Кіріспе

1975 жылдың желтоқсанында келесі оқиғалар болды:

1975 жылдың 2 желтоқсаны (сексенбі)

Қытай Халық Республикасы 26 қарашада суретке түсіру үшін ұшырылған Фанхуй Ши Вейсинг сериясындағы тыңдаушы спутникті China 4 қалпына келтіре отырып, ғарыштан фотографиялық барлауды сәтті жүргізген үшінші ел болды. АҚШ-тың Өкілдер палатасы Нью-Йорк қаласын банкроттан құтқару үшін 213203 дауыс берді, бұл үш жылдық мерзімде қысқа мерзімді несиелердің 6,9 миллиард долларын жоспарды тар мақұлдады. Үш күннен кейін АҚШ Сенаты 5730 шарасын мақұлдады. Лаос толық коммунистік бақылауға өтті, Виентьян Лаос Халықтық Демократиялық Республикасының бірінші президенті ретінде Патет Лао көшбасшысы принц Суфанувонға тиесілі болды. Оңтүстік Молукка аралдарының Индонезиядан тәуелсіздігін талап ететін топтың жеті террорисі Нидерландыдағы Бейлен қаласында жолаушылар пойызын басып алып, бір инженер мен бір азаматты өлтіріп, тағы 50 адамды тұтқынға алды. Бұл іс-қимыл Голландия соты королева Джулиананы ұрлау туралы сөз байлағаны үшін сотталған тағы 17 террористің үкімін шығаруға дайындалып жатқан кезде орын алды. Ұшып кеткендер 14 желтоқсанда қалған 23 адамды босатып, Голландияның Оңтүстік Молукка қауымының бейресми басшысы Йоханнес Манусаманың сапарынан кейін полицияға тапсырады.

1975 жылдың 3 желтоқсаны (сәрсенбі)

Британдық ауруханалық кемесі HMHS Britannic апатын Жаку Кусто 1916 жылы 21 қарашада Грек жағалауында неміс субмаринасы батып кеткеннен 59 жыл өткен соң тапты. Қарулы адамдар Париждегі Кредит-Лион банкін басып алды, ал келесі күні 2,2 миллион доллар төлем және қашу машинасын алды. Олар екі тұтқынмен бірге көлікпен қашып бара жатқанда, көлік тығырығына түсіп, таксиге соқты. Қалдықтар құтқарылып, тонаушылар тез арада тұтқындалды.

1975 жылдың 4 желтоқсаны (сенбі)

Оңтүстік Молукканың алты террорисі Амстердамдағы Индонезия консулдығын басып алып, 37 адамды, оның ішінде 17 баланы тұтқынға алды. Қарулы топ 19 желтоқсанда қалған 25 адамды босатып, голландиялық билік наразылықтарын талқылайтынын мәлімдеген соң босатты. Өлім: Ханна Арендт, 69 жас, неміс саяси теоретигі, Нью-Йорк қаласындағы пәтерінде қонақтарды қонақ еткізу кезінде.

1975 жылдың 5 желтоқсаны (жұма)

Британияның сотсыз "алдын алу үшін қамауға алу" саясаты тоқтатылды. 1971 жылдың 9 тамызынан бастап Солтүстік Ирландияда терроризмге қатысы бар деп күдіктілер тұтқындалып, өмір бойы түрмеде қалуы мүмкін еді. Төрт жылдан астам уақыт бойы тұтқында болған 1981 тұтқындардың 1874-і католик, ал 107-сі протестант болды.

1975 жылдың 6 желтоқсаны (сенбі)

Жакартаға мемлекеттік сапарын аяқтау алдында АҚШ президенті Джеральд Форд пен АҚШ мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджер Индонезия президенті Сухартоға АҚШ оның Шығыс Тиморды басып алу жоспарына араласпайтынын айтты, бірақ екеуі де кейіннен басып алудан таңғалып, Сухартоның бұл мәселені көтерілгенін жоққа шығарды. 26 жылдан кейін құпиялықтан шығарылған Мемлекеттік департамент телеграммасында Сухартоның екеуіне: "Егер біз Шығыс Тиморда тез немесе қатаң шаралар қабылдауды қажет деп тапсақ, сіздердің түсінігіңізді қалаймыз" дегені, ал Фордтың: "Біз түсініп, сізге бұл мәселе бойынша қысым жасамаймыз" дегені және Киссинджердің: "Егер сіздер жоспарлар жасасаңыздар, біз президенттің үйіне оралғанға дейін бәрін тыныш ұстауға тырысамыз" дегені көрсетілген. Ливандық Азамат соғысы кезінде "Қара сенбіде" төрт ливандық мәсіхшінің өлтірілуі 200 ливандық мұсылмандардың фалангист қарулы адамдармен қырғынға ұшырауына себеп болды.

1975 жылдың 9 желтоқсаны (сексенбі)

Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы мүгедектердің құқықтары туралы декларацияны және барлық адамдарды азаптаудан және басқа да қатыгез, адамгершілікке жатпайтын немесе қорлаушылыққа жатпайтын іс-әрекеттер мен жазалардан қорғау туралы декларацияны мақұлдады. Ұлттық газеттің колумнист және радио комментаторы Джеффри Сент-Джон телешоудағы "Good Morning, America" дебатында АҚШ президенті Фордтың "жақын, жеке досы"мен "президенттің ішімдікке деген проблемасы бар деген өте алаңдаушыл хабарларды" растағанын айтты. Ақ үйдің баспасөз хатшысы Уильям Гриннердің орынбасары сол күні Сент-Джонның мәлімдемесін "өзінің пікірін де құрметтемейтінін" айтты. Қайтыс болды: Уильям А. Уэллман, 79 жас, америкалық кинорежиссер

1975 жылдың 14 желтоқсаны (жексенбі)

Дүниежүзілік сауда орталығының 2 - ші ғимаратының көру алаңы ашылды, бұл келушілерге Нью-Йорк қаласын елдің ең биік ғимаратының 111-ші қабаттарынан көруге мүмкіндік берді. Туристік нысанға соңғы рет 2001 жылдың 10 қыркүйегінде келушілер келіп, 9-11 жұлдыздағы Твинг Тауэрлерге шабуыл басталғанда, сағат 9:30-да ашылғаннан кейін 45 минуттан кейін болатын. Рим папасы Пауыл VI өзінің Рим-католик шіркеуі мен Шығыс православие шіркеуі арасында бұрын-соңды болмаған және символикалық татуласуды ұсынды, ол тізе бүгіп, кейін Халкидонның грек православие митрополиті Мейлитон Хаджистің аяғын сүйді. Сол кезде Константинопольдің патриархы Димитрий І Стамбулдағы Ватикан өкілін құрметке бөледі. Рим мен Византияның шіркеулері арасындағы Шығыс пен Батыс шиғыры 900 жылдан астам уақыт бұрын, 1054 жылы орын алған болатын. Нью-Йорк штатының Ниагара шарлауығындағы Хукер химиялық компаниясының алдындағы қойма танкісінің жарылып, кең аумаққа хлор газын жібергенінде төрт адам қаза тауып, 80 адам жарақат алды. Өлгендердің барлығы компания қызметкерлері, жарақат алғандардың көбісі - фабриканың қасынан өтіп бара жатқандар. Қайтыс болды: Артур Трейчер, 81 жас, ағылшындық кейіпкер актері, ағылшындық бас қызметші рөлін сомдағаны үшін танымал. Өлген кезде Тречер өзінің атымен танымалдықтың шыңына жеткенде 800-ден астам франшизасы бар Артур Тречердің Fish & Chips мейрамханалар тізбегіне қарыз берген.

1975 жылдың 15 желтоқсаны (дүшәмбе)

Пакистандық ғалым А. К. Хан Нидерландыдағы FDO (Fysisch Dynamisch Onderzoekslaboratorium немесе Physical Dynamic Research Laboratory) үшін уран байытумен айналысқан, ол кенеттен жұмысынан шығып, үйіне оралды. Хан өз қасына центрифугалардың жобаларын, сондай-ақ компанияның компоненттерін жеткізушілердің мәліметтерін алып, Пәкістанның ядролық бағдарламасын жеделдетуге кірісті. 1998 жылы 28 мамырда Пәкістан өзінің алғашқы атом бомбасын жарылдырды. Жаңа Зеландияның премьер-министрі Роберт Малдун билікке келгеннен кейін үш күн өткен соң, жұмыс берушілер мен қызметкерлердің жаңа Зеландияның зейнетақы қорына міндетті түрде төленетін жарналарын тоқтатуды және ұлттық зейнетақы қорына төленген ақша 1976 жылы қайтарылатынын жариялады. 30 жылдан астам уақыт өткен соң, инвестициялық стратег Малдун үкіметінің әрекетін "Соңғы 40 жылдағы ең нашар экономикалық шешіміміз" деп сипаттады, ол "Жаңа Зеландияны оңтүстік жарты шардағы Швейцариядан төменгі рейтингтегі ЭЫДҰ экономикасына айналдырды". Қытай Халық Республикасы 1960 жылдары Қытай аумағы үстінде атып түсірілген АҚШ әскери-теңіз флотының екі летчигінің сүйегін тапсырды. Қытай мен Гонконг шекарасында американдық Қызыл Крест лейтенант Комның күлін қамтитын урналарды алды. Айова штатының Сиук Сити қаласының Джеймс Л. Бакли және Калифорния штатының Ланкастер қаласының парашютші Кеннет В. Хью.

1975 жылдың 16 желтоқсаны (сексенбі)

22 қыркүйекте АҚШ президенті Фордқа оқ атқан Сара Джейн Мур, оның соты тағайындаған мемлекеттік қорғаушы Джеймс Хьюиттің наразылығына қарамастан, оны өлтіруге әрекеттенгені үшін кінәлі деп мойындады. Ол өмір бойы түрмеде отыруға сотталады, бірақ 32 жылдан кейін, 2007 жылдың 31 желтоқсанында, Джеральд Форд 92 жасында қайтыс болғаннан кейін бір жылдан аз уақыт өткен соң, шарт бойынша босатылады. Норман Лир әзірлеген және Бонни Франклин, Маккензи Филлипс, Валери Бертинелли және Пат Харрингтон-младший ойнаған АҚШ теледидар комедиясы "Бір күні бір уақытта" CBS телеарнасында көрсетілді. Бір сыншы "Бұл жаңа комедияда Лирдің телесериалдарын соншалықты табысты еткен барлық элементтер бар - өткір, күлкілі диалогтар, керемет актерлік құрам, адал жағдайлар және өзара түсініспеушіліктер" деп түсіндірсе, тағы біреуі комедияның "механикалық, құрастыру желісінің сапасы бар, бұл Норман Лирдің өндірісі үшін өте таңқаларлық" деп пікір білдірді және "Лир қарапайым сериал жасады" деп қосты. Сериал тоғыз маусымда 209 серияда жарық көрді.

1975 жылдың 19 желтоқсаны (жұма)

Анголаның марксистік үкіметін күресу үшін әскери көмек ретінде 28 000 000 доллар көлемінде америкалық жоспарлар АҚШ Сенаты 54 22 және Өкілдер палатасы 323 99 теңгемен қабылдамады. Чой Кюха Оңтүстік Кореяның жаңа премьер-министрі болды, ол 1971 жылдан бері осы лауазымға ие болған Ким Чен Пилді алмастырды. Аргентина президенті Изабел Перонмен оның Буэнос-Айрестегі Каса Росада ресми резиденциясында кездесу барысында Аргентинаның үш қарулы күштерінің қолбасшылары, егер ол отставкаға кетпесе, оны құлатуды айтты. Аргентина армиясының қолбасшысы генерал-лейтенант Хорхе Видела әуе күштері бүлік шығарғаннан кейін мәлімдеме жасады.

1975 жылдың 21 желтоқсаны (жексенбі)

ОПЕК-тің 13 елінің 11-інің энергетика министрлері мұнай экспорттаушы елдер ұйымының Венадағы штаб-пәтерінде тұтқынға алынды. Палестиналық команданың алты мүшесі, олардың ішінде Карлос (Шакал) бар деп есептеледі, ғимаратқа кіру үшін күресіп, үш адамды өлтірді. Террористерге ұшақпен Венадан тегін жол берілді. Алжирге ұшып келген соң қарулы топ Эквадор, Габон, Индонезия, Нигерия және Венесуэла министрлерін босатып, ал Алжир, Иран, Ирак, Кувейт, Ливия және Сауд Арабия министрлерін ұстап қалды. Қатар мен Біріккен Араб Әмірліктерінің өкілдері саммитке қатыспады. Қалған тұтқындар 23 желтоқсанда Сауд Арабиясы патшасы мен Иран шахының 50 миллион доллар төлегеннен кейін босатылды. Иранның Рамсар қаласында 1971 жылы 2 ақпанда қол қойылған Рамсар конвенциясы (Халықаралық маңызы бар, әсіресе су құстарының мекендеу ортасы ретінде сулы-жауынды жерлер туралы конвенция) күшіне енді.

1975 жылдың 23 желтоқсаны (сексенбі)

Мешірілген бейсбол лигасының келісімшарттарында стандартты "резервтік шарт" әр түрлі командалардың екі ойыншысы үшін төрелік іс жүргізу кезінде шығарылған шешімде күшін жойды. Лос-Анджелес Доджерс командасының Энди Мессерсмит пен Монреаль Экспоз командасының Дэйв МакНалли басқа командалармен келісімшартқа отыруға тыйым салынды, өйткені олардың жұмыс берушілеріне келісімшарттарын тағы бір жылға жаңартуға мүмкіндік берді. Кейінірек "Мен құлдарды босатқан жаңа Авраам Линкольн емеспін" деп айтатын Питер Зайц, 21 дауыспен шешім қабылдады, кәсіподақтың атқарушы директоры Марвин Миллер жақтап дауыс берді, ал иелердің агенті Джон Гахер қарсы дауыс берді. Сот шешімін даулау іс-әрекетте қол қойылады, ал прецедент барлық кәсіби спорт түрлеріндегі ойыншыларға бастапқы келісімшарттарын аяқтағаннан кейін өз қызметтерін ең жоғары баға берушіге сатуға мүмкіндік береді. Шығыс Родезияда (қазіргі Зимбабве) дауылдан бас сауғалап, қорада отырған 21 адам найзағайдың астында қаза тапты. Бұл оқиға бір зарядтан электр тогынан зардап шеккендердің саны бойынша рекордтық болып қала береді. 1975 жылғы АҚШ метрикалық конверсия туралы заңға президент Форд қол қойды, бұл ағылшын өлшеу жүйесін метрикалық жүйемен біртіндеп ауыстыруға бағытталды. "Бұл заңның тарихи екендігін айту - бұл аз айтқандық", - деді Форд журналистерге. Алайда, метрикалық жүйе АҚШ-та ешқашан қолданылған емес. 46 жастағы Ричард С. Уэлч, Афинадағы АҚШ елшілігінің атташесі, Психикодағы үйінің жанында, Рождестволық кештен отбасымен бірге оралғаннан кейін өлтірілді. 25 қарашада Уэлчті ағылшын тіліндегі "The Athens News" күнделікті газеті америкалық ЦРУ агенті деп таныды. Бұл қастандықты Грекияның 17 қараша революциялық ұйымы (Epanastatiki Organosi dekaefta Noemvri) өз мойнына алды.

1975 жылдың 26 желтоқсаны (жұма)

Кеңес Одағының үстіркілді ұшағы Туполев Ту 144 британдық және француздық Конкордтың жоспарлы ұшулары басталғаннан бір ай бұрын тұрақты ұшуға кірісті. Мәскеу мен Алма-Ата арасындағы алғашқы рейсте Ту 144 жолаушыларды тасымалдамады, оның орнына Мах 2.35 жылдамдығында жүк пен поштаны тасымалдады. Ту 144 1977 жылы 1 қарашада Аэрофлот клиенттерін ұша бастайды, жеті айдан кейін тоқталады. Туған жылы: Марсело Риос, Чилидің кәсіби теннисшісі. 1 1998 жылы екі рет; Сантьягода

1975 жылдың 28 желтоқсаны (жексенбі)

Аргентиналық Монтонерос партизандарының үшінші қолбасшысы Роберто Киетоны Мартинестегі әскерилер қоймаға рейд кезінде тұтқындады. Бірнеше апта ішінде армия Аргентинаның барлық жерінде Монтонерос базаларының орналасуын анықтады, өйткені Quieto топқа азаптау кезінде сатқындық жасады. Содан кейін ол қайтадан көрінбеді. Ұлыбритания мен Исландияның теңіз күштерінің арасындағы үшінші балық соғысында Солтүстік Атлант мұхитындағы балық аулау құқықтарына қатысты алғашқы қақтығыста Исландияның жағалау күзетінің кемесі ICGV Týr Корольдік теңіз флотының фрегатына HMS Andromeda ұшырады, ал Andromeda Исландия өзінің аумақтық суларында екі британдық балық аулау траулерін ертіп жүрді. Басқа авторлар Андромеда атаулы түрде Тирге соқтығысты деп мәлімдейді

1975 жылдың 29 желтоқсаны (дүшәмбе)

Нью-Йорктің ЛаГуардия әуежайындағы багаж шкафына салынған террористік бомбадан 11 жолаушы қаза тауып, 74 адам жарақат алды. Уақытша жарылатын бомба TWA және Delta компаниялары пайдаланатын багаждарды қабылдау бөліміндегі тыйынмен жұмыс істейтін шкафтың ішіне орналастырылды және сағат 18:33-те 25 динамит тақтасына тең жарылғыш жарылды. Бұл шабуылға ешкім кінәлі емес, қылмыс әлі де ашылмаған. Норвегиялық мұнай супертанкері MV Berge Istra темір кенін және 32 адамнан тұратын экипажды тасымалдай отырып, Бразилиядан Жапонияға темір кен жүкпен жүзіп бара жатқанда Тынық мұхитында жоғалып кетті. Кеме іздерін іздеу барысында ештеңе табылмаса да, екі экипаж мүшесі аман қалды және іздеу тоқтатылғаннан кейін 18 қаңтарда салмен жүзіп бара жатқан кезде табылды. Белгияның премьер-министрі Лео Тиндеманс басқарған комиссия, ортақ нарық елдерінің өтініші бойынша, Еуропалық қоғамдастық болатынына қатысты ұсыныстар жасады. Кейінірек бір сарапшы былай деп жазды: "Ол кезде бұл баяндама қорқынышты деп танылса да, шын мәнінде Батыс Еуропадағы интеграцияның шектерін ақылмен бағалап, интеграцияның одан әрі шараларын қабылдау керек бағыт туралы ақылды нұсқаулық болды".

1975 жылдың 31 желтоқсаны (сәрсенбі)

Франция парламенті Комор аралдарының төрт аралының үшінің тәуелсіздігін мақұлдады. Ұлы Комор (қазіргі Нгазиджа), Анжуан (Нзвани) және Мохели (Мвали) шілдеде Франция араласуынсыз тәуелсіз мемлекет ретінде танылды, бірақ Парламент Франция құрамында қалуды таңдаған Майот аралы үшін референдум өткізді. АҚШ-тың пошта қызметі пошта маркасының бағасын 30 пайызға, яғни 10 центтен 13 центке көтерді. НХЛ-дің Монреаль канадиендері мұз үстіндегі хоккейдің совет чемпионы ЦСКА Мәскеуге қарсы 3-3 есебімен тең ойнады.