Кіріспе

Велоспорт – спорт түрі.

BMX – велосипед мотокросының немесе велосипедтік мотокростың аббревиатурасы, BMX велосипедтерінде жарыс немесе еркін стильдегі BMX, сондай-ақ көшеде немесе жолдан тыс демалыс ретінде тамашаланатын велосипед спортының бір саласы.

Тарих

BMX 1970-ші жылдардың басында АҚШ-та басталды, сол кезде балалар оңтүстік Калифорниядағы топырақ жолдарда велосипедтерімен жарысуға түсті, бұл оларды сол кездегі мотокросс жұлдыздары шабыттандырды. Schwinn Sting Ray және басқа да дөңгелектеу велосипедтердің өлшемі мен қолжетімділігі оларды осы жарыстарға арналған табиғи таңдауға айналдырды, себебі оларды жақсы басқару және өнімділік үшін оңай жарақтата білуге болады. 1970-ші жылдардың ортасына қарай BMX жарыстары кең тарады. Балалар Калифорнияда арнайы салынған жолдарда жол велосипедтерін жолдан тыс жарыстырды. "On Any Sunday" (1971) мотокросс жарыстары туралы деректі фильмі АҚШ-та ұлттық қозғалысқа түрткіс берген деп есептеледі; оның кіріспе сахнасында балалар Sting Ray велосипедтерімен жолдан тыс жүріп жатыр. Осы онжылдықтың ортасына таман спорт өріс алды, және өндірушілер осы спортқа арналған велосипедтер жасауды бастады.

АҚШ-тың уақыт сызығы

1974 жылы Джордж Эссер коммерциялық емес велосипед мотокросын санкциялайтын ұйым ретінде Ұлттық велосипед лигасының (NBL) негізін қалады. NBL құрылғанға дейін Эссер мен оның әйелі Мэри Америка Мотокросс Ассоциациясымен (AMA) мотоцикл жарыстарын санкциялаған. Олардың Грег және Брайан есімді екі ұлы мотоциклдерде жарысқан, сонымен қатар достарымен BMX-те жүргенді де ұнатқан. Олардың ұлдарының қызығушылығы және Шығыс аймағында BMX ұйымдарының болмауы Эссерді Флоридада NBL-ді құруға түрткі болды. 1977 жылға қарай, өсіп келе жатқан спорттың ұлттық санкциялайтын органы ретінде Америка велосипедшілер қауымдастығы (ABA) құрылды. Қазіргі таңда фристайл BMX жыл сайынғы Жазғы X ойындарының экстремалды спорт жарыстарының және АҚШ-тың шығыс және батыс жағалауларында негізінен өткізілетін Etnies Backyard Jam жарыстарының маңызды бөлігі болып табылады. Спорттың танымалдылығы оның салыстырмалы түрде оңайлығымен және жүруге және трюктар жасауға қолайлы орындардың болуымен байланысты артып келеді.

Ұлыбританияның BMX жарылысы

Ұлыбританияда BMX 1980-ші жылдардың басында, әсіресе 1982 және 1983 жылдары қарқынмен дамыды, BMX велосипеді балалар мен жасөспірімдер үшін міндетті велосипедке айналды. Бұрынғысы шағын сала болған BMX, осы кезде жас жүргізушілердің арасында ең танымал велосипедке айналды, үлкен жасөспірімдер мен тіпті ересектер «BMX Bi Weekly» сияқты басылымдар арқылы танымал болды, онда Тим Марч және Энди Раффел сияқты белгілі есімдер жарияланды. 1985 жылы жарыстан фристайлға көшу орын алды, стиль хромды рамалар мен қара, көк немесе қызыл түсті компоненттердің үйлеспеуінен, бір ғана түсті велосипедтерге, оның ішінде магний қорытпасынан жасалған дөңгелектерге және тіпті сәйкес келетін шиналарға өзгерді. BMX британдық көшелерде күрт дамығандықтан, велосипедпен айналысқан балалар мектепті бітіріп, жұмысқа кеткенде оның да осылай тез жойылуы заңды болды. 1986–1987 жылдары Ұлыбританияда сату күрт төмендеді, ал жаңасы – барлық жерлерге арналған велосипед немесе тау велосипеді (1970-ші жылдардың ортасынан Калифорнияда пайда болған тағы бір тренд) жылдам дамып, ересектердің ең танымал велосипедіне айналды. 1980 жылы Ұлыбританиядағы алғашқы BMX трассасы Ипсвич BMX клубының күшімен Ландзир паркінде (Ипсвич қаласы) құрылды, ол әлі күнге дейін жаттықтырулар мен жарыстарды жүзеге асырып келеді.

Халықаралық даму

1981 жылғы сәуірде Халықаралық BMX федерациясы құрылды, ал 1982 жылы алғашқы әлем чемпионаты өтті. 1993 жылдың қаңтарынан бастап BMX Халықаралық Велосипедтік Одақтың (UCI) құрамына енді. 2003 жылы Халықаралық Олимпиада комитеті BMX-ті 2008 жылғы Пекин қаласында (Қытай) өткен жазғы Олимпиада ойындарының толыққанды медальдық спорт түрі деп мойындады, соның нәтижесінде Марис Штромбергс (Латвия атынан ер адам) және Анн Каролин Шоусон (Франция атынан әйел адам) алғашқы Олимпиада чемпиондары атанды. Көптеген дарынды BMX спортшылары тау велосипедінен төмен құлау сияқты басқа да велосипедтік спорт түрлеріне өтеді, олардың ішінде Австралиялық олимпиадашы Жаред Грейвс, Эрик Картер және жас BMX жарыскері Аарон Гвин бар. Сонымен қатар, көп мәрте әлем және Олимпиада чемпионы, трекке арналған спринтші Крис Хой да BMX спортшысы ретінде карьерасын бастаған.