Кіріспе
"Жиілік немесе өл" - HBO-ның "Сопранолар" сериясының 71-ші, шоудың алтыншы маусымның алтыншы бөлімі. Дэвид Чейз, Теренс Винтер, Робин Грин және Митчелл Берджесс жазған, режиссері Тим Ван Паттен, ол 2006 жылы 16 сәуірде эфирге шықты.
Қысқаша мазмұны
Кристофер Тони мен оның командасына Витоның гей клубында байқалғанын айтады. Медоу Кармелаға Финннің Витоның күзетшіге оральдық жыныстық қатынас жасағанын көргенін айтады. Нәтижесінде, Финнді Тони Satriale-дің артқы бөлмесіне алып барады, онда ол өте қорқып, экипаж үшін оқиғаны қайталауға мәжбүр болады. Карлоның айтуынша, олар оны "отбасының абыройы үшін" түсіруі керек. Тони, бәріне қарамастан, Витоны өлтіруден тартынады. Ол доктор Мелфиге гомосексуализмді жек көретінін және "қатаң католик" екенін айтады, бірақ ересектердің арасында не болатынын ойламайды және Витоны досы және табысы ретінде бағалайды. "Менің екінші мүмкіндігім болды", - дейді ол. "Неге бұлай болмасын?" Бенни, Данте Греко және Терри Дориа Вито мен оның сүйіктісіне барып, оның Джерси жағалауындағы жағажай үйіне барады. Олар оны Тониге апаруға тырысады, бірақ ол тез қашады. Вито кешке үйге оралады, ұйықтап жатқан балаларын сүйеді, естеліктерді, қажетті заттарды және ақшаны жинап, дауылмен қашып кетеді. Көлігі құлаған ағашқа соғылғаннан кейін ол жаяу жүріп, Нью-Гэмпширдің шағын қалашығында қалады. Ол шаршап-шалдыққаннан кейін қонақүйге кіреді. Витоның Нью-Гэмпширде туыстары бар, бірақ оларды таба алмайды. Ол қалада қалып, оның мейірімді, ашық атмосферасында жайлы өмір сүреді. Медоу заңгерлік қылмыстарды басқаратын заң фирмасында тағылымдамадан өтеді, бірақ ол сонымен қатар заң орталығында ерікті болып жұмыс істейді. Финнмен пікірлесу барысында ол ақ жағалы қылмыскерлердің жұмсақ қарым-қатынасын басқаларға қатыгездікпен қараумен салыстырады, мысалы, Джоннидің қызының үйлену тойындағы қорлығы. Финн оның құндылықтарына қарсы шығып, екіжүзділігін байқайды: Тонидің тобы Витоны жыныстық бейімділігі үшін жазаламақ. Медоу бұрқасын шығарады. Кармела әлі де Тониге құрылыс инспекторынан үйді салуға рұқсат сұрап қысым көрсетіп жатыр, бірақ ол оны ұмытып барады. Ол Хьюдың құрылыс алаңынан жиналған материалдарды сатуды білгенде қатты таңғалады. Кармела сонымен қатар Энжи Бонпенсиероның қылмыскерлер отбасының мүшелерімен жасырын түрде бизнеспен айналысатынын, көшеде несие алуға және ұрланған автокөлік бөлшектерін сатып алуға ақша жұмсайтынын біледі. Тони Криске екі итальяндық мердігердің Растиді өлтіру үшін АҚШ-қа жіберілетінін айтады және оларға қару-жарақ беру үшін "үшінші тарапты" жалдап, өлтірушілер мен Сопранолар отбасы арасындағы аралас ретінде әрекет етуін айтады. Крис тапсырманы итальянша сөйлейтін Корки Капоралге береді, ол Сопрано отбасылық серіктесі және оған героинмен төлейді.
Алғашқы кездесулері
Корки Капорал: ДиМео қылмыскер отбасының серіктесі және героинге тәуелді, оған Кристофер Молтисанти мен Расти Миллионы өлтіруге келген итальяндық мердігерлер арасындағы "үшінші тарап" араласшысы ретінде қызмет ету тапсырылды. Джим Витовски: Вито бас сауғалаған Нью-Гэмпшир штатының Дартфорд қаласындағы жергілікті тамақхананың иесі.
Атауының сілтемесі
Эпизодтың "Азаттықпен өмір сүр немесе өл" деген атауы Вито антиквариат дүкенінде қарап жатқанда нөмірлік тақтада байқайтын Нью-Гэмпшир штатының ұранына сілтеме жасайды. Бұл Витоның таңдауларына да қатысты болуы мүмкін: еркін өмір сүру (Нью-Гэмпширде қалу) немесе өлу (Нью-Джерсиге оралу).
Өндіріс
Квинстегі Big Al's Redzone-де түсірілген түнгі клубтың көрінісі. Шарон Анжела (Розали Април) негізгі актерлік құрамға көтеріліп, қазір ол пайда болған эпизодтардың бастапқы кредиттерінде есептеледі, кейбір ерекшеліктермен. "Азаттықпен өмір сүр немесе өл" Робин Грин мен Митчелл Берджесс ерлі-зайыптылар командасының жазған соңғы бөлімі. Олар HBO үшін жаңа жоба жасау үшін бірінші маусымнан бастап бірге болған сериалды тастады, ол ешқашан қалыптаспады. Бұл бүкіл сериядағы төрт жазушының сценарийді бөліскен үш эпизодтың бірі, басқалары 4-ші маусымның "Барлық машиналарды шақыру" және 6-шы маусымның 2-ші бөлімінің премьерасы "Сопрано үй фильмдері". Нью-Гэмпшир штатының Дартфорд қалашығында түсірілген көріністер шын мәнінде Нью-Джерси штатының Буонтонында түсірілген. Витоның машинасы бұзылған кездегі 228-ші Нью-Гэмпшир тас жолы да ойдан шығарылған.
Басқа да мәдени сілтемелер
Алғашқы көріністе Тони бассейн жағында "Яхтинг" кітапшасын оқып отыр. Кристофердің досы "Мурмур" Анонимді алкогольге қарсы кеңесінің алдында тұрған кезде Йонкерстен келген жігіттен "жоғалды ма" деп сұрайды, бұл "Жоғалды Йонкерсте" пьесасы мен фильміне сілтеме болуы мүмкін. Тони "речиони" деген сөзді қолданады, бұл итальяндықтың гомосексуалистерге деген қарама-қайшылықты білдіретін сөзі. Медоу отбасына заң көмегіне мұқтаж мұсылман отбасы туралы түсіндіргенде, ол 9/11 және Джордж Буштың оны конституциялық қорғанысты бұзу үшін қалай "сұғынып жатқанын" айтады. Тони Кристен Ахмет пен Мұхаммедті "Әл-Қаиданың" оператившісі деп санайды ма деп сұрайды; Крис олай ойламайды. Тони ашуланып Карлоны шақырады, ол Витоны өлтіру туралы айтады, судья Рой Бин. Жол бөлімінің қызметкері Витоның телефонын жолдың шетінен тауып, Тониге қарсылық білдіргенде, Тони "О, иә? Телефонға қатты адам, ә?" Джо Песси, мафиози рөлдерімен танымал, "Өлімдік қару-4" фильміндегі Мел Гибсонның кейіпкерімен айтысқанда дәл осылай айтады. Финн "Сопрано" командасына Витоның күзетшіге оральдық жыныстық қатынас жасағанын ("Танылмаған қара еркектер") ұстағанын растағаннан кейін, Кристофер оның пенисін кесіп, "оған тамақтандыруды" ұсынады. Осы сияқты тағдыр актер Майкл Империолидің кейіпкеріне де "Өлі президенттер" фильміндегі Вьетконгтың қолынан тиді. Сондай-ақ Финн Витоның жыныстық құмарлығын растаған сахнада дастарқан мен үстел айналасындағы экипаждың отыруы "Соңғы кешкі ас" орналасуы мен көңіл-күйін көрсетеді, өйткені "садақа" Кристофер, Паули және басқалар жиі қайталанатын ұсыныс. Сильвио Тониге Паулидің Витоны өлтіру қажеттілігі туралы "Мау Мауға" айналғандығын айтады. Бұл Кениядағы (1952-1960) Мау Мау көтерілісіне сілтеме. Доктор Мелфимен болған сахнада Тони сенатор Рик Санторумның (өзінің тегін "Санаторий" деп атайды) айтылған даулы пікірлерін атап өтті. Ол бір кезде гей-некеге рұқсат беру - бұл тегіс беткейдегі алғашқы қадам, бұл табуға айналған тағы да көп іс-әрекеттерге, соның ішінде жануарлармен жыныстық қатынасқа жол беру. Сондай-ақ, доктор Мелфимен болған сахнада Тони "Дженнифер Билспен бірге лесбияндық шоу" туралы сөйлескенде Showtime сериясына (The L Word) сілтеме жасады. Тонимен Ахмет пен Мұхаммед туралы сөйлескенде Кристофер олардың 2005 жылғы Jyllands Posten Мұхаммед карикатуралары туралы айтылған "Даниялық карикатуралар" оқиғасына деген реакциясын айтады. Карломен "Бада Бинг!" залында сөйлескеннен кейін Тони "Робб Репортаж" журналын оқи бастайды. Дартфордтағы бір асханада Витоға ақ жүгері ұнынан жасалған жапырақшалар ұсынылады. "Джонни Кейкс" - бұл сегізінші серияның атауы. Вито Джимми Диннің шұжықтарына да тапсырыс береді. Вито Спатафорге қонақүй иесі бөлме берген бөлме "Франклин Пирс" бөлмесі деп аталады, бұл Нью-Гэмпширдің тумасы, АҚШ-тың 14-ші президенті туралы. Дәмханада екеуі "Солт Кейс" фильмін көруді айтты. Кармела әкесі Хью Де Анжелиспен олардың үйін тонағаны үшін бетпе-бет келгенде, Хью оны 19 және 20 ғасырдағы француз актрисасы Сара Бернхардт деп мазақ етеді.
Tony asks Chris if he thinks Ahmed and Muhammad are Al Qaeda operatives; Chris doesn’t think so. Tony angrily calls Carlo, who talks about killing Vito, Judge Roy Bean. When the highway department worker finds Vito's phone on the side of the road and is antagonized by Tony, Tony says "Oh, yeah? Telephone tough guy, eh?" Joe Pesci, known for his mobster roles, says this exact line while arguing with Mel Gibson's character in Lethal Weapon 4. After Finn confirms to the Soprano crew that he caught Vito performing oral sex on a security guard ("Unidentified Black Males"), Christopher suggests that he should cut off his penis and "feed it to him." This same fate befell actor Michael Imperioli's character at the hands of the Viet Cong in the film Dead Presidents. Also in the scene where Finn confirms Vito's sexual preference, the table and the seating of the crew around the table suggest The Last Supper in placement, as well as mood, as "betrayal" is an oft repeated suggestion by Christopher, Paulie among others. Silvio tells Tony that Paulie has "gone Mau Mau" on the subject of the necessity of killing Vito. This is a reference to the brutal Mau Mau uprising in Kenya (1952–60). In the scene with Dr. Melfi, Tony referenced the controversial comments made by Senator Rick Santorum (pronouncing his last name as "Sanatorium") who once claimed that allowing gay marriage would be the first step in a slippery slope leading to tolerance of more taboo practices, including bestiality. Also in the scene with Dr. Melfi, Tony referenced a Showtime series (The L Word) when talking about "that lesbian show with Jennifer Beals." When discussing Ahmed and Mohammad with Tony, Christopher mentions their reaction to the "Danish cartoons" incident the 2005 Jyllands Posten Muhammad cartoons controversy. After speaking with Carlo in the backroom of the Bada Bing!, Tony starts reading the Robb Report magazine. At a diner in Dartford, Vito is introduced to jonnycakes, pancakes made with white corn meal. "Johnny Cakes" is also the title of the eighth episode of the season. Vito also tries to order some Jimmy Dean sausages. The room that the innkeeper assigns to Vito Spatafore is called the "Franklin Pierce" room, a reference to the 14th President of the United States, a native of New Hampshire. In the diner, the two guys mention watching Cold Case. When Carmela is confronting her father Hugh De Angelis for looting their stop ordered spec house, Hugh mockingly calls her Sarah Bernhardt, a 19th and 20th century French actress.