Кіріспе
Фристайл мотокросы (FMX деп те аталады) – мотокросс спортының бір түрі, онда мотокроссшылар секірулер мен трюктер арқылы қазылар алқасын таң қалдыруға тырысады. Фристайл жарыстарының екі негізгі түрі бар:
«Үлкен ауа» (сонымен қатар «үздік трюк» деп те аталады), онда әр мотокроссшы топырақпен жабылған пандустан екі рет секіреді – әдетте 75 футтан (22,8 метрден) астам қашықтыққа. Қазылар алқасы стильді, трюктердің қиындығын және түпнұсқалығын бағалап, 100 балдық шкала бойынша ұпай қояды. Әр мотокроссшының ең жоғары бір секіруінің ұпайы салыстырылады, ең жоғары ұпай иесі жеңіске жетеді. Фристайл мотокросы – екі жарыс түрінің ескісі, онда мотокроссшылар әртүрлі ұзындығы мен бұрышы бар бірнеше секірулерден тұратын трассада 90 секундтан 14 минутқа дейін созылатын екі кезеңді орындайды, трассаның ауданы әдетте 1-2 акр (0,4-0,8 гектар) болады. «Үлкен ауа» сияқты, қазылар алқасы да әр қатысушыға 100 балдық шкала бойынша ұпай береді, қиын трюктер мен секірулердегі өзгерістерді бағалайды. Ең танымал фристайл мотокросы жарыстарына Red Bull X Fighters, NIGHT of the JUMPs, X Games, Gravity Games, Big X, Moto X Freestyle National Championship және Dew Action Sports Tour жатады. Фрирайд – фристайл мотокросының бастапқы түрі, ол Оңтүстік Калифорнияның төбелерінде пайда болды, себебі Джереми МакГрат және Фил Лоуренс сияқты кәсіби мотокроссшылар Реш каньонының төбелерінде «ойнап» жүрді. Оның қатаң құрылымы жоқ және әдетте мемлекеттік жерлерде жүзеге асырылады. Мотокроссшылар өздерінің трюктерін орындау үшін табиғи секірулер мен құлауларды жасайды. Кейбір фрирайдерлер құмды төбелерде секіруді ұнатады. Фрирайд көбірек дағды мен ой-қиялы қабілеттерді талап етеді. Ең танымал фрирайд орындарына Калифорниядағы Окотилло Уэллс, Гламис Дюн және Бомонт, ал Ютадағы Кейнвилл жатады.
Big air (also known as "best trick"), in which each rider gets two jumps — usually covering more than 75 ft (22.8 m) — from a dirt covered ramp. A panel of judges evaluates the style, trick difficulty, and originality and produces a score on a 100 point scale. Each rider's highest single jump score is compared; top score wins. Freestyle motocross, the older of the two events, in which riders perform two routines, each lasting between 90 seconds and 14 minutes, on a course consisting of multiple jumps of varying lengths and angles that generally occupy one to two acres (.4 to .8 hectares). Like big air, a panel of judges assigns each contestant a score based on a 100 point scale, looking for difficult tricks and variations over jumps. Notable freestyle motocross events include Red Bull X Fighters, NIGHT of the JUMPs, the X Games, Gravity Games, Big X, Moto X Freestyle National Championship, and Dew Action Sports Tour. Freeriding is the original form of freestyle motocross which started in the hills of southern California; due to professional racers such as Jeremy McGrath and Phil Lawrence "play riding" in the hills of reche canyon. It has no structure, and is traditionally done on public land. Riders form natural jumps and drop offs to execute their tricks on. Some freeriders prefer to jump on sand dunes. In many ways, freeriding requires more skill and mental ability. Notable freeriding locations include Ocotillo Wells, Glamis Dunes and Beaumont in California, and Caineville, in Utah.
Артқа қарай лақтырудың дамуы
Бір кездері артқа лақтыру мүмкін емес деп саналды, "FMX-тың қасиетті граалы". Фристайлмен айналысатын спортшылар 1998 жылы "Children of a Metal God" фильмі суға түсуді көрсеткеннен кейін осы ойынға қызыға бастады. Сондай-ақ, бұл BMX велосипедтерінде көптеген рет жасалды, және FMX жүргізушілері BMX жүргізушілерінің трюктерін қолданады, мысалы, Трэвис Пастрана Indian Air-ді орындағанда, бастапқыда BMX-ші Мат Хоффманнан. 1991 жылы Хосе Янез мотокросс велосипедін артқа бұраған алғашқы адам болды. Ол BMX велосипедінде істегендей, мотоциклін тұзды өзенге лақтырып жаттықты. Ол велосипедке зақым келтірудің алдын алу үшін суға түсер алдында 80 см³ мотоциклінің қозғалтқышын сөндіреді. Янез әлемдегі алғашқы ремппен мотокросты 80 см³ мотоциклде 1991 жылдың қазан айында Колорадо штатының Пагоса-Спрингс қаласында өзі салған 8 фут биіктіктегі қорапты секіруде орындады. Жозедің келесі мотокросс артқа қайтпақ әрекеті, бұл жолы The National Enquirer үшін, Жозе мотоцикл мен велосипедтерден екі жыл бойы жарақат алған тізеден жарылып қалды. 1993 жылы Боб Кол мотокросс велосипедінде кері қайтқан екінші адам болды. Мотоцикл 1993 жылғы Honda Cr80 болды. Ол BMX-пен кәсіби жарыста жарысып, велосипедпен жиі жарысып жүрді. Ол 1995 жылы апатқа ұшырап, ауыр жарақат алғанға дейін бұл трюкті көрсетуді жалғастырды. 2000 жылы Кэри Харт 2000 жылғы Гравити Ойындарында модификацияланған топырақтан түсіру пандусынан толық көлемді мотокросс велосипедінде бірінші рет кері қашуға тырысты. Құн түсіру мүлдем дұрыс болмады, ал Харт одан кейін бірден құлады. Бірақ Фристайл мотокросы мәңгілікке өзгерді. Көптеген адамдар оны сынап көрді, мысалы, Трэвис Пастрана, ол жазғы X ойындарда Step Up секіруден кері секіруге тырысты. Ол ұшып бара жатқанда аяғын сындырып, ұшып кетті. Тікенекті қалыпты FMX орнатуда, шаңға арналған пандустан түсіру кезінде әлі сыналған жоқ. Харт 2001 жылы Moto X Best Trick байқауында Жазғы X ойынында қайтадан кері қағылуға тырысты, бірақ велосипедтен 45 фут (14 м) биіктікте қашып кетті, өзін ауыр жарақаттады. 2002 жылы Кейлеб Уайт 2002 жылы 25 сәуірде Рог Вэлли Мотокросс трассасында (RVMX) үлкен мотоциклге кері қайтқан алғашқы адам болды. Бұл кері қайтпақ RVMX жолын күтіп-ұстау кезінде жиналған шөптің кесінділері, жапырақтары мен қабығының малч үйіндісі үстінде орындалды. Уайт төртінші құбырды толық тік тұрып, малчтың үйірісіне тығып, сонда орнатты. 2002 жылы Х-Ойынның даңқы қайтадан көтерілді. Трэвис Пастрана мен Майк Метцгер де пандустардан секіріп шыға алатын. Кенни Бартрам әлі де құлақты лақтыруды үйреніп жүрді, оларды топырақтан түсірудің артқы жағында жасады, 2000 жылғы Гравитациялық ойындардағы Харт сияқты. Ойланбайтын нәрсе шындыққа айналды; фристайл жарыстарында артқа қарай секіру енді кең тараған. Майк Метцгер артқы жағына кері қайтты, ол оны жазғы X ойындарда алтын медальмен марапаттады. Гравитация ойындары басталғанда, жүгірушілер артқа қарай секірудің түрлі түрлерін жасап, көрермендер мен төрешілерді таңғалдырды, олар жүгірушілерге қалай ұпай беру керектігін білмеді. 2003 жылы "No Footers", "HeelClickers" және "One Handed" Backflips сияқты тұрақты трюктер қолданылды. 2003–2005: Бұл жылдары клиффхангерлер, кордовалар және т.б. Сонымен қатар, кейбір адамдар тек қана осімен ауыстырып көруге болатын 360-шы модельдер де бар. Артқа қайтпақ үлкен қашықтыққа, соның ішінде 100 футқа (30 м) дейін жетілдірілді. 2005 жылы Луисвилл қаласында (Кентукки штаты) өткен алғашқы Dew Tour турнирінде Трэвис Пастрана төрт рет қатарынан артқы жаққа секіріп түсті. 2006 жылы Денвер Деу турінде Кенни Бартрам бірінші болып бір қолмен кері қашып ұшып кетті. 2009 жылы "Nitro Circus" фильмін түсіру кезінде Пастрана үлкен кроссоверлік секірудің бір бөлігі ретінде 120 фут (37 м) артқа секіріп, процесте төмендегі бірнеше саяхатшыларды айналдырды. 2006 жылы Трэвис Пастрананың өзінің танымал "Nitro Circus" Freestyle Motocross фильмдерінде таудан / құмнан екі есе артқа ауысқан бейнесі пайда болды. 2006 жылы 4 тамызда Лос-Анджелесте өткен X Games 12-інде ол жарыста екі есе артқы қақпақ түсірген алғашқы жұлдыз болды. Көптеген адамдар мүмкін емес деп санаған тағы бір амалды жасады, ол бұдан былай ешқашан жасамауға ант берді. 2007 жылы Скотт Мюррей көбік шұңқырының соңына қойылған көбіктің үлкен бөлігінде екі есе кері кері секіреді. Сол жылы Мюррей X ойынында екі есе артқы қағылуға тырысты, бірақ қону кезінде құлады. Ол Италиядағы суперкроста жеңіске жетті. 2008 жылғы X жазғы ойынында Джим Дечэмп алдыңғы флипке ұшып, арқасын сындырып, құлады. Үш айдан кейін MTV-дегі Nitro Circus 1-ші маусымында Дешамп Гиннес рекордтарының эпизодында алдыңғы флипті орындады. 2009 жылдың басында Metal Mulisha жүргізушісі Джереми Луск Харт Аттак Indian Air Backflip-ке тырысты. Ол айналмады және құлады, қону жеріне басын соқты. 10 ақпан күні бас және жұлын зақымдарынан қайтыс болды. X Games 17-де Джексон Стронг ең жақсы трюк байқауында мотокросс велосипедінде алғашқы флипті орындады. 2015 жылдың басында Nitro Circus жүргізушісі Джош Шихан Трэвис Пастрананың Мэриленд штатындағы "Pastranaland" кешенінде арнайы пандус/топырақ орнатуда тағы бір мүмкін емес деп саналған үш есе артқа секіруді орындады. Бұрын Мэриленд кешеніндегі үлкен ауа жастығына осы амалды орындаған, сондай-ақ осы трюк үшін салынған арнайы пандусты пайдаланған. 2016 жылы Nitro World Games-те Грег Даффи алғашқы екі есе флипті орындады.
Жүргізуші жабдықтары
FMX жүргізушілері әдетте MX жарыскерлері сияқты көптеген бірдей жабдықтарды пайдаланады. Оларға қауырсын, көздік, қолғап, бут, жейде, мойын тіреуі, кеуде қорғанысы және MX шалбар жатады. Олар осы жиынтықты шынтақ және тізе сақтандырғыштарымен толықтыруы мүмкін. Ең қауіпті трюктарды орындағанда, Трейвис Пастрананың екі рет артқа лақтырылғандағысындай, кеуде мен аяқтарды қорғау үшін жүргізушілер "дене бронясын" киюді де таңдай алады.
Мотоциклдің модификациялары
Жүргізушілер салмақты азайту және өнімділікті арттыру үшін модификацияланған бөлшектермен мотокросс мотоциклеттерін пайдаланады. Көбінесе жүргізушілер орындықтың көбігін жұқартады, осылайша қозғалыс аясын кеңейтіп, орындыққа жақсырақ ұстаным алады. Рульді тұрақтандырғыштар да жиі қолданылады және рульді босатуды қажет ететін трюктер кезінде алдыңғы дөңгелекті тік бағытта ұстап тұруға көмектеседі. Көптеген жүргізушілер рульдің енін қысқартады, мысалы, "heelclicker" немесе "rodeo" сияқты трюктерді орындау үшін аяқтарын рульге қоюды жеңілдету үшін. Артық кабельдер, мысалы, тежегіш және басқару кабельдері, жүргізушінің буттары велосипедке ілігіп қалмауы үшін рульден алысқа жылжытылады. FMX мотоциклінің қозғалтқышы мен механикалық бөліктері көбінесе стандартты күйінде болады, жарыс мотоцикліне қарағанда мұқият реттеуді қажет етпейді. Жүргізушілер "Kiss Of Death Backflips" трюгін орындағанда көмектесу үшін рульге "балдақ" орнатуы мүмкін. "Балдақ" әдетте рульден шығып, жүргізушінің білегінің немесе қолының алдына орналасқан металл пластина немесе құбыр болып табылады, ол айналуды тоқтатып, мотоциклдің қозғалуын жалғастыруға мүмкіндік береді. Мотоциклдерде қуаттылығы жоғары шығарылым құбырлары орнатылады. Мотоциклдің өте берік аспасы мен жоғары сапалы дөңгелектері болуы керек.
Велосипедті немесе оның иесін емес жабдықтар
Фристайл мотокросының маңызды бөлігі – көбік шұңқыры. Олардың мөлшері әртүрлі болуы мүмкін, бірақ көбінесе тікбұрышты жәшіктер, ішіне ұсақталған немесе куб тәрізді көбік толтырылады. FMX мотоциклшісі қауіпті немесе жаңадан жасалған трюктердің бірін орындау үшін трамплиннен секіріп, қону орнына қарамастан, қауіпсіз көбікке қауіпсіз қонады. Трамплин әдетте металдан жасалады, себебі бұл трамплиннің жиегін (кромкасын) тұрақты ұстайды. Қону трамплині көбінесе топырақтан салынады. Егер шарада жеткілікті қаражат болмаса, қону трамплиндері жүк көліктеріне немесе тіркемелерге орнатылуы мүмкін. Дегенмен, еркін жүргенде (фрирайд) мотоциклші топырақтан топыраққа секіреді.