Кіріспе

Патриотикалық және антиимпериалистік идеология Сандинистік идеология немесе сандинизм - жиырмасыншы ғасырдың аяғында Никарагуаның Сандинистік ұлттық азаттық майданы құрған саяси және экономикалық философиялар сериясы. Идеология мен қозғалыстың аты, бейнесі және әскери стилі ХХ ғасырдың басында АҚШ-тың теңіз жауынгерлеріне және консервативті Сомоза ұлттық гвардиясына қарсы партизандық соғыс жүргізген Никарагуалық революциялық көшбасшы Аугусто Сезар Сандинодан алынған. Қазіргі сандинистік идеологияның негізін негізінен Карлос Фонсека, 1950-ші жылдары Куба революциясының басшыларынан шабыт алған. Ол Никарагуаның шаруалары арасында социалистік популизмді насихаттауға тырысты. Осы негізгі философиялардың бірі халықтың билік басындағы Сомоза отбасы таратқан тарихи қателіктерден азат ететін білім беру жүйесін құруға қатысты. Сандинистердің идеологиясын жақтаушылар халықтың саяси ой-санасын ояту арқылы адам ресурстары Сомоза режиміне қарсы партизандық соғыс жүргізу үшін ғана емес, сонымен қатар шетелдік субъектілер енгізген экономикалық және әскери араласуға төзімді қоғам құру үшін қол жетімді болады деп сенді. Сандинизмде революция ауылдарда басталады дегенге баса назар аударылады. Бұл Никарагуаның қысымға ұшыраған шаруалар тобының ішіндегі адамдар. Сандинист идеялар Аугусто Сезар Сандиноның символдарына негізделген және білім беру арқылы саналы өсуді дамытуға тырысу бар.

Сандинизмді жүзеге асыру тарихы

1961 жылы Жаңа Никарагуа үшін қозғалыстың (MNN) Сандинисттік ұлттық азаттық майданына (FSLN) айналуы арқылы Карлос Фонсека және оның революциялық лидерлері Никарагуада халық қолдауына ие болу үшін 1930-шы жылдардағы партизан Аугусто Сезар Сандиноның бейнесін қабылдады. 1970-ші жылдардан бұрын FSLN шаруалар мен жұмысшылардың қолдауы үшін басқа сомозалық оппозициялық топтармен, мысалы Никарагуаның Социалистік партиясымен (PSN) бәсекеге түсті. PSN өзін таза марксистік топ деп жариялады, ол пролетариатты жаппай қолдауды арттыруға және кез келген революцияға келісуден бұрын сайлауға қатысуға бел буды. Бастапқыда FSLN мен PSN арасындағы одақ бұзылып, PSN Сандиноның имиджін қабылдамауынан бас тартқандықтан, ол бастапқыда марксизмді қабылдамағаны үшін, ал FSLN басшылары PSN мен Консервативті бірлестікпен келіспегендіктен бұзылды. 1960-шы жылдардың ортасында ФСЛН Че Гевараның фоко моделін қолдана отырып, революциялық әрекеттерінде сәтсіздікке ұшырады, ол ауылдық халықтың дұрыс қысымшы және шеттететін экономикалық және саяси жағдайларында шағын қарулы қозғалыстың ауылдық және қалалық халықтардың ішінде ізбасарлары болатынын айтты. FSLN-нің көптеген мүшелері жойылған кезде, он жыл бойы жер астында болған Фонсека Сандиноны зерттеуге және нақты идеологиялық негіздеме мен Никарагуа сахнасына қайта шығуға қолайлы уақыт табуға мүмкіндік берді. Бұл мүмкіндік 1970-ші жылдары пайда болды, сонда Сомоза үкіметі 1972 жылғы Манагуа жер сілкінісінен кейін жеке адамдар мен отбасыларға көмек берудің орнына жеке пайда үшін көмек қорын тәркіледі. Фонсека Никарагуада орын алған проблемаларды заңдық іс-шаралар мен сайлау арқылы шешуге болмайтынын айтты. Оның орнына Фонсека Куба революциясының табысы мен Сандиноның өмірінен студенттерді, жұмысшыларды және шаруаларды ФСЛН-нің революциялық күші арқылы билікке қол жеткізуге көндіру үшін пайдаланды. 1927 жылдан 1933 жылға дейін Никарагуада консерваторлар мен АҚШ-тың теңізшілеріне қарсы алты жыл бойы партизан соғысында болған Сандино өлімінен бұрын жалпыға танымал соғыс батыры ретінде қарастырылды. Студенттік қозғалыстар оның есімін қысқаша күрес кезінде қолданғанмен, 1934 жылы Сандиноның өлтірілуі және Сомоза режимі мен АҚШ қолдаған Гвардия Националдың оның есімін цензуралауы оның күресі ұрпақтарда жоғалып кетуіне әкелді. Никарагуалықтарға қолжетімді болған жалғыз кітап - Сандино туралы есеп, ол оны бандит және коммунист ретінде суреттеді, Сомоза жазған. Фонсека Сандиноның бейнесін бес мәтін жазу арқылы қайта жаңғыртты: Пролетариандық партизан, Триконтиненталь, Генерал Сандиноның саяси идеологиясы, Сандинисттік қарсылық хронологиясы және құпия хроника: Аугусто Цезарь Сандино сатқындарға қарсы тұр. Сандинистер Сандиноны батыр ретінде бағалайды, бірақ 1930 жылдары болған таптық сананың жоқтығынан оның өз міндетін орындай алмағанын мойындайды. Фонсека былай деп түсіндірді: "Никарагуа халқының даңқы үшін ең кішігірім топ ұлттың лас ар-намысы үшін жауап берді. Сонымен қатар, бұл қайғылы оқиға болды, өйткені біз саяси санасы жоқ шаруалар туралы айтып отырмыз. Нәтижесінде Сандино өлтірілгеннен кейін оның қозғалысы жалғаса алмады". Сандиноның либералдық жылдары мен коммунист Аугустин Фарабундо Мартимен достығы мен үзілісі туралы екіжақты жазбалары болғандықтан, Фонсеканың Сандиноның бейнесін қалай қайта құруын анықтау қиын. Алайда, соңғы нәтиже Сандиноның империализмге қарсы күресіне тоқталды, ол сәтсіз болды, бірақ дұрыс жолмен, жаппай пайдалану арқылы табысқа жетеді. Карлос Фонсека 1959 жылы Че Геварадан сандинистердің көптеген әскери мақсаттарын қабылдады. Гевара өзінің партизандық ошағын Ориенте провинциясының Сьерра-Маэстра тауларында іске асырғандай, Фонсека Никарагуа революциясы Никарагуаның ауылдарында жаппай көтеріліспен басталады деп сенді.

Популизм және партизандық соғыс

Карлос Фонсека сандинистердің негізгі идеологы болып саналады, өйткені ол сандинизмнің негізгі идеяларын қалыптастырды. Сандинизмнің көптеген аспектілері Латын Америкасындағы саяси ойдың басқа түрлерінің үрдістерімен ұқсас, мысалы, халықтың ең үлкен массасына және оның империалистікке қарсы риторикасына шақырады. Идеологияның ең маңызды атрибуттары оны тек қана Никарагуаның шығармашылығына айналдырады. Сандинизмде революция Никарагуаның қысымға ұшыраған шаруалары арасында ауылдық аймақтарда басталады дегенге баса назар аударылады. Сандинистік идеялар Аугусто Сезар Сандиноның рәміздеріне негізделген және білім беру арқылы саналы өсуді дамытуға тырысады. Фонсеканың студент белсенділігімен болған алғашқы тәжірибесі оны 1954 жылы өзін марксист деп жариялауға итермеледі. 1950 жылдары Леондағы Никарагуа Ұлттық университетінде Фонсека өзінің радикалды идеологиясын марксистік классиктерді зерттей бастады. 1960 жылдары студент кезінде Фонсека қарулы соғысқа қатысуға дайын еместігіне байланысты мүше болған Промосковская коммунистік партиядан бөлінді. Бұл Фонсеканың ғылыми социализмге және революциялық ұлтшылдыққа қарай идеологиялық қозғалысын бастады, ол Че мен Фидельдің ізімен жүрді. Кубада ол "Сандино: еркін адамдардың генералы" атты өмірбаяны тапты. Фонсека Сандиноны еркін зерттей алды және өзінің көзқарасы бойынша Никарагуаның революциялық идеологиясын құруға кірісті. Фонсеканың өмірбаянын жазған Матильда Циммерманн 1958-1960 жылдар сандинизмнің дамуындағы шешуші жылдар болды деп айтады, өйткені олар Фонсеканың саяси ойлауында бұрылыс болды, революциялық күрес туы ретінде Сталиннен Сандиноға ауысты. Бұл 1961 жылы Гондураста Сандинистік майдан құрылған кезде болды. Фонсеканың идеологиялық бағыты "Ұзаққа созылған халық соғысы" деп аталды, өйткені оны шаруалар арасында көпшілік қолдады және партизандық тактикаға сүйенді. Коста-Рикадағы демократиялық үрдістерді бағалап жатып, Сомоза: "Мен өз елімде адамдарды емес, өгіздерді қалаймын", - деп мәлімдеді. Кез келген популистік қозғалыста сияқты, оның абстрактілі идеяларымен бірге жүру үшін тамаша көшбасшы бұқараның алдында жүріп өтуі қажет болды.

Терсеристалар

Сандинизмде бүлік жылдары және бүкіл революциялық кезеңде бірнеше ілімдік бағыттар болды. Алайда, Даниель мен Хамберто Ортега бастаған Терсеристалардың сандинизмдері революциялық жылдары доктриналық бәсекелестерінен басым болды. Терцеристалар капитализмді "әлеуметтік прогрестің басты кедергісі" деп атады. Олар қоғамды социализмге қарай біртіндеп өзгертуге сенді. Терсеристалар Никарагуаға социалистік қоғамға жеткенше, ашық марксистік-лениндік емес, өтпелі халықтық-демократиялық революциялық кезеңнен өту керек деп сенді. Терсеристалардың сандинизмдері "марксистік идеологиялық түсініктікті" тек өзінің жоғарғы қатарларында ғана, бірақ массаларда емес, никорагуандықтардың осындай саясатқа реакциясынан қорқып шақырды. Терцериста идеологиясын сандинизмнің басқа түрлерінен ерекшелендіретін нәрсе - олардың қоғамның буржуазиялық секторларымен тактикалық одақ құруға дайындығы. Олардың тактикалық және уақытша кең одақтарға шақыруы партияның Ұлттық дирекциясында жеңіске жетті, алайда таза марксистік талдауды сақтау туралы даусыз емес.

Символизм

Фонсеканың Никарагуаның батыры Аугусто Сандиноның ықпалына ие болды, оның тарихын оған Куба революционерлері таныстырды. Сандино 1930 жылдары Либералды партияның туы астында Сомозаның бірінші үкіметіне қарсы шаруалар көтерілісін басқарды. Сомоза диктатурасы билік құрған кезде олар тиісті білім беру институттарын дамыта алмады. Сандинистердің үрейленуі үшін мектеп сыныптарында Сандино бандит және жақсы үкіметтің жауы ретінде сипатталды. 1970 жылдары Фонсека Сандиноның жаңа түсіндірмесін Сандинист партиясының жаппай халыққа таратуға ниетті мүшелеріне ұсынды: оның Никарагуаның егемендік тәуелсіздігіне қол жеткізуге деген талпынысы оның өлтірілгеннен кейін ұрпақтар бойы жүзеге асырылмаған. Сандино елде басымдықты шетелдік ықпалды жоюды қалады және үкіметке Никарагуа халқының әл-ауқаты үшін бизнес жүргізуден бас тартты. Фонсека өзінің Никарагуаның жаңадан дамыған тарихын ауыл шаруаларын біріктіру үшін, оларға үлкен мақтаныш сезімін себу үшін, ерлерді империалдық күреске қатысуға және революциялық бірлікті арттыруға шақыру үшін пайдаланғысы келді. Фонсекадан айырмашылығы, Сандино марксистік-лениншіл емес еді. Никарагуа халқының Уильям Уокерге қарсы күресі мен Сандиноның Сомоза күштеріне қарсы күресі социалистік телосқа бағытталған жоқ. Сандино сияқты, Фонсека да шаруалардың санасын оятуды армандайды, олар өздерінің болашағын басқаруға қабілетті екенін көрсеткен ұжымдық күш болды. Телеологиялық көзқарастарды қабылдамаса да, Фонсека революциялық сананың қалыптасуы шаруаларды "толық адам" етіп жасады деп сенді. Аң-сезім туралы идея Сандинодан, сондай-ақ Куба революционерлерінен де алынған. Шаруалар оқу мен жазуды үйренген сайын, олар өздерінің шындықтарын саналы түрде түсінуде және Сомоза режимі кезінде төтеп берген қанаушылықты көре алды. Фонсека мен Сандиноның қалдырған хабары - шаруаларды оқып-жазуға үйрету еді. Бұл 1930 жылдары жиі орын алған жоқ. Бірақ сандинистер үшін білім беру қозғалыстың басты функциясы болды. Адамдар саналы түрде революцияға бел буды, тіпті өлімге ұшырауға да дайын болды.

Қазіргі каудильо

Фонсека өзін қазіргі заманғы Сандиноға айналдырды; кейде ол қалалық революционерлерден (Хумберто Ортега) қолдау алудың маңыздылығын елемеді. Фонсека өзін нағыз түпкүлді Никарагуаның патриоты ретінде қарастырды. Оны қолдаушылар құрметке бөленген, рухтандырылған, қиялға толы, шешімді, өзін-өзі сендіретін, жеке магнетизмді танытқан және мінсіз адам ретінде қарастырды. Сандинисттік саяси ой шаруаларда терең тамыр жайғандықтан, Сомоза күштері төңкеріске тек революциялық басшыларды өлтіру арқылы тоқтата алмады.