Кіріспе

W3C ұсынысы Жай білімді ұйымдастыру жүйесі (SKOS) - бұл тезаурилерді, сыныптау схемаларын, таксономияларды, тақырыптық жүйелерді немесе басқа да құрылымдалған басқарылатын сөздіктер үшін жасалған W3C ұсынысы. SKOS RDF және RDFS негізінде құрылған стандарттар семантикалық веб-отбасысының бөлігі болып табылады және оның негізгі мақсаты - байланысты деректер ретінде осындай сөздіктерді оңай жариялау мен пайдалануды қамтамасыз ету.

DESIRE II жобасы (1997-2000)

SKOS-тың ең тікелей ата-бабасы EU DESIRE жобасының екінші кезеңінде қолға алынған RDF Тезауры болды. Пайдаланушы интерфейсін жақсарту және көп қызметтегі шолғыштау мен іздеуді қолдану қажеттілігімен қозғалған Thesauri үшін негізгі RDF сөздік жасалды. SWAD Europe жұмыс жоспарында айтылғандай, DESIRE жұмысы SOSIG және LIMBER жобаларында қабылданып, одан әрі дамытылды. DESIRE/SOSIG іске асыру нұсқасы W3C-тің QL'98 семинар-тренингінде сипатталды, бұл RDF ережесі мен сұраныс тілдері бойынша ерте жұмысты ынталандырады: RDF үшін сұраныс және қорытынды қызметі.

ЛИМБЕР (1999-2001)

SKOS Еуропалық Қоғамнан қаржыландырылатын LIMBER (European Resources Language Independent Metadata Browsing) жобасының нәтижесіне негізделген және Ақпараттық қоғамның технологиялар бағдарламасының бөлігі. LIMBER жобасында CCLRC одан әрі RDF-тезаурын алмасу форматын әзірледі, ол Ұлыбританияның дерек мұрағатында ағылшын тіліндегі гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар электрондық тезаурының (HASSET) көп тілді нұсқасы ретінде көрсетілді, оны Еуропалық әлеуметтік ғылымдар дерек мұрағаттары CESSDA кеңесі қолданатын болды.

SWAD-Еуропа (2002-2004)

SKOS өзіндік бастамасы SWAD Europe жобасында басталды, ол DESIRE, SOSIG (ILRT) және LIMBER (CCLRC) серіктестерін біріктірді, олар схеманың бұрынғы нұсқаларымен жұмыс істеді. Ол Thesaurus Activity Work Package, Semantic Web Advanced Development for Europe (SWAD Europe) жобасында әзірленген. SWAD Europe Еуропалық қоғамдастық қаржыландырады және ақпараттық қоғамның технологиялар бағдарламасының бір бөлігі болып табылады. Жоба бес жобалық серіктес, ERCIM, Бристоль университетінің ILRT, HP Labs, CCLRC және Stilo жүргізген зерттеулер, демонстраторлар және аудит жұмыстары арқылы W3C Семантикалық Веб белсенділігін қолдау үшін жасалды. SKOS Core және SKOS Mapping бағдарламаларының алғашқы нұсқасы 2003 жылдың соңында RDF кодтау және көптілді тезаури мен тезаури картасын құру бойынша басқа да өнімдермен бірге жарияланды.

Семантикалық веб қызметі (2004-2005)

SWAD Europe аяқтағаннан кейін SKOS-тың күш-жігерін W3C Семантикалық Веб қызметі үздік тәжірибелер және қолдану жұмыс тобының шеңберінде қолдады. Осы кезеңде SKOS Core-ті біріктіруге және Семантикалық Веб үшін сөздіктерді көшіру мен жариялау үшін практикалық нұсқауларды әзірлеуге баса назар аударылды.

W3C ұсынысы бойынша даму (2006-2009)

SKOS негізгі жарияланған құжаттары - SKOS негізгі нұсқаулығы, SKOS негізгі сөздік спецификациясы және Семантикалық желіде сөздіктер жинағын жариялау жөніндегі жедел нұсқаулық - W3C жұмыс жобасы арқылы әзірленді. SKOS-тың бас редакторлары Алистер Майлз, бастапқыда Дэн Брикли және Шон Беххофер болды. Семантикалық Вебті енгізу жөніндегі жұмыс тобы екі жылға (2006 жылдың мамыр айынан 2008 жылдың сәуіріне дейін) құрылды. Жол картасында 2007 жылдың соңына дейін SKOS ұсынысты ұсынуға үміткер ретінде, ал 2008 жылдың бірінші тоқсанында ұсынысты ұсынуға ұсынылды. Шешуге болатын негізгі мәселелер оның нақты қолдану аясын анықтау және оның басқа RDF тілдерімен және кітапханаларда қолданылатын стандарттармен (мысалы, Dublin Core) байланысы болды.

Ресми жариялау (2009)

2009 жылдың 18 тамызында W3C жаңа стандартты шығарды, ол білімді ұйымдастыру жүйелерінің әлемін , соның ішінде сөздіктер, сыныптамалар, тақырыптар, таксономиялар және фольклономиялар және байланысты деректер қауымдастығы арасында көпір салады, бұл екеуіне де пайда әкеледі. Кітапханалар, мұражайлар, газеттер, мемлекеттік порталдар, кәсіпорындар, әлеуметтік желілердегі қосымшалар және кітаптардың, тарихи бұйымдардың, жаңалықтар, бизнес сөздіктер, блог жазбалары және басқа да заттардың үлкен жинақтарын басқаратын басқа да қауымдастықтар енді SKOS-ті байланысты деректердің күшін пайдалану үшін пайдалана алады.

Құралымдардың тарихи көрінісі

SKOS бастапқыда модульді және кеңейтілетін тілдер отбасы ретінде құрылған, олар SKOS Core, SKOS Mapping және SKOS Extensions және Metamodel болып ұйымдастырылған. Бүкіл ерекшелік қазір http://www. w3. org/2004/02/skos/core#.

Тұжырымдамалар

SKOS сөздік қоры түсініктерге негізделген. Тұжырымдама - бұл көптеген білімді ұйымдастыру жүйелерінің негізі болып табылатын ой-пікірлер, мағыналар немесе заттар мен оқиғалар (әдістер немесе санаттар). Осылайша, ұғымдар оларды белгілеу үшін қолданылатын терминдерден тәуелсіз абстрактіл бірліктер ретінде санада бар. SKOS-та, Concept (OWL сыныбына негізделген) білімді ұйымдастыру жүйесіндегі элементтерді (терминдер, идеялар, мағыналар және т.б.) бейнелеу үшін қолданылады. немесе осындай жүйенің тұжырымдамалық немесе ұйымдастырушылық құрылымы. ConceptScheme сөздік, сөздіктер немесе ұғымдарды ұйымдастырудың басқа әдістерімен ұқсас. SKOS белгілі бір схемаға кіруді шектеуші емес, сондай-ақ толық схеманы жариялаудың жолын да қарастырмайды. Жоғарғы тұжырымдама - иерархиялық схемадағы жоғарғы тұжырымдамалардың бірі.

Жазбалар мен белгілер

Әрбір SKOS белгісі - бұл ұғыммен байланысты, нұсқа бойынша тілдік белгілермен бірге Юникод таңбаларының тізбегі. prefLabel - адамның оқып алатын артықшылықты тізбек (бір тілдік тегке ең көп бір), ал altLabel - баламалы тізбектер үшін, ал hiddenLabel - адамдар оқи алмайтын, бірақ байланыстыруға пайдалы тізбектер үшін пайдаланылуы мүмкін. SKOS белгісі белгіге ұқсас, бірақ бұл әріптік тізбекте бүтін сан, жүзу немесе күн сияқты деректер түрі бар; деректер түрі тіпті жасалуы мүмкін (6.5.1-ны қараңыз) SKOS сілтемедегі белгілер, типтелген әріптер және деректер түрлері). Бұл белгілеу сыныптама кодтары мен сөз ретінде танылмайтын басқа тізбектер үшін пайдалы.

Құжаттамалық

Құжаттама немесе Ескерту қасиеттері SKOS тұжырымдамалары туралы негізгі ақпаратты береді. Барлық ұғымдар skos:note түрінде қарастырылады; олар тек нақты ақпарат түрлерін ұсынады. Мысалы, қасиеттің анықтамасы, тақырып ресурсының толық сипаттамасын қамтуы тиіс. Қажет болса, SKOS кеңейтуінде нақты белгілер түрлерін анықтауға болады. < A> skos:note сұранысы ? <A> туралы барлық жазбаларды, оның ішінде анықтамалар, мысалдар, қолданылу аясы, тарих және өзгерістер, редакциялық құжаттамаларды алады. SKOS құжаттамасының кез келген қасиеттері бірнеше нысан түрлеріне сілтеме жасай алады: тура (мысалы, тізбе); өз қасиеттері бар ресурстық түйін; немесе басқа құжатқа сілтеме, мысалы, URI пайдалану. Бұл құжаттаманың өзіндік метадеректері, мысалы, автор мен жарату күні болуы мүмкін. SKOS құжаттамасының қасиеттері туралы нақты нұсқауларды SKOS Primer Documentary Notes-тен табуға болады.

Семантикалық қатынастар

SKOS семантикалық қатынастары түсінік схемасындағы ұғымдар арасындағы қатынастарды жариялау жолдарын ұсынуға арналған. Олардың екі бөлек схемадан екі ұғыммен қолданылуына кедергі келтіретін шектеулер болмаса да, бұл екі схема туралы білуге болатын нәрсені асыра бағалауы мүмкін және оларды орынсыз байланыстыра алады. Қасиетке байланысты жай ғана екі ұғымның арасындағы ассоциациялық қатынасты жасайды; иерархия немесе жалпылық қатынасы жоқ. Кең және тар қасиеттер екі ұғымның арасындағы тікелей иерархиялық байланысты растау үшін қолданылады. Мағынасы күтпеген болуы мүмкін; <A> кеңірек <B> қатынасы A-ның B деп аталатын кең ұғымы бар дегенді білдіреді, сондықтан B А-дан кеңірек. Narrower те осыған ұқсас. Қажетті емес оқырман кең және тар қасиеттерді транзитивті деп күте алады, бірақ SKOS оларды мұндай деп жарияламайды. Керісінше, қасиеттер кеңірекТранзитив және тарТранзитивтер кеңірек және тар транзитивтің супер қасиеттері ретінде анықталады. Бұл супер қасиеттер (конвенция бойынша) декларативтік SKOS мәлімдемелерінде пайдаланылмайды. Керісінше, үштікке кеңірек немесе тар қатынас қолданылған кезде, тиісті транзитивті супер қасиет де қолданылады; және транзитивті қатынастарды осы супер қасиеттерді пайдалана отырып тұжырымдауға (және сұрауға) болады.

Картаға түсіру

SKOS карталық қасиеттері бір концепт схемасының басқасына ұғымдардың сәйкес келуін (нақты немесе бүктелген) білдіруге арналған және келісім бойынша тек әртүрлі схемалардың ұғымдарын байланыстыруға қолданылады. RelatedMatch, broadMatch және narrowMatch ұғымдары - бұл ыңғайлылық, олар семантикалық қасиеттерімен бірдей мағынаны білдіреді. (Артық кең және тар мағыналар туралы алдыңғы бөлімді қараңыз.) RelatedMatch қасиеттері екі ұғымның арасындағы қарапайым ассоциативтік байланысты жасайды. Тұжырымдамалар бір-бірімен тығыз байланысты болған кезде, олар әдетте бір-бірімен алмастырылып пайдаланылуы мүмкін, exactMatch - бұл тиісті қасиет (exactMatch қатынастары басқа кез-келген сәйкестік қатынастарынан айырмашылығы транзитивті). CloseMatch қасиеттері кейде ғана бір-бірімен алмастырылып қолданылатын ұғымдарды көрсетеді, сондықтан ол транзитивті қасиет емес.

Тұжырымдамалық жинақтар

Тұжырымдамалық жинақтар (Collection, orderedCollection) SKOS тұжырымдамаларының белгіленген және/немесе реттелген (orderedCollection) топтары болып табылады. Жинақтар ұялы болуы мүмкін және URI анықталуы немесе анықталмауы мүмкін (бұл бос түйін деп аталады). SKOS тұжырымдамасы да, тұжырымдама схемасы да жиынтық бола алмайды, керісінше де болмайды; және SKOS семантикалық қатынастар тек тұжырымдамамен (жинақпен емес) ғана пайдаланылуы мүмкін. Жинақтың элементтері Жинақтың түйіні арқылы басқа SKOS тұжырымдамаларымен байланыста бола алмайды; Жинақтың әрбір тұжырымдамасы үшін жеке қатынастар анықталуы керек.

Қоғамдастық және қатысу

Барлық даму жұмыстары пошталық тізім арқылы жүзеге асырылады, ол білімді ұйымдастыру жүйелеріне, ақпаратты іздестіруге және Семантикалық Желіге қатысты мәселелерді талқылауға арналған толық ашық және ашық түрде мұрағатталған пошталық тізім. Кез келген адам SKOS-ты әзірлеуге ресми емес түрде қатыса алады. бейресми қатысуы жылы қарсы алады. W3C-ге мүше ұйым үшін жұмыс істейтін кез келген адам Семантикалық Вебті енгізу жөніндегі жұмыс тобына қосылып, даму процесіне ресми түрде қатыса алады. Бұл жеке тұлғаларға ерекшеліктерді өңдеуге және жариялау шешімдеріне дауыс беруге құқық береді.

Қолданбалар

Кейбір маңызды сөздіктер SKOS форматына көшірілді және жалпыға қол жетімді, соның ішінде EuroVoc, AGROVOC және GEMET. Конгресс тақырыбының кітапханасы (LCSH) SKOS форматын қолдайды. SKOS SWAD Europe жобасының аясында әзірленген SWED Environmental Directory-де қолданылатын сөздіктер тілімі ретінде қолданылды. Амстердамдағы Vrije Университет тезаурилерді SKOS-қа аударудың жолын ұсынды, оның ішінде MeSH тезаурісі де бар. DITA және SKOS арқылы пәндерді жіктеу IBM-мен әзірленді. SKOS GeoNames онтологиясында географиялық ерекшелік түрлерін көрсетуге қолданылады.

Деректер

SKOS дереккөздері бар. SKOS деректер жиынтығы вики W3C SKOS дерек көздерінің осы тізімін пайдалануды ұсынады. Бұл викиде табылған деректердің көпшілігі коммерциялық және ғылыми-зерттеу мақсаттарында пайдаланылуы мүмкін.

Метамодель

SKOS метамодели ISO 25964 1 Ақпаратты қайтару үшін сөздіктің дерек моделімен жалпы үйлесімді. Осы деректерді ISO 25964 веб-сайтынан көруге және жүктеуге болады.

Тезауриялық стандарттар

SKOS-ты әзірлеуге RDF және кітапхана қауымдастығының сарапшылары қатысты, ал SKOS NISO Z39.19 2005 немесе ISO 25964 сияқты стандарттармен анықталған тезаурилерді оңай көшіруге мүмкіндік береді.

Басқа семантикалық веб стандарттары

SKOS семантикалық веб-қосымшаларға қарапайым, күрделі онтология тілі OWL-ге қарағанда қарапайым концепциялық схемалардың мұрасын ұсынуға арналған. OWL күрделі тұжырымдамалық құрылымдарды білдіруге арналған, оларды бай метадеректерді құру және тұжырымдама құралдарын қолдау үшін пайдалануға болады. Алайда, пайдалы веб-онтологияларды құру тәжірибе, күш-жігер және шығындар тұрғысынан талап етеді. Көп жағдайда мұндай күш-жігердің артық болуы немесе талаптарға сәйкес келмеуі мүмкін, ал SKOS жақсы таңдау болуы мүмкін. RDF кеңейтілуі SKOS сөздіктерін OWL онтологияларын қоса алғанда, күрделі сөздіктерге енгізуді немесе кеңейтуді мүмкін етеді.