Кіріспе

Солтүстік Корея 1950 жылдан бері ядролық технологияны белсенді дамытады. Қазіргі уақытта елде ядролық реактордың жұмыс істемеуімен, ядролық энергетика саласын дамыту бойынша жұмыстар жалғасуда. Сонымен қатар, Солтүстік Корея ядролық қару жасап шығарды. Ол 2006, 2009, 2013, 2016 және 2017 жылдары ядролық сынақтар өткізді деп кеңінен мойындалады.

Алғашқы дамуы (1950-1960 жылдар)

1950 жылдан бастап Солтүстік Корея ядролық технологияға қызығушылық танытып, ядролық технологияны пайдалануды Кеңес Одағынан ядролық энергияға байланысты білім мен технологияны беру арқылы жүзеге асырды. 1955 жылдың сәуірінде Солтүстік Корея ғылым академиясының 2-ші жалпы жиналысында Атомдық және ядролық физика ғылыми-зерттеу институтын құру туралы шешім қабылдады және 1955 жылдың маусым айында Кеңес Одағында өткен конференцияға Кеңес Одағы академиясынан алты ғалым жіберді. 1959 жылдың қыркүйегінде Мәскеуде Кеңес Одағымен ядролық энергияны пайдалану туралы келісімге қол қойылды, ал Солтүстік Кореядан Кеңес Одағына ғалымның жіберілуі жүйелі түрде алға қадам жасалды. IRT 2000 бассейндік зерттеу реакторы 1963 жылы Кеңес Одағымен Йонгбён ядролық ғылыми зерттеу орталығына жеткізілді және 1965 жылы іске қосылды. Зерттеу реакторын жаңартудан кейін қазір 36% және 80% жоғары байытылған ураннан тұратын IRT 2M типті құрамалар пайдаланылады. Орталыққа Кеңес одағынан бері жаңа отын берілмегендіктен, реактор қазір тек кейде ғана жұмыс істейді. 2022 жылы Донгхён Вудың зерттеуіне сәйкес, ол бұрын зерттелмеген Солтүстік Кореяның басылымдары мен кеңестік мұрағаттық материалдарға сүйенді, Солтүстік Кореяның алғашқы ядролық дамуы қауіпсіздік мақсатында ядролық қаруды әзірлеуден гөрі экономикалық себептермен ядролық энергияны пайдалану құштарлығынан туындаған.

Бағдарламаны кеңейту (1970-1990 жылдар)

1970 жылдары Солтүстік Кореяның зерттеулері тәуелсіз болды. 1974 жылы Солтүстік Корея өзінің советтермен қамтамасыз етілген реакторын 8 МВт-қа дейін жаңартты, ал 1979 жылы Йонгбён ядролық ғылыми-зерттеу орталығында екінші, жергілікті зерттеу реакторын салуды бастады. Осы реактордың құрылысымен қатар кен өңдеу зауыты мен отын тақталарын жасау зауыты салынды. 1980 жылдары Солтүстік Корея үкіметі жеңіл су реакторларының (ЖЖР) электр қуатын көп мөлшерде өндіруге жақсырақ сай келетінін түсінді, оған деген қажеттілік артып келеді. 1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Ресей Синпо ЖЖЖ жобасына арналған жерді таңдау жұмыстарын жалғастырды. Алайда солтүстік кореялықтар жұмысты төлеуден бас тартты, сондықтан жоба тоқтатылды.

Атом энергиясы институты

Пхеньяндағы Атом энергиясы институты (АЭИ) 1985 жылы құрылды, бастапқыда 20 мегавольт циклотрон мен лабораториялар үшін, ол МАГАТЭ-нің техникалық ынтымақтастық бағдарламасы бойынша Кеңес Одағынан әкелінген. Циклотронды негізінен бауыр мен сүт безі қатерлі ісігін емдеу үшін галлий-66 өндіру үшін пайдаланады. АЭА өсіп, қазір үш мақсатқа ие: зерттеулер, атом энергиясын медицина мен өнеркәсіпке қолдану және ядролық зерттеулер студенттеріне, әсіресе Ким Ир Сен университеті мен Ким Чэк технология университетіне тәжірибелік құралдар ұсыну. 2009 жылы Стэнфорд университетінің халықаралық қауіпсіздік және ынтымақтастық орталығының директоры Зигфрид Хекер "Апрель айында зымыран ұшыру алдында Солтүстік Корея 5 мегаваттты реактордан 8000 отын таяқшасының шамамен 6100-ін салқындату бассейніне тастады, бірақ ол аптасына 15 отын таяқшасына дейін баяулады, бұл отынды түсіруді 2011 жылға дейін созды" деді. Осы көрнекті жұмысты тоқтату шараларына қарамастан, Солтүстік Кореяның 2006, 2009 және 2013 жылдардағы ядролық сынақтары оның ядролық қарусыздану міндеттемелерін күмәнге салды. 2018 жылдың 7 шілдесінде АҚШ Мемлекеттік хатшысы Майк Помпео, Жапонияның Сыртқы істер министрі Таро Коно және Оңтүстік Кореяның Сыртқы істер министрі Канг Кён Уа Токиода кездесті. Олар Солтүстік Кореяны уәде етілгендей ядролық қарудан арылуға шақырудағы бірлігін қайта растады. Министрлер Солтүстік Кореяны ядролық қарудан арылуға бағытталған нақты қадамдар жасауға және БҰҰ-ның экономикалық санкцияларын сақтап қалуға шақыру қажеттігін атап өтті.

Ядролық синтез туралы талаптар

2010 жылдың мамыр айында Солтүстік Кореяның мемлекеттік газеті Родонг Синмун Солтүстік Корея ядролық синтез реакциясын сәтті жүзеге асырғанын жариялады. Жоғарыда аталған мақалада айтылған сынақ "КХДР-дің жылдам дамып келе жатқан алдыңғы қатарлы ғылым мен технологиясын көрсеткен үлкен оқиға" деп аталып, Солтүстік Корея ғалымдарының "қауіпсіз және қоршаған ортаға қолайлы жаңа энергияны" әзірлеуге күш салуы туралы айтылды және ядролық қару бағдарламасында синтез технологиясын пайдалану жоспарлары туралы ештеңе айтылмаған.

Жергілікті жеңіл су реакторының дамуы

2009 жылы Солтүстік Корея отандық тәжірибелік жеңіл су реакторын (ЖЖР) және ядролық отын алу үшін уран байыту технологиясын салу ниеті туралы мәлімдеді. 2010 жылдың қарашасында үкіметтік емес АҚШ сарапшыларының тобы Солтүстік Кореяның Йонгбён ядролық ғылыми зерттеу орталығына барып, оларға құрылыстың алғашқы кезеңдерінде 2530 МВт жеңіл су реакторы мен 2000 газды центрифугамен уран байыту зауытын көрсеткенін хабарлады. Уран байыту зауытының құрылысы 2009 жылдың сәуірінде басталған, ал реактордың іске қосылуының бастапқы мақсатты күні 2012 болды. 2011 жылдың қарашасында спутниктік суреттер LWR құрылысының жылдам жүріп жатқанын көрсетті, бетон құрылымдар негізінен аяқталды. LWR эксперименталды Магнокс реакторының қиратылған салқындату мұнарасының орнында салынуда. Осы эксперименттік ЖЖЖ-ны салудан кейін Солтүстік Корея электр энергиясын өндіру үшін үлкен ЖЖЖ-ны салуды жоспарлап отыр. Бірақ реактордың сыртқы құрылысы 2016 жылға дейін толықтай аяқталмаған. 2017 жылы құрылыс жұмыстарына қатысты бірнеше іс-шаралар тіркелді, салқындату жүйесіне жеткілікті мөлшерде су беру үшін бөгет салынды, коммутаторлар және тарату желісіне қосылулар жасалды, сондай-ақ күтілуде жөндеу және жөндеу үшін пайдаланылатын қондырғылар жасалды. 2018 жылы реактордың алдын ала сынағы басталды және іске қосу 2018 немесе 2019 жылға жоспарланған. АЭА мәліметінше, реактор 2023 жылдың қазанынан бері жұмыс істеп келеді.

Ядролық қару бағдарламасы

1958 жылы АҚШ-тың Оңтүстік Кореяға тактикалық ядролық қаруды орналастырғанынан кейін Солтүстік Корея үкіметі Кеңес Одағы мен Қытайдан ядролық қаруды әзірлеуге көмек сұрады, бірақ екеуі де бас тартты. Алайда Кеңес Одағы Солтүстік Кореяға ядролық ғылымдарды оқытуды қоса алғанда, бейбіт ядролық энергия бағдарламасын әзірлеуге көмектесуге келісті. Ақырында бұл технология базасы 2006 және 2009 жылдардағы ядролық сынақтарға әкелген жасырын ядролық қару бағдарламасына айналды. 2009 жылы Солтүстік Кореяда онға дейін ядролық жарылыс бастары бар екені анықталды. 2011 жылдың желтоқсанында Ким Чен Ыл қайтыс болғаннан кейін МАГАТЭ ядролық инспекторларды Солтүстік Кореяға қайтаруға дайын екенін жариялады, олар 2009 жылы шығарылған, ядролық қарусыздануға бағытталған қадамдар туралы келісімге қол жеткізілген кезде. Дегенмен, 2013 жылдың басында Солтүстік Корея жақын арада ядролық сынақтарды жүргізуге уәде берді, ал оның үшінші ядролық сынағы 2013 жылдың ақпанында өтті.

Негізгі ядролық ұйымдар

Солтүстік Кореяның Физика институты 1952 жылы құрылған. Физика институтында құрылған әртүрлі кафедралар кейіннен бірнеше тәуелсіз ғылыми-зерттеу орталықтарының негізі болды, соның ішінде Атомдық физика институты, Жартылай өткізгіштер институты және Математика институты. Ғылыми зерттеулер қызметін одан әрі қайта ұйымдастыру 1970-ші жылдары жүргізілді, оның барысында Солтүстік Кореяның ядролық зерттеу институттарының көпшілігі Пхеньяннан Пхёнсон қаласына, астанадан көшірілді және бір ғылыми орталыққа біріктірілді.