Кіріспе

Ламбдалық есептеуде Черч-Россер теоремасы, терминдерге қысқарту ережелерін қолданғанда, қысқартулардың қандай тәртіппен таңдалғаны соңғы нәтижеге әсер етпейтінін айтады. Нақтырақ айтқанда, егер бір терминге екі түрлі азайту немесе азайтулар тізбегі қолданылатын болса, онда екі нәтижеден де қол жетімді болатын термин болады, оған қосымша азайтулар тізбегін (бос болса да) қолдану арқылы жетуге болады. Бұл теореманы 1936 жылы Алонзо Черч және Дж. Баркли Россер дәлелдеген, және олардың құрметіне осылай аталады. Теореманы жанындағы схемамен көрсетуге болады: егер a термині b және c терминдеріне дейін азайтылса, онда b және c терминдеріне азайтылатын қосымша d термині болуы керек (ол b немесе c терминімен тең болуы мүмкін). Ламбдалық есептеуді абстрактілі қайта жазу жүйесі ретінде қарастыратын болсақ, Черч-Россер теоремасы ламбдалық есептеудің қысқарту ережелерінің біріктірілгенін көрсетеді. Теореманың салдары ретінде, ламбдалық есептеудегі терминнің бір ғана қалыпты түрі болуы мүмкін, бұл берілген нормаланатын терминнің «қалыпты түріне» сілтеме жасауға негіз береді.

Тарих

1936 жылы Алонзо Черч және Дж. Баркли Россер теореманың λI калькулустағы β-редукцияға қатысты дұрыс екенін дәлелдеді (мұнда әрбір абстракцияланған айнымалы терминнің денесінде болуы тиіс). Дәлелдеу әдісі "дамудың шектілігі" деп аталады, және ол Стандарттау теоремасы сияқты қосымша салдарларға ие, бұл қалыпты түріне (егер ол болса) жету үшін солдан оңға қарай редукция жасау әдісімен байланысты. Таза, типтелмеген лямбда-есептеу үшін бұл нәтижені 1965 жылы Д. Э. Шрёер дәлелдеді.

Нормалдастыру

Черч-Россер қасиетін қанағаттандыратын азайту ережесінің бір қасиеті – әрбір M терминінің ең көп дегенде бір ғана ерекше қалыпты түрі болуы мүмкін. Егер X және Y – M терминінің қалыпты түрлері болса, онда Черч-Россер қасиетіне сәйкес, олар екеуі де бірдей Z терминіне дейін азаяды. Екі термин де қалыпты түрде болғандықтан, егер азайту күшті қалыпқа келтірсе (шеңберге түспейтін азайту жолдары болмаса), онда Черч-Россер қасиетінің әлсіз түрі толық қасиетті білдіреді (Ньюман леммасына қараңыз). Қатынас үшін әлсіз қасиет: егер және онда осындай термин бар, сонда және .

Нұсқалар

Черч-Россер теоремасы Ламбда калькулының көптеген түрлері үшін де қолданылады, мысалы, қарапайым типтелген Ламбда калькулы, дамыған типтік жүйелері бар көптеген калькулилер және Гордон Плоткиннің бета-мәнді калькулы. Плоткин сондай-ақ, функционалдық бағдарламаларды бағалаудың (ерінделген және тікелей бағалау үшін) бағдарламалардан мәндерге (ламбда терминдерінің ішкі жиыны) функция екенін дәлелдеу үшін Черч-Россер теоремасын пайдаланды. Ескі зерттеу жұмыстарында, қайта жазу жүйесі конfluent болған жағдайда, Черч-Россер деп аталады немесе Черч-Россер қасиетіне ие болады.