Кіріспе
Ортағасырлық Польша мәдениеті католик шіркеуімен тығыз байланысты болды және елдің ішкі істеріне қатысуы, әсіресе Польша мемлекетінің тарихының алғашқы ғасырларында айқын байқалды. Польшаның ең көне дәстүрлері мен артефакттерінің көптегені Орта ғасырларға жатады, ол Польшада 10-шы ғасырдың соңынан 15-шы ғасырдың соңына дейін жалғасты, одан кейін Польша Ренессансы басталды.
The culture of medieval Poland was closely linked to the Catholic Church and its involvement in the country's affairs, especially during the first centuries of the Polish state's history. Many of the oldest Polish customs and artifacts date from the Middle Ages, which in Poland lasted from the late 10th to late 15th century, and were followed by the Polish Renaissance.
Ерте ғасырлар (10-шы 12-ші)
Польша Корольдігінің христиандануы, Еуропаның қалған бөлігіндегідей, бұрынғы құдайсыз славян мифологиясына негізделген мәдениеттің – Поланияның, Пьяст әулеті тұсындағы Польша Корольдігінің жаңа христиан мәдениетімен толықтырылуына әкелді. XII ғасырда Польшадағы шіркеу желісі сегіз епархияға топталған мыңға жуық приходтан тұрды. Олардың арасында Гнезнен және Плоцк Евангелиялары, шамамен 11 ғасырдың соңында жазылған кітаптар бар. Бұл мектептер студенттерді дін қызметкері ғана емес, сонымен қатар заңгер, дипломат және әкімші болуға дайындады. 1364 жылы құрылған әлемдегі ең көне университеттердің бірі – Краков академиясы (кейін Ягеллон университеті деп аталды). Польша заңдары заң мәтіндері түрінде дами бастады. Польшалық ғалымдардың еңбектері шетелде танымал болғандықтан, польшалық ғылым да дамыды. Батыс Еуропада талқыланған поляк ғалымдарының еңбектерінің көрнекті мысалдары – Мартин Полонус жазған папалар мен императорлар туралы жылнама және Вителоның оптика туралы трактаты. 14 ғасырдың соңында Краков академиясында 18 мыңнан астам студент білім алды. Астрономия, заң және теология факультеттерінде белгілі ғалымдар жұмыс істеді, мысалы, Станислав Скальбмиерц, Павел Влодкович, Ян Глогов және Войцех Брузев. Николай Коперник (Миколай Коперник) ғалам туралы қазіргі түсінікке революциялық өзгерістер әкелген жаңа астрономиялық теорияларды жасады. Польша мен басқа елдер арасындағы байланыс та артты, болашақ студенттер Падуа университетіне, Париж университетіне және басқа да танымал еуропалық академияларға барды. Бұл поляктардың шетелге саяхаттауымен және шетелдіктердің Польшаға келуімен күшейді. Патшалық және герцогтік сарайлар дипломатиялық миссиялар мен неке арқылы шетелдік мәдени ықпалды сіңіріп алды. Польша корольдік сарайы мен көршілес елдер – Венгрия, Богемия, Италия, Франция және Германия мемлекеттері арасындағы байланыс уақыт өте келе артты. Польшаға неміс отарлау процесі (Ostsiedlung) де әсер етті. Неміс қоныс аударушылары Шығысқа көшіп келгенде, олар түрлі білім мен әдет-ғұрыптарды алып келді (мысалы, Магдебург заңдары). Немістер көбінесе қалаларға қоныстанды, сондықтан поляк қалалық мәдениеті Батыс Еуропа мәдениетіне ұқсас болды. Батыс ықпалымен Польша мәдениеті шығысқа тарады, оның басты салдары – Польша-Литва одағы болды. Батыстағыдай, готика сәулеті Польшада да танымал болды, негізінен шіркеудің және осы жаңа стильдің негізгі демеушілері болған қалалардың өсіп келе жатқан ықпалы мен байлығына байланысты. Ұлы Казимир III билік құрған кездегі елеулі экономикалық дамумен бірге бұл Польша ландшафтының үлкен өзгеруіне әкелді, өйткені бүкіл елде жүздеген готикалық ғимараттар пайда болды. Готика стиліндегі Краков, Вроцлав, Гнезно және Познань соборлары жаңа стильде салынды немесе қайта салынды, сондай-ақ жүздеген базиликалар мен шіркеулер, мысалы, Краковтағы Сент-Мария шіркеуі және Сандомирдегі коллегиат шіркеуі. Готикадағы зайырлы ғимараттар, мысалы, қала әкімдіктері де көп болды, мысалы, Казимеж және Вислица жаңа қалаларында. Казимир қорғанысты жақсартуға да қаржы салды. Қала қабырғалары, басқа қала бекіністері және жеке қамалдар тұрғызылды. Казимир стратегиялық маңызды аймақтар мен байланыс желілерін күзету үшін кем дегенде 40 жаңа қамал салуды тапсырды (олар өте көп болғандықтан, қазіргі Польшада «Бүркіт ұялары жолы» бар). Краков академиясы өзінің орнын Collegium Maius алды. Бұл кезде сәулет өнері ғана өркендеген жоқ. Патшалардан бастап ақсүйектерге дейін, сондай-ақ дін қызметкерлері мен қала патрициялары сияқты бай және ықпалды адамдардың қамқорлығы әртүрлі суретшілерге шедеврлер жасауға мүмкіндік берді. Мысалы, Львов архиепискобы Гжегорц Санок, өзі де ақын болғандықтан, көптеген ғалымдар мен жазушыларды қолдады, мысалы, патша Казимирдің ұлдарына мұғалім болған Тосканадан Филип Каллимах және Ягеллон университетінің профессоры. Ғимараттар алтын мен күміс бұйымдармен, суреттермен, боялған шыны терезелермен, тас пен ағаш мүсіндермен және тоқыма бұйымдармен әшекейленді. Белгілі ескерткіштердің қатарына Вавель соборындағы Ұлы Казимирдің саркофагы, Миколаж Хабершрактың Краковтағы Киелі Екатерина шіркеуінің құрбандық үстелі, Торуньдегі Киелі Николай шіркеуінің витраж терезелері, Киелі Станиславтың басын сақтау орны және Пётр Кмитаның қайырымдылығынан алынған...