген сұрақтар тудырды.

Отставка және қайта сайлануға үміткер болмау туралы шешім

2006 жылдың 3 сәуірінде, бұрынғы көмекшісі Тони Руди Джек Абрамофф ісіне қатысты түрлі жемқорлық қылмыстарына кінәлі екенін мойындағаннан кейін үш күн өткен соң, ДеЛей сайыстан бас тартатынын және қайта сайлануға түспейтінін жариялады. Ол сауалнамалар оның демократ оппоненті Ник Лэмпсонды жалпы сайлауда жеңетінін көрсеткенін түсіндірді, бірақ сайлауда жеңілу қаупі тым жоғары екенін айтты. ДеЛей 2006 жылдың 9 маусымынан бастап отставкаға кететінін хабарлады. ДеЛей Вашингтонға жақын Вирджиниядағы өзіне тиесілі пәтеріне көшуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Ол консервативті мәселелерді қолдау үшін жұмыс істейтін лоббилік фирма құру арқылы "консервативті идеалдарға" ең көп үлес қоса алатынын айтты. 2006 жылдың 24 мамырында ДеЛейдің соңғы заң жобасы – 2006 жылғы Асыраушы балаларды қауіпсіз және уақтылы түрде мемлекеттер арасында орналастыру туралы заң Палатада бірауыздан қабылданды. 8 маусымда Палата алдындағы қоштасу сөзінде ол өзінің "күшті" саяси принциптерін қорғады.

Талапқа сай болуын анықтау және атауды алып тастау

2006 жылдың 12 маусымында Том ДеЛейдің дауысы Солтүстік Вирджиниядағы 11 000 үйге жіберілген автоматты қоңырау арқылы республикалық праймеризға үміткер Марк Эллморды қолдайтынын хабарлады. Автоматты қоңырауда ол Калифорнияда тұратынын қате айтты, бұл туралы The Hill басылымында былай делінген: «Жақында мен Солтүстік Калифорнияда дауыс беруге қайта тіркелдім. Менің алғашқы әрекетім – ертеңгі республикалық праймеризде Марк Эллморға дауыс беру болды». Бұл Александрия қаласының сайлау тіркеушісінен шағым тудырып, дауыс беру Техаста тіркелген болуы мүмкін екенін ескере отырып, заңсыз деп мәлімдеді.

Республикалық партияның тағы бір мүшесі сайлауға қатысады

Техас заңына сәйкес, кандидат алғашқы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін, партия оны қайта сайлануға құқығы болмаған жағдайда ғана алмастыра алады. ДеЛей отставкаға шыққанда Вирджиния штатына көшкенін, осылайша қайта сайлануға жарамсыз болғанын мәлімдеді. Кейін Техас Республикалық партиясының төрағасы ДеЛейдің қайта сайлануға құқығы жоқ екенін жариялады және оның орнына кандидат іздеуге кірісті. Алайда Техас Демократтары сотқа шағымданып, Республикалық партияның 2006 жылғы сайлауға басқа кандидатты тіркеуге құқығы жоқ екенін, себебі ДеЛей әлі де сайлауға қатысуға құқылы екенін дәлелдеді. 2006 жылдың шілдесінде округтік судья ДеЛейдің әлі де сайлауға қатысуға құқылы екені туралы шешім шығарды, бұл Техас Республикалық партиясына оның қазіргі тұрғын жеріне сүйене отырып, ДеЛейді жарамсыз деп тануға рұқсат беру конституциялық талаптарды бұзумен тең болар деген қорытындыға келді. 2006 жылдың 3 тамызында Бесінші апелляциялық соттың үш мүшесінен тұратын комиссия бұл шешімді бірауыздан бекітіп, округтік соттың конституциялық аргументін растады. 7 тамызда Техас Республикалық партиясы Бесінші апелляциялық соттың шешімін тоқтату туралы өтінішті Бесінші округ судьясы Антонин Скалияға жолдады. Скалия сол күні бұл өтінішті қабылдамады, ДеЛейдің аты апелляциялық шағымдар қаралатынша бюллетеньде қалуы керек деп шешті. Бұл Республикалық партияның жаңа кандидатты тіркеу әрекеттерін тоқтатты, өйткені Жоғарғы Сот қарашадағы сайлауға дейін бұл істі қарап шеше алмады. ДеЛей 2006 жылдың 8 тамызында Республикалық партияның жазба дауыс беру науқанын ұйымдастыру үшін сайлаудан бас тартатынын мәлімдеді. Нәтижесінде 2007 жылдың қаңтарында басталатын екі жылдық мерзімге сайлау бюллетенінде бірде-бір республикашыл кандидат тіркелмеді.

Демократтар

2006 жылдың 2 қаңтарында Лэмпсон демократ ретінде 2006 жылғы сайлауда ДеЛейге қарсы түсу үшін тіркелді. Лэмпсон 2003 жылғы Техас округтерінің қайта бөлінуіне дейін көршілес округтің өкілі болған; ол 2004 жылы Тед Поға орынсыз қалды. 22-ші округ Лэмпсонның бұрынғы аумағының бірнеше бөлігін, соның ішінде Галвестонның көп бөлігін қамтыды. Ол кезде Палатаның көпшілікке жетекшісі болған ДеЛей 2004 жылы 14 дауыс айырмасымен жеңіске жеткені – Конгресстегі партия жетекшісінен күтілетін көрсеткіштен әлдеқайда төмен еді. Көптеген сарапшылар 22-ші округ, бұрын берік республикалық округ деп есептелген, ДеЛейдің Хьюстон аймағындағы басқа округтерді республикалықтарға көшіру әрекеттерінің нәтижесінде бәсекеге толығанын айтты. Демократтардың күшінің көп бөлігі округтің Галвестон округіне жатқызылады, онда көптеген кәсіби одаққа мүше мұнай-химия өңдеу зауыттарының жұмысшылары тұрады. Лэмпсон 2006 жылдың 16 тамызында үш ірі полиция ұйымы оны қолдағанын жариялады: Ұлттық полиция ұйымдары қауымдастығы, Халықаралық полиция ұйымдары одағы және Техас штатының полиция коалициясы.

Либертариандық

2006 жылдың 25 наурызында Боб Смитер 22-ші округтен Либертариандық партиясынан сайлауға түсу үшін үміткерлікке ие болды.

Республикалық есептік жазба

Техас республикалық партиясы сайлау бюллетенінде тағы бір кандидатты тіркеу мүмкін еместігін мойындап, 17 тамызда 22-ші округтегі округ төрағаларының кездесуін жоспарлап, жазу арқылы дауыс беру жолына көшті. Кездесуге дейін, бұрынғы фаворит саналған, бірақ Скалияның апелляцияны қабылдамауынан кейін Дэвид Уоллес, Техас штатының хатшылығына жазу арқылы кандидат ретінде тіркелді және GOP қолдауы болмаса да сайлауға қатысатынына уәде берді. 17 тамыздағы кездесуде округ төрағалары Хьюстон қалалық кеңесінің мүшесі Шелли Секула Гиббсті республикалық партияның жазу арқылы дауыс беруге арналған кандидат ретінде таңдады. Уоллес бастапқыда Секула Гиббстің қолдауы округтің "халықтық қолдауының" нағыз өкілі емес деп мәлімдеп, жарыста қалатынын білдірді. Бірақ ұлттық республикалықтар жарысқа тек 3 миллион доллар көмектесетінін, егер GOP кандидаттары бір ғана жазу арқылы дауыс беруге арналған кандидатқа шектелсе ғана мүмкін екенін талап еткен соң, Уоллес тамыздың соңында сайлаудан бас тартты. Уоллестің сайлаудан шығуына себеп, 2002 жылы Sugar Land қаласының қазіргі республикалық мэріне қарсы сайлауға қатысқан шешімі болуы мүмкін, ол сол сайлауда жеңіске жеткен еді.

Тәуелсіз

Бұрынғы АҚШ өкілі Стив Стокман, бұрын 9-шы округтің өкілі болған, тәуелсіз кандидат ретінде сайлауға түсуге тырысты, бірақ бюллетеньге ену үшін жеткілікті қол жинауға қойған тырысы сәтсіз аяқталды.

Қаражатты жинау және науқанға жұмсалатын шығындар

2006 жылдың маусым айының соңында Лэмпсонның қолма-қол ақшасы 2,2 миллион доллар болды және шамамен 744 000 доллар жұмсалды. Оның сайлауалды штабының өкілі Лэмпсонның 3 миллион доллардан астам қаржы жинауы тиіс екенін және штаб оның барлық сомасын пайдалануды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. "Біздің жоспарымызда қалдық ақша болуына орын жоқ", - деді Майк Малеис. Қарама-қарсылығы, Секула Гиббс маусым айының соңында банкте шамамен 30 000 долларға ие болды, ол ақша жинауды бастағанына екі ай өткен соң болды. Техас штатының GOP төрағасы Тина Бенкизер округтік төрағалардың тобына республикалық партия бір ғана республикалық үміткер болған жағдайда жарысқа 3 миллионнан 4 миллион долларға дейін жұмсайтынын айтты, деді партияның өкілі Гретчен Эсселл. Уоллес жарыстан бас тартқанымен, тағы бір республикашыл, Дон Ричардсон, өзін жазу арқылы үміткер ретінде тіркелді. Форт-Бенд округінің бұрынғы GOP төрағасы Эрик Тод, ДеЛейдің туған қаласы Шугар-Лэнд кіретін округ, жарысқа көп қаржы жұмсала қоймасын деп күтеді. "Республикалықтар да, демократтар да – баса назар аудайық, зейін қойыңыз – 20-30-ға жуық Конгресс сайлауларында жағдай қалыпты болғанда, мүмкін емес жазу арқылы жеңіске жетуге 3-4 миллион доллар жұмсамайды", - деді ол.

Саясаттар мен болжамалар

Күзде бұл сайлау Ұлттық журналдың мәліметінше, елдегі ең бәсекелі сайлаулардың қатарында болды. Екі тәуелсіз саяси баяндама, Кук саяси шолуы және Ларри Сабатоның «Кристалл шар» баяндамасы, бұл жарысты демократтарға көңіл бөлетін деп бағалады. 2006 жылдың 16 тамызында «Hotline» Техас штатының 22-ші округінен Конгресске өкіл сайлауына қатысушылардың жарысын елдегі ең маңызды 30 жарыстың тізімінде 8-орынға, бұрынғы 14-орыннан көтерді. Тамыздың соңында CQPolitics.com жарысқа қатысты «Нақты фаворит жоқ» деген бағасын «Демократтарға көңіл бөлетін» дегенге өзгертті. 2006 жылдың 30 қазанында Zogby жүргізген сауалнама статистикалық теңдік көрсетті. Секула Гиббс 28 пайыз, Лэмпсон 36 пайыз, Смитер 4 пайыз дауыс алды, бұл 500 респонденттің жауаптарына негізделген.

Өмірбаян

Техас губернаторы Рик Перри 2006 жылдың 29 тамызында ДеЛейдің толық емескез мерзімі үшін (қараша-желтоқсан 2006) арнайы сайлау өтетінін, ол 2006 жылдың 7 қарашасындағы жалпы сайлаумен бірге өткізілетінін жариялады. Бұл сайлаушылардың сол күні екі рет дауыс беруін білдірді – бір рет арнайы сайлауға, бір рет жалпы сайлауға. Сондай-ақ, Секула Гиббстің аты 7 қарашадағы бюллетеньде болады дегенді де білдірді. 29 тамызда Секула Гиббс пен Ник Лэмпсон арнайы сайлауға қатысатындарын мәлімдеді. 31 тамызда Лэмпсон тіркелмеуді шешті. Оның сайлау штабының жетекшісі: "Біз сайлаушыларға Лэмпсонға бір рет дауыс беріп, содан кейін аяқтауға болатынын айтқымыз келеді", – деді. Лэмпсон сондай-ақ, оның қатыспауы арнайы сайлауда ешбір үміткер қажетті көпшілік дауысқа ие бола алмаған жағдайда, екінші турдың шығындарын және шатасуын болдырмауы мүмкін екенін айтты. Секула Гиббстен арнайы сайлау сайлаушыларды шатастыра ма деп сұрады. Ол: "Бұл ерекше жарыс екенін адамдар жақсы біледі", – деп жауап берді. Ол сондай-ақ, бюллетеньде оның атының болуы "есте сақтауға көмектеседі" дейді. Секула Гиббстен басқа, 1 қыркүйекке дейін арнайы сайлауға тағы төрт адам тіркелді: республикашылдар Секула Гиббс, Дон Ричардсон, бұрынғы конгрессмен Стив Стокман және Джаннибекего Хоа Тран, сондай-ақ либертариан Боб Смитер.

Нәтижелер

CQPolitics.com бұл жарыстың қорытындысын былай деп баялады:

Секула Гиббс 13 қарашада қызметке кірісті. Секула Гиббстің жағдайы Конгрессмен Нил Аберкромбидің басынан өткен жағдайға ұқсас, ол 1986 жылдың қыркүйегінде өткен қосымша сайлауда жеңіске жеткенімен, толық мерзімге өту үшін өткізілген алғашқы сайлауда жеңіліске ұшырады. Осылайша, ол қысқа ғана мерзімге сайланды, бірақ кейін 1990 жылы қайта сайланып, жиырма жыл бойы орынды иеленді. "Нью-Йорк Таймс" газетінің хабарлауынша, Секула Гиббс Конгрестің соңғы сессиясында жұмыс істеу үшін Хьюстон қалалық кеңесінен қанағаттануға ниетті екенін мәлімдеді. 2008 жылы Секула Гиббс тағы да осы орынға үміткер болды, республикалықтардың көптеген үміткерлері бақ сынаған сайлауда. Ол алғашқы сайлау күні ең көп дауыс жинаса да, АҚШ сенаторы Джон Корниннің бұрынғы бас штабы және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ветераны Пит Олсоннан айқын артықшылықпен жеңілді. Олсон кейіннен жалпы сайлауда Лэмпсонды жеңіп шықты.