Кіріспе

1950-1960 жылдары салынған кеңестік эВМ-дер сериясы. БЭСМ атауы "Большая (немесе Быстродействующая) электронно счётная машина" деген сөздердің бас әріптерінен құралған, яғни "Үлкен электрондық есептеу машинасы" немесе "Жылдам электрондық есептеу машинасы" деген мағынаны білдіреді. Ол Дәл механика және компьютерлік инженерия институтында жобаланды.

Модельдер

BESM сериясы алты модельден тұрды.

BESM-1

BESM 1, бастапқыда жай ғана BESM немесе BESM АН ("BESM Академиясы ғылымдары", Ғылым академиясының BESM) деп аталған, 1952 жылы аяқталды. Тек бір ғана BESM 1 машинасы салынды. Машинада шамамен 5000 вакуумдық түтікше қолданылды. Аяқталған кезде ол Еуропадағы ең жылдам компьютер болды. Қабақшалы сандар 39 биттік сөздермен көрсетілген: мантисса үшін 32 бит, таңба үшін бір бит және экспонента үшін 1 + 5 бит. Ол 10−9 – 1010 диапазонындағы сандарды көрсетуге қабілетті болды. BESM 1 ферриттік ядроларды пайдаланып 1024 сөздік оқу-жазу жадына және жартылай өткізгіш диодтарға негізделген 1024 сөздік тек оқу жадына ие болды. Одан әрі, ол сыртқы жадқа ие болды: әрқайсысы 30 000 сөздік сыйымдылығы бар төрт магниттік таспа құрылғысы және 5120 сөздік сыйымдылығы және секундына 800 сөздік жылдамдықпен қол жеткізуге болатын жылдам магниттік барабан жады. Компьютер 8–10 KFlops өнімділікке ие болды. Энергия тұтынуы шамамен 30 кВт құрады, салқындату жүйелері ескерілмегенде.

BESM-2

BESM 2 де вакуумдық түтіктерді пайдаланды.

BESM-3M және BESM-4

BESM 3M және BESM 4 транзисторлар негізінде құрастырылды. Олардың архитектурасы M 20 және M 220 серияларына ұқсас болды. Сөздің ұзындығы 45 биттен тұрды. 30 БЭСМ-4 машинасы жасалды. BESM 4 – алғашқы компьютерлік анимацияны жасауға қолданылды. Екі модельдің де прототиптері 1962–63 жылдары жасалды, ал сериялық өндіріс 1964 жылы басталды. EPSILON (1967 жылы Новосибирскіде Андрей Ершов әзірлеген, жоғары деңгейдегі мүмкіндіктері бар, жолдар мен тізімдерді қамтитын макро тіл) ALGOL 68-ді M 220-де жүзеге асыру үшін пайдаланылды.

BESM-6

BESM 6 – серияның ең танымал және ықпалды моделі болды. Жобасы 1965 жылы аяқталды. Өндіріс 1968 жылы басталды және келесі 19 жылға созылды.