Кіріспе

Маунт-Уилсон ақылы жолы (1891–1936) – тарихи жол, ол Вильсон тауына Альтаденадағы тау етегінен көліктер жүре алатын жол арқылы көтеріледі. Оған Пасаденадан Санта-Анита даңғылы (қазіргі Альтадена-Драйвтың солтүстік-оңтүстік бөлігі) арқылы жетуге болады, ол тікелей ақы төлеу үйінің алдындағы верандасына дейін жеткізеді. Жол әлі де жүрмейтін көліктерге (жаяу жүргіншілер, велосипедшілер және жылқылар) Итон каньоны арқылы қолжетімді – табиғат орталығының кіреберісінен немесе Пайнкрест драйвтағы қақпадан (Альтаденадағы Альтадена драйвінен жақын жерде). Жолдың кейбір бөліктері көшкін қатерінен бірнеше рет жабылды. 2005 жылғы көшкін жолдың 50 метрін қиратты, бірақ ол қайта салынды және қайта ашылды. Вильсон тауында ежелгі заманнан бері, жергілікті индейістер тұрған кезден бастап адамдар жүріп-келіп жатыр. Бенджамин Дэвис Уилсон Сьерра-Мадре арқылы Кішкентай Санта-Анита каньонынан Маунт-Уилсон тауының шыңына дейін лайықты жол салды.

Ақылы жолдың басталуы

Гарвард телескобын орнату 1889 жылы қиындықтарға толы болды, әсіресе ескі Уилсон жолымен көліктік кезінде. Осы қиындықтар Вильсон тауына көбірек қол жетімді жол салуға деген қызығушылықты тудырды. 1889 жылдың маусым айында судья Бенджамин Итон Пасаденаның көрнекті кәсіпкерлерінің тобын жинап, Маунт-Уилсонға дейін керуен жолы салу мәселесін қарастырды. Он сегіз адам капитал салуға келісті және 1889 жылдың 12 шілдесінде олар «Пасадена және Маунт-Уилсон ақылы жол компаниясын» құрды. Алайда, компания жол салуда ешқандай прогресс жасамас бұрын банкротқа ұшырады. Бірнеше жыл өткен соң, бастапқы инвесторлардың бесеуі жобаны қайта ұйымдастырып, қайта қаржыландырды, бірақ Гарвард телескобы алынып тасталғандықтан және Маунт-Уилсонға деген қызығушылық азайғандықтан, олар жобаны он екі футтан төрт футқа дейін кішірейтуді жөн көрді. 1891 жылдың маусым айында, бес айлық жұмыстан кейін, қолданылатын он шақырымдық (16 км) жол салынды. Шілдеде жаңа ақылы жол ресми түрде ашылды және Лос-Анджелес округінің Бақылау кеңесі жаяу жүрушілер үшін 25 цент (1891 жылғы 0,25 центтің қазіргі шамасы <есептелген сома>) және атпен жүрушілер үшін 50 цент мөлшерін белгіледі. Жаңа жол «Жаңа Маунт-Уилсон жолы» деп аталды және ол көп ұзамай ескі Сиерра-Мадре жолынан гөрі танымал болды. Аяқтап, жүк таситын малдардың қозғалысы соншалықты қарқынды болды, 1893 жылдың маусым айында екі бағытты қозғалысты жеңілдету үшін жол алты футқа дейін кеңейтілді.

Вильсон тауының обсерваториясы

Бірте-бірте таудың Уилсон ақылы жол компаниясы таудағы көптеген танымал жерлерді иеленді. 1896 жылы олар Стрейн мен Мартиннің лагерьлерін сатып алды, ал 1901 жылы тау басына құқық үшін АҚШ Жер басқармасына 800 доллар төледі. 1904 жылы Маунт-Уилсон ақылы жол компаниясы иелігін кеңейтті. 1905 жылы компания Карнеги институтымен 99 жылдық жалға алу келісіміне келді, жаңа обсерватория орналасуы үшін тау басының бір бөлігін ұсынды, бүгінде ол Маунт-Уилсон обсерваториясы деп белгілі. Жаңа обсерваториямен айналысқандарға ақылы жолды және таудағы су құқығының жартысын тегін пайдалануға рұқсат берілді. Қарсылығында, Карнеги институты жұртшылықтың әрқашан обсерваторияға қол жеткізе алатынына келісті. Карнеги обсерваториясы Маунт-Уилсонға қызығушылықты жаңартты және тау басына саяхатшыларды тартты. 1905 жылы көптеген жаңа келушілерді қабылдау үшін ақылы жол компаниясы бір қабатты қонақ үй салды, оның айналасында түнделуге арналған коттедждер орналасқан. 1913 жылы өрттен қираған алғашқы қонақ үйдің орнына сол жерде үлкен жүзу бассейні бар жаңа, үлкен қонақ үй салынды. Карнеги обсерваториясы үшін жаңа, үлкен телескоптар жобаланғанда, тауға бөлшектерді таситын жүк көліктеріне арналған автомобиль жолы қажет болды. 1907 жылы жол он футқа дейін кеңейтілді, жұмыстың көп бөлігі жапондық жұмысшылар мен есектің тартқан сыпыру машиналарын қолдана отырып қолмен жасалды. 1917 жылы Хукер телескопының бөлшектерін тасымалдауды жеңілдету үшін жол толық 12 футқа (4 метрге) дейін кеңейтілді. Автомобильдерге қол жеткізу жарияланғанмен, жүргізушілерді ақылы жолды пайдаланудан көтерген. Біріншіден, егер жүргізушілер таудың басына алдын ала қоңырау шалмаса, обсерваторияларға қызмет көрсететін үлкен жүк көліктеріне кездесуден қорқыныш болды. Содан кейін, көптеген көліктердің қауіпті жол жиегімен жүруді талап ететін өткір бұрылыстар болды. 1907 жылы өзінің «Франклин» көлігімен тауға көтерілген Пасадена тұрғыны Л. Л. Уитман: «Бес жүз доллар үшін де мен бұл сапарды қайта жасамаймын», - деді. Көлікпен жүрмейтіндер үшін танымал Маунт-Уилсон автобус желісі болды.

Соңғы жылдары

1930 жылдардың басында Ла-Канададан Арройо-Секо арқылы жаңа, жоғары жылдамдықты автомобиль жолы салынып жатыр. Жаңа Angeles Crest тас жолы 1935 жылға қарай асфальтталып, Red Box Canyon-ға және Mt. Wilson-ға арт жағынан сапарға дайын болды. Тарихи Mt. Wilson ақылы жолы 1936 жылдың наурыз айында жұртшылыққа жабылып, АҚШ Орман шаруашылығы қызметіне тапсырылды. Бүгінде бұл жол Хеннингер Флэтс және Маунт-Уилсонға апаратын танымал жаяу серуендеу бағыты болып табылады. Жолға Альтаденадағы Пайнкресттегі қақпадан немесе Итон каньонынан кіруге болады.