Кіріспе

1983 жылы жазылған Эрнест Дж. Гейнс романы, 1987 жылы экранға түсірілген. "Ескілер жиыны" – Эрнест Дж. Гейнстің 1983 жылы жарық көрген романы. Оқиға 1970-ші жылдардағы Луизиана штатындағы қант қамысы егісіндегі шаруашылықта өрбітеді. Роман азаматтық құқықтар қозғалысынан кейінгі Оңтүстіктегі нәсілдік дискриминация мәселесін көтеріп, оған арналған. Романның басты кейіпкерлері каджун шаруасы Боны өлтіргенін мойындайды, осылайша кінәліні қорғауға тырысады және бұл әрекетті өздерінің ерліктерін көрсету жолы деп санайды.

1-6 тараулар

Бір күні түстен кейін Кенди Маршалл, ақ плантация иесі, Бо Бутан есімді ақ каджун фермерінің Мату есімді қараңғы терілі адамның ауласында атып өлтірілгенін анықтайды. Матудың тәрбиесінде болғандықтан, ол оны қорғауға тиіс екенін сезінеді. Ол үшін ол он жеті қара нәсілді ересек еркектің көмегіне жүгінеді, олардың әрқайсысына мылтық және 5 нөмірлі бір бос патрон алып, Матудың ауласына келуін сұрайды. Боның денесі табылып, бірнеше сағат өткен соң Маршаллдағы қара нәсілді қауымдастықтың ер адамдарының көбі сол жерде жиналады. Кенди мен еркектердің бәрі кінәліні қорғау мақсатында, кімнің өлтіргенін мойындауға тырысады.

7-15 тараулар

Шериф Мапес оқиға орнына Матуды қамау үшін келеді, Мапес оны кісі өлтірген деп санайды. Шериф сондай-ақ Боның әкесі Фикс Бутанның Матуды дарға асуына жол бермеуді қалайды, өйткені ол Мату Боны өлтірген деп есептейді. Кендидің жігіті Лу Даймс та келіп, Кендиді Матуды қорғауын тоқтатуға көндіруге тырысады. Осы уақытта Фикстің ЛСУ-дегі үздік футболшысы Гил Батон-Руж қаласынан үйіне қайтып, Фиксті Маршаллға кек алу үшін бармауға көндіруге тырысады. Гил әкесімен және басқа да кейун қауымымен үйінде кездеседі. Ку-клукс-кланмен байланысы бар қазылар Люк Уилл Фиксті Маршалл плантациясына жасақпен баруға итермелейді. Маршаллға оралғанда, шериф Мапес Фикстің келмейтінін біледі. Ол басқаларына хабарлағаннан кейін Мату Боны өлтіргені үшін түрмеге баруға келіседі. Көптеген қарттар бұған риза болмайды, себебі олар қаруларын оқпен толтып, қарсы тұруға үміттенген. Басқалармен ақылдасып болған соң, Үлкен Чарли Боны өзін қорғау үшін өлтіргенін мойындайды. Ол өзін "Мистер Биггс" деп атауын сұрайды және ішке кіруге келіседі.

16-20 тараулар

Барында Люк Уилл өзінің тобын барада мас еткеннен кейін, ол қаруланған адамдарымен келеді. Мапес өте тез жерге құлайды, содан кейін атыс басталады. Аяғында Люктің біреуі жараланады, ал Чарли мен Люк екеуі де қаза табады. Іс сотқа жіберіледі, судья барлық ер адамдарға бес жылға бақылауға жібереді.

Негізгі кейіпкерлер

Кенди Маршалл – қарттар тобының ұйымдастырушысы және өзін олардың қорғаушысы деп санайды. Оны Мату мен Мисс Мерл бірге өсірді және ол Маршалл плантациясының ішінара иесі. Мату – романның көп бөлігінде Боны өлтірген деп күдіктенген, оған қарсы тұруға дайын жалғыз адам ретінде танылады. Мату 80-ге жуық, ақ сақалды, көк шалбар және кір ақ футболка киген. Чарли Биггс – роман соңында ғана қылмысын мойындаған Боның нағыз кісі өлтірушісі. Бастапқыда оны Чарли деп атаған, бірақ кейін жаңадан тапқан ерлігінің белгісі ретінде өзін Мистер Биггс деп атауды сұрайды. Шериф Мапез – 60 жастағы, қарттарды тексеру кезінде зорлық қолданатын шериф. Мапездің Матумен берік достығы болған, ол Фиксті үйде қалуға тырысады. Лу Даймс – Батон-Руж қаласынан келген журналист және Кендидің жігіті. Ол Кендиге қатысты басқа ерлерге қарағанда көбірек либералды мінез-құлқымен ерекшеленеді, бұл Мапезді оның ерлігіне күмәндандырады. Бо Бутан – романның басында өлтірілген адам. Чарли Боның өзін қамыс сабағымен ұрып-соғуды бастағанын айтады, ал Чарли оған қарсы соққы бергенде, Бо мылтығын шығарады. Чарли Бо оны қолға түсіре алмас бұрын өлтіреді. Фикс Бутан – Боның әкесі. Фикс – кедей каджун отбасының әкесі, ол отбасының абыройын сақтау үшін Матуды өлтіруді қалайды. Гил Бутан оны бұған тыйым салғанда, Фикс көңілсіздікке ұшырайды. Люк Уилл – Боның өлімі үшін кек алуды көздейтін, Фикс қарсы болғанда өздігінен әрекет ететін топтың басшысы. Ол тобымен Маршалл плантациясына барар алдында барда мас болады.

Ерлік

"Ақсақалдар жиналысы" романының кейіпкерлерін "Ұлдың туы" романының Үлкен Томасымен салыстыруға болады. Үлкен Томас кісі өлтіруге мәжбүр болса, Гейнстің романындағы қарттар құрылысшыл түрде әрекет етеді. Осылайша, Гейнс қара нәсілді ерліктің құрамдас бөлігі ретінде зорлық-зомбылықты емес, олардың біртұтас дауысын және қоғамдық бірлігін баса көрсетеді.

Растық өзара тәуелділік

Қара, каджун және басқа ақ нәсілдік топтар арасындағы нәсілдік өзара байланыс романдағы маңызды тақырып болып табылады. Кендидің отбасы оны тәрбиелей алмай қалғанда, Мерл ханым мен Матху оны бірлесіп өсіреді. Сонымен қатар, Боның інісі ЛСУ футбол командасында ойнайды, онда ол және қара терілі ойыншыға "тұз бен бұрыш" деген есім қойылады, және олар Оле Мисс-ті жеңу үшін бірлесіп жұмыс істеуге тиіс.

Маршаллдың тракторы

Маршалл тракторы ер адамдардың өміріндегі өзгерістердің символына айналады. Бастапқыда, ересек қара нәсілді ер адамдар егістіктерде жұмыс істеп, соның арқасында бірлестік сезімін қалыптастырған. Бірақ уақыт өте келе, егістік бөлісіп жұмыс істеген кайюндар да трактор қолдана бастағанда, плантацияда жұмыс істейтін ересек қара нәсілді ер адамдардың саны азая бастады. Соңында, қауымдастықтың жас мүшелері солтүстік қалаларына кетіп, ал көптеген ересек мүшелері қайтыс болды.

Фильмге бейімделу

1987 жылы танымал неміс режиссері Волкер Шлёндорф "Ескілер жиыны" (немесе "Баюдағы қырқыс") атты, романға жақын сюжетпен түсірілген фильм жасады. Басты рөлдерде Ричард Видмарк (Шериф Мапес рөлінде), Луи Госсет-младший (Мату рөлінде), Холли Хантер (Кэнди рөлінде), Джо Сенека (Клату рөлінде) және Уилл Паттон (Лу Даймс рөлінде) сомдады.