Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хушаб ядролық кешені - Пунджаб, Пәкістанның Хушаб ауданындағы Джаухарабад қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан плутоний өндіретін ядролық реактор және ауыр су кешені. Құшабтағы ауыр су және табиғи уран реакторлары Пәкістанның ядролық жарылыс бастарында пайдалану үшін плутоний мен тритий өндіру бағдарламасының негізгі элементі болып табылады. Хушаб ядролық кешені, Кахутадағы сияқты, Халықаралық атом энергиясы агенттігінің инспекцияларына жатпайды. Қазіргі уақытта жұмыс істеп тұрған төрт реактордың қуаты 40-тан 50 МВт-қа дейін, ал 70 МВт-қа дейін. Олардың жалпы қуаты жылына қару-жараққа арналған плутонийді өндіре алады деп есептелді. Плутоний өндірісі мен ядролық қайта өңдеу қондырғылары Хушаб, Нью Лабс және Чашма қалаларында кеңейтілуде. Пакистанның алғашқы отандық ядролық реакторы 1996 жылы наурыз айында Хушаб қаласында іске қосылды. Хушаб ядролық кешенін ПАЭК-тің сол кездегі төрағасы Мунир Ахмад Хан ойлап тапқан және жоспарлаған. Ол 1986 жылы 50 МВт-тық Хушаб I реакторы мен ауыр су зауытын салу жұмыстарын бастаған. Ол реактор мен ауыр су зауытының жобалық директорлары ретінде ПАЭК-тен ядролық инженер Сұлтан Башируддин Махмуд пен доктор Н. А. Джаведті тағайындады. Пәкістандық баспасөздің хабарлауынша, бұл реактор 1998 жылдың басында іске қосылған. Бұл жобалардың табыстылығы мен олардың құрылысы барысында жинақталған тәжірибе мен мүмкіндіктерге сүйене отырып, екінші блоктың құрылыс жұмыстары 2001 немесе 2002 жылдары басталды. 2010 жылдың ақпан айында премьер-министр Юсуф Раза Гиллани және жоғары әскери офицерлер екінші реактордың аяқталуы деп саналатын Хушаб кешеніндегі рәсімге қатысты.
Khushab Nuclear Complex is a plutonium production nuclear reactor and heavy water complex situated south of the town of Jauharabad in Khushab District, Punjab, Pakistan. The heavy water and natural uranium reactors at Khushab are a central element of Pakistan's program to produce plutonium and tritium for use in compact nuclear warheads. Khushab Nuclear Complex, like that at Kahuta, is not subject to International Atomic Energy Agency inspections. Four currently operating reactors have capacities variously reported at between 40 MWth to 50 MWth, and as high as 70 MWth. In total, they are estimated to be capable of producing of weapons grade plutonium annually. Plutonium production and nuclear reprocessing facilities are being expanded at Khushab, New Labs and Chashma. Pakistan's first indigenous nuclear reactor was commissioned at Khushab in March 1996. The Khushab Nuclear Complex was conceived and planned by the then chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission (PAEC), Munir Ahmad Khan, who began work on the 50 MWth Khushab I reactor and heavy water plant in 1986. He appointed nuclear engineer Sultan Bashiruddin Mahmood and Dr. N. A. Javed, both from the PAEC, as the Project Directors for the reactor and the heavy water plant respectively. According to a Pakistani press report this reactor began operating in early 1998. Based on the success of these projects and the experience and capability gained during their construction, onsite construction work on the second unit began around 2001 or 2002. In February 2010 Prime Minister Yousaf Raza Gillani and senior military officers attended a ceremony at the Khushab complex for what is believed to be the completion of the second reactor.
Реакторлар
Хұшаб I 1996 жылдың наурыз айында тапсырысты, 1998 жылдың басында сынақ кезеңінде өндіріске қосылды. Хушаб II құрылысын 2001 жылы бастаған. Ол 2010 жылы аяқталды. Қалған үш реактор сияқты, Хұшаб III - бұл 50 МВт ауыр су реакторы, ол Пәкістанның ядролық қару бағдарламасына жылына 11 15 килограмм плутоний өндіреді. Хушаб IV құрылысын 2011 жылы бастаған болатын. 2015 жылдың қаңтар айында реактор толық және жұмыс істеп тұр деп есептелді. Тағы бір реактор (Хушаб V) туралы болжам жасалды. Ғарышқа негізделген бақылауда Құшабтағы бесінші плутоний реакторының жұмысы әлі басталмаған, дегенмен ірі нысандардың құрылысы жалғасуда.
Khushab I was commissioned in March 1996 and had gone critical and begun production by early 1998. Construction of Khushab II started in 2001. It was complete by 2010. Similar to the other three completed reactors, Khushab III is a 50 MWth heavy water reactor producing 11 15 kilograms of plutonium a year for Pakistan's nuclear weapons programme. Construction of Khushab IV started in 2011. In January 2015 the reactor was believed to be complete and operational. A further reactor has been speculated on (Khushab V). Space based surveillance has not turned up signs that work has begun yet on any fifth plutonium reactor at Khushab, although construction of major facilities continues.
Ауыр су өндірісі
Ауыр су зауыты жылына 200 тонна ауыр су өндіре алады.
The heavy water plant is estimated to be able to produce between of heavy water per year.