Geodiversity

Кіріспе

Геологиялық әртүрлілік - жердің барлық немесе белгілі бір бөлігін құрайтын және қалыптастыратын жер материалдарының, формаларының және процестерінің әртүрлілігі. Тиісті материалдар минералдар, тау жыныстары, шөгінділер, окаменелілер, топырақтар мен суды қамтиды. Формаларға бүгілулер, ақаулар, жер бедері және морфологияның басқа көріністері немесе жер материалының бірліктері арасындағы қатынастар кіруі мүмкін. Материалға немесе формаға әсер етуді, оны сақтауды немесе өзгертуді жалғастыратын кез келген табиғи процесс (мысалы, тектоника, шөгінді тасымалдау, педогенез) геотүрліліктің тағы бір аспектісін білдіреді. Алайда геологиялық әртүрлілік әдетте ландшафттық, бетон немесе басқа да маңызды адам әсерін қамтитын болып анықталмайды.

Шолу

Геологиялық әртүрлілік жер шарында біртекті таралған да, зерттелген де емес. Геологиялық әртүрліліктің өзекті нүктелерін анықтау (мысалы, Ұлыбритания мен Тасмания аралдары) геологиялық әртүрліліктің таралуы туралы ғана емес, сонымен қатар геосақтау бастамаларының мәртебесін де көрсетеді. Осыған байланысты экожүйенің биологиялық әртүрлілігі оның геологиясына байланысты екендігін атап өту керек. Биологиялық түрлердің басым көпшілігі әлі сипатталмағандықтан, геотүрліліктің жіктелуі мен сандық өлшеуі геотаксиномияның абстрактілік жаттығуы емес, сонымен қатар геоэтикалық тәсілді қажет ететін табиғатты қорғаудың жетілген күш-жігерінің қажетті бөлігі болып табылады. Пончиано және басқалардың пікірінше, геомемерас in situ (ғылыми, мәдени, білім беру, туристік және т.б. ерекше құндылықтарға ие маңызды геосайттар) және ex situ (минералдары, қазбалары, минералдары мен тау жыныстары) болуы мүмкін, олар өздерінің шығу тегінен шығарылған және ғылыми жинақтарда орналастырылған және айтарлықтай ғылыми, мәдени, білім беру, туристік немесе кез келген басқа құндылықтарға ие. Бұл авторлар сондай-ақ осы геологиялық әртүрлілік элементтеріне қатысты кез келген өте құнды сілтемелерді экс-ситу геомемлекеттік мұра деп санайды, соның ішінде далалық дәптерлер, қағаздар, фотосуреттер, карталар, диссертациялар, кітаптар және т.б. Бұл сілтемелер көбінесе тарихи және ғылыми құндылыққа ие, мысалы, палеонтолог Кеннет Кастердің беймәлім қалдықтар туралы ақпаратты ұсынған далалық жазбалары). Кейіннен (2016) Хосе Брильха геологиялық әртүрлілік ғылыми құндылыққа ие болуы немесе басқа да аспектілер үшін құнды болуы мүмкін деп айтады. Ғылыми құндылықтарға ие геологиялық әртүрлілік геосайттар немесе геомекен элементтері болуы мүмкін (оларға геомекен ретінде диссертациялар, хаттар және далалық кітапшалар сияқты осы элементтерге сілтемелер кірмейді). Сол сияқты ғылыми құндылығы аз немесе мүлдем жоқ геологиялық әртүрлілік геологиялық әртүрлілік жерлері немесе геологиялық әртүрлілік элементтері ретінде жіктелуі мүмкін. Геологиялық әртүрлілік сонымен қатар табиғатты негіздеген жаһандық экологиялық проблемаларды шешудің маңызды бөлігі болып табылады. Мысалы, жақында жүргізілген зерттеуде халықаралық конвенциялар мен мониторингтік жүйелерде геологиялық әртүрлілікті ескерудің жоқтығы БҰҰ-ның тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізуге қауіп төндіреді деп айтылды.

Geodiversity is neither homogeneously distributed nor studied across the planet. The identification of geodiversity hotspots (e. g. the islands of Great Britain and Tasmania) may be indicative not simply of the distribution of geodiversity but also of the status of geoconservation initiatives. In this regard it is worth noting that the biodiversity of an ecosystem stems at least in part from its underlying geology. With the majority of biological species remaining undescribed the classification and quantification of geodiversity is not an abstract exercise in geotaxonomy but a necessary part of mature nature conservation efforts, which also requires a geoethical approach. According to Ponciano et al geoheritage may be in situ (important geosites bearing any exceptional value, such as scientific, cultural, educational, touristic, etc) and ex situ (minerals, fossils, minerals and rocks that were extracted from their origin site and housed in scientific collections and have notable scientific, cultural, educational, touristic or any other value. These authors also consider any extremely valuable reference to these geodiversity elements as ex situ geoheritage, including therefore field notebooks, papers, photographs, maps, dissertations, books, etc. These references often bear historical and scientific value as, for instance, paleontologist Kenneth Caster's field notebooks which provided informations on unknown fossil localities ). Later (2016), José Brilha argues geodiversity may be of scientific value or valued for other aspects. Geodiversity of scientific value can be either geosites or geoheritage elements that are ex situ (not encompassing references to these elements such as dissertations, letters and field notebooks as geoheritage). Similarly geodiversity that is of little or no scientific value may be categorized as sites of geodiversity or geodiversity elements that are ex situ. Geodiversity also constitutes an important part of developing nature based solutions to global environmental challenges and demands for natural resources. For example, a recent study argued that the acute lack of considering geodiversity in international conventions and monitoring frameworks poses a threat to achieving the UN Sustainable Development Goals.