Шығыс Англиядағы Нен өзені

Кіріспе

Шығыс Англиядағы өзен – Англиядағы өзен.

Нене өзені (Nene) – Англияның шығысынан ағатын өзен. 169 километр (105 миль) ұзындығымен Ұлыбританиядағы онға жуық ең ұзын өзендердің бірі. Өзен Нортгемптонширдегі үш бастаудан басталып, Солтүстік теңізіне The Wash арқылы құяды. Батыстан, ол Нортгемптон, Уэллингборо және Питерборо қалаларынан өтеді. Нене өзенінің шамамен 6 километрі Кембриджшир мен Норфолк арасындағы шекараны құрайды. Ол Нортгемптоннан The Wash-қа дейін 142 километр (88 миль) қашықтыққа дейін кеме жүруге қолайлы.

Этимологиясы мен айтылуы

Өзеннің атауын жазу уақыт өте келе өзгерді; 1810 жылы суретшілер Джордж Коул мен Джон Ропер жасаған гравюрада ол "Ненн" немесе "Нин" деп аталған, ал 1885 жылғы картографиялық зерттеуде қазіргі стандартты жазу түріне айналған "Нене" қолданылды. Нене өзені атауының шығу тегі мен мағынасы белгісіз. 10-шы ғасырға дейінгі ең ерте белгілі мысалдар қар, жаңбыр немесе жуу туралы индоевропалық түбір сөздермен байланыстырылған, бірақ тікелей байланыс тек болжамды ғана. Британдық топонимист және ортағасырлық ғалым Виктор Уоттс: «Атау, әрине, ағылшын тілінен бұрынғы, тіпті кельт тілінен бұрынғы болуы мүмкін» дейді. Осы ат Шропширдегі Реа өзенінің бұрынғы атауы Ниндерде де кездеседі, ол Нинд Савидж ауылында сақталған. Өзеннің аты жергілікті жерлерге қарай әртүрлі айтылады. Нортгемптонда әдетте /ˈnɛn/ (NEN) деп, ал Питерборо аймағында /ˈniːn/ (NEEN) деп айтылады. Нене өзенінің айтылу шекарасы жылдар бойы ішкі аймақтарға қарай жылжып келеді; Imray теңіздік баспасының «Нене өзенінің картасы» басылымының соңғы нұсқасы қазір ол Трапстонда басталатынын көрсетеді.

Курс

Нене өзені – Ұлыбританиядағы ең ұзын өзендердің оныншысы. Өзеннің Арбери төбесі маңындағы бір бастауынан Нортгемптонға дейін 27 шақырымдық аралықта барлығы 91 метрге төмендейді. Оның су жиналатын алабы 631 шаршы миль (1,634 км²) және орташа су ағымы бар. Нортгемптоннан Уошқа дейінгі соңғы 142 шақырым (88 миль) кеме жүруге қолайлы. Өзеннің ең батыс бастауы Давентриге жақын Бадби ауылының жанында орналасқан. Арбери төбесінің шығыс беткейлерінде және Арбери мен Шарманс төбелері арасындағы көлдерде екі сала Додфорд Миллде бірігіп, Давентри Нене өзенінің жоғарғы ағысын құрайды. Солтүстік сала Бэдби және Ньюнхэм ауылдары арқылы ағып, бірігіс жеріне жетеді, ал оңтүстік сала Фаусли паркі арқылы өтіп, бірігіс жеріне дейін Эвердон ауылынан ағады. Додфордтан өзен Уидон ауылынан өтеді, онда ол батыс жағалауындағы негізгі теміржол желісінің астынан, Гранд Юнион каналының және Уотлинг көшесінің астынан ағып өтеді. Уидоннан батысқа қарай, өзен Батыс Хаддонның солтүстік-батысындағы Ненмур бұлағынан пайда болатын тағы бір солтүстік саламен бірігеді. Содан кейін өзен Флоре және Нетер Хейфордты өтіп, Нортгемптонға қарай ағады, онда екі жағалаудағы шағын өзендер қосылады. Багбрук Миллден сәл өткеннен кейін Нене М1 тас жолының астынан өтеді және Кислингбериге қарай бөгеттен құлайды. Кислингбериде оңтүстіктен келетін тағы бір сала қосылады. Нене өзенінің бағыты Upton Mill-дегі Гранд Юнион каналының Нортгемптон тармағымен тығыз байланысты.

Нортгемптон

Уптон-Миллде тағы бір саласы, Вуттон-Брук өзені оңтүстіктен қосылады. Нене өзені енді Нортгемптон қаласына батыстан жақындап, Сент-Джеймс (жергілікті жұртшылықта Джиммидің соңы деп белгілі), Коттон-Энд және Фар-Коттон елді мекендері арасынан өтеді. Нене өзенінің үшінші солтүстік бастауы, Назеби бастауы немесе Брэмптон Нене, Карлсберг сыра зауытында бірігеді. Бұл сала Нортгемптонның солтүстігінен ағып өтеді, онда бірнеше арналар қосылады. Осы арналардың үшеуі Нортгемптонның солтүстігіндегі Питсфорд, Холлоуэлл және Рейвенсторп су сақтағыштарын сумен қамтамасыз етеді, содан кейін Брэмптон Ненеге қосылады. Котон-Эндте Нене Оңтүстік көпірінің астынан өтеді, содан кейін Бекетт паркі арқылы өтіп, Нортгемптон университетінің Уотерсайд кампусынан өтеді, ол өзеннің солтүстік жағалауындағы Мидсаммер-Медоудың қарсы жағында орналасқан, бұрынғы Нортгемптон электр станциясының орнында. Нортгемптон теңіз кадеттері Нанн Миллсте орналасқан және Корольдік яхталық қауымдастығының (RYA) мен Британдық каноэ одағының (BCU) оқу жоспарларын орындап, қайық жүзу дағдыларын оқыту үшін өзенді пайдаланады. Ағыс бойында шамалы төменде бөгет Нене өзенінің бір бөлігін Нене Уайтвотер орталығын қамтамасыз ету үшін бұрып жібере алады. Нортгемптондағы Нене өзені Англиядағы алғашқы сумен жұмыс істейтін мақта илеу фабрикасының орналасқан жері болды. Ол 1742 жылы қала орталығынан оңтүстік-батысқа қарай, бұрынғы астық диірменінің орнына орнатылды.

Нене аңғары

Нортгемптоннан өзен, мұз дәуірінде еріген мұздың көп мөлшерінен пайда болған кең аңғар бойымен, шығыс жағалауға қарай ағып жатыр. Нене өзені қазір осы кең, жазық аңғар арқылы, екі жағасында су тасқынына ұшырайтын жерлермен, көлдермен, шағын тоғандармен және пісіп-жетілген құмды-шағыл шұңқырлармен иіліп өтеді – бұл аңғардағы үлкен мұздық шөгінділердің нәтижесі. Ұлы Биллингте Биллинг Аквадромы орналасқан, ол демалыс орындарымен және ойын-сауық кешенімен жабдықталған, керуендер мен кемпингтерге арналған танымал саябақ, ол өзен мен әртүрлі пісіп-жетілген құмды-шағыл шұңқырларының маңында салынған. Бұл саябақ балықшылар мен су шаңғысымен айналысатын адамдарға ерекше танымал. Қазір өзеннің ландшафтын пісіп-жетілген құмды-шағыл көлдері басып алған. Аңғардың төменгі бөлігінде әлі де құмды-шағыл өндіру жұмыстары жүргізілуде. Когенхоу (жергілікті диалектте "/kʊknoʊ/" деп айтылады) өзені су диірменінің жанынан өтеді. Бұл диірмен, XIX ғасырдың соңында салынған, қызыл кірпіштен тұрғызылған, шифермен жабылған шатыры бар ғимарат, онда барлық жабдықтары алынып тасталған. Жанында 1725 жылы салынған, қазылған әктас тастардан үйілген диірмен үйі орналасқан. Ерлз Бартон өзені бойында тағы да пісіп-жетілген құмды-шағыл көлдері мен 9 және 10 нөмірлі шлюздерден өтеді. Алдағы жерде өзен 11-ші Доддингтон шлюзі мен жақын орналасқан Хардвотер су диірменінен өтеді. Бұл су диірмені "Соңғы сот кітабында" (Domesday Book) еске алынған, шамамен 1000 жыл бойы бидайды ұнға айналдырған. Кентербери архиепископы Томас Бекет 1164 жылы Нортгемптон қамалынан қашып, Францияға қашу үшін Нене өзенімен төмен ағып, диірменшінің қорғанына жасырынған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін су диірменінде ұн тарту тоқтатылды. Қазіргі ғимараттар XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында салынған және тұрғын үйлерге айналдырылған.

Трапстон

Денфордта өзен екі арнаға бөлінеді, олардың бірі кеме қатынасы үшін пайдаланылады. Арналар Трапстон қаласына жақындап, екі іргелес виадуктың астынан өтеді. Бірі көктемгі А14 тас жолын, екіншісі қолданыстан шыққан теміржол жолын алып жүреді. Трапстон қаласы мен Ислип ауылының арасында Нене өзенін төменгі тоғыз аркалы көпір жабады. Трапстонның солтүстігінде өзен Тичмарш табиғи қорығының бір бөлігін құрайды. 1989 жылы құрылған қорық екі көлден, орманнан, өзен жағалауларынан және бірнеше тоғандар қазылған шөптесін мен бұталы жерлерден тұрады. Қорық Нортгемптоншир округі кеңесімен, Табиғатты сақтау кеңесінің келісімімен басқарылады. Олдвинклде тағы бір сала, Харперс Брук деп аталады, солтүстік-батыстан Нене өзеніне қосылады. Харперс Брук өзенге құя салатын шағын көлдер арасында ағып өтеді. Өзен Оундл қаласының оңтүстігінен ағып, Барнвелл ауылдық паркі мен Оундл маринасынан өтіп, A605 тас жолының көпірі астынан өтеді. Римдіктер бірінші ғасырда осы жерде Ермин көшесімен өзенді көпірмен кесіп өткен. Оундл маринасы мен Питерборо арасында Нене Питербороға қарай төмендейді, кеме қатынасы 11 шлюзден өтеді.

Питерборо

Нортгемптонширдің жұмсақ төбелері арқылы өтіп, өзен Питерборо қаласының ауылдық бөлігіне кіреді, Нене аңғары темір жолынан өтіп, Нене паркі арқылы ағады. Қала орталығынан жоғарырақ орналасқан Вудстон-Уорф – бұл ескі теңіз шлюзінің орны, 1937 жылы Уитлсидегі «Екі киімді ит» шлюзі ашылғанға дейін Нене өзенінің таяз сулы бөлігі осы жерге дейін созылған. Питербороның шығысында өзеннің тармағы бұрынғы Ұлы Шығыс темір жолының астынан өтеді, қазір ол Шығыс жағалаудың негізгі желісіне қосылып, Уитлси және Эли арқылы Кембриджге дейін жалғасады. Бұл тармақ Шатты жер сағасында аяқталады, ол Middle Levels жүйесімен, Fens аймағының су бұру жүйесімен байланысты, осы арқылы Ұлы Оуз өзеніне қол жеткізуге болады. Питербородан төмен ағыс бойында өзен шамамен 6 километрге (3.7 миль) Кембриджшир мен Норфолк арасындағы шекараны құрайды. Төмен ағысқа қарай жылжу «Ембанкмент» аймағына жеткізеді, содан кейін собор қаласынан өтіп, Уитлсиден кейін пейзаж Фенс аймағындағы Нене жууларына және олардың кең көкжиегіне айналады. Флаг-Феннен кейін өзен Гайхирндегі A47 көпірінің астынан, Висбех порты арқылы, содан кейін Линкольнширдегі Саттон көпірі арқылы ағып, ақырында «маяктар» деп аталатын екі мұнараның арасында Уошқа құяды. Нене Grand Union Canal-ді Middle Level Navigations арқылы Ұлы Оуз өзенімен байланыстырады. Оның көп бөлігі кең каналға айналдырылып, белгілі бір аралықта шлюздермен жабдықталған. Өзен бағытына жасанды каналдардың жапсарлас жатқан бөліктері «Нене навигациясы» деп аталады.

Нене өзені Grand Union Canal-дың Нортгемптон тармағымен қосылған жерден теңізге дейін жүзуге қолайлы. Демалыс мақсатында көбінесе Нортгемптон мен Питерборо арасында қолданылады, онда ол Стангроунд шлюзіндегі Орта деңгейлі су жолдарымен қосылып, Оуз өзеніне қатынауға мүмкіндік береді. Висбех портынан жоғары коммерциялық жүк тасымалдау тоқтатылған.

Питербороның үстінде

Жоғарғы өзенді кеме қатынасы үшін жақсартуға жасалған алғашқы тіркелген әрекеттер 1567 және 1606 жылдары Нортгемптон халқы зерттеулер тапсырған кезде болды. 1653 жылы басылған үнқағазда өзенді кемемен жүзуге қолайлы ету үшін диірмендерді айналып өтуге 33 шлюз салуға 8000 фунт стерлинг жұмсалуы мүмкін екені ұсынылды. Соңында, 1713 жылы Парламент актісі (13 Ann. c. 19) қабылданды, ол көптеген комиссарларды тағайындады, бірақ жұмыс тек олардың кез келген тоғызы өзенді кемемен жүзуге болатын адамды тапса ғана жалғаса алатынын мәлімдеді. Ешкім бұл міндетті өз мойнына алуға дайын болмады, бірақ актіде көрсетілгендей, сол кезде өзен Питербородан Алвальтонға дейін кеме жүзуге жарамды болған. Аталған акті 1724 жылы (11 Geo. 1. c. 19) қабылданған екінші актімен алмастырылды, ол өзенді кезең-кезеңмен жақсартуға мүмкіндік берді, жұмыс мердігердің есебінен жүргізілді, ал шығындар жол ақысынан өндірілді. Роберт Райт және Томас Сквайр 1726 жылдың қыркүйегінде Питербородан Оундл-Норт көпіріне дейінгі бөлік үшін осы шарттарға келісті және 1730 жылға дейін жұмысты аяқтады. Сквайр 1736 жылы Трапстонға дейінгі келесі бөлік үшін де сол шарттарға келісіп, 1737 жылдың соңына дейін аяқтады. Өзеннің бұл бөлігі сол кезде Шығыс бөлімі деп аталды. Трапстоннан Нортгемптонға дейінгі Батыс бөлімінде жұмыс істеуге дайын адамды таба алмау 1756 жылы қабылданған үшінші актіге (29 Geo. 2. c. 69) әкелді, ол комиссарларға жұмысты қаржыландыру үшін ақша қарызға алуға рұқсат берді. Қарыз берушілер Навигацияның иелеріне айналады, ал жұмыс Трапстонда басталып, Нортгемптонға қарай кеме жүзуге болатын бөлікті кеңейтуі керек еді. Комиссарлар жұмысты кім атқаруы керектігін келісуге екі жыл жұмсады, бірақ 1758 жылдың 22 маусымында Йоркширдегі Аттерклифтен келген Джон Смит кішісі 20 шлюз, 20 жылқы жетегімен көпір және басқа да түрлі жұмыстарды 14 070 фунт стерлингке салуға келісім берді. Өзен келесі үш жылда кезең-кезеңмен кеме қатынасына ашылды, ал 1761 жылдың 7 тамызында Нортгемптонда жұмыс аяқталған кезде үлкен той өтті. Иелер жол ақысын өздері қалағанша пайдалануға құқылы болды, ал комиссарлар кеме қатынасының дұрыс күтілуін қамтамасыз етуге өкілеттіліктері жоқ екенін анықтады. Олар 1794 жылы жағдайды түзетуге бағытталған Парламент актісін (34 Geo. 3. c. 85) қабылдады, бірақ Томас Райт олардың сұрақтарына тек 1801 жылы жауап берді және кейбір жөндеу жұмыстары жүргізілді. Көлік қозғалысы аз болды және жол ақысынан түсетін табыс төмен болды, 1801 және 1804 жылдар аралығында жылына 488 фунт стерлинг құрады. Комиссарлар Нортгемптоннан Гранд Джункшн каналына байланыс орнатуды қалады, бірақ канал компаниясы жеткіліксіз сумен қамтамасыз етілуін мәлімдеді. Бұл байланыс екі бөлікке бөлініп, ортасында 2 шақырым темір жол салынады деп келісілді. Салынғаннан кейін канал компаниясы бүкіл байланысты темір жол ретінде салдырды, ол 1805 жылы ашылды. Кеме қатынасына жарамды байланыс алу үшін комиссарлар Гранд Джункшн каналы мен Ескі Одақ каналы арасындағы байланыс құруға қарсы болды, бірақ Нортгемптонға кеме қатынасына жарамды байланыс салынатындығы туралы нақты келісімге қол жеткізгеннен кейін олар бас тартты. Байланыс құны 35 000 фунт стерлингке жетті, оған Бенджамин Беван бақылау жасады және 1812-1815 жылдар аралығында салынды. Оның ұзындығы шамамен 8 шақырымды құрады және 17 шлюз арқылы 33 метрге төмен түсті. Жол ақысы жылына 1000 фунт стерлингтен асты, бірақ комиссарлар канал қайықтары шлюздерге зақым келтірді деп шешті, сондықтан барлық көліктер өзен баржаларына ауыстырылды. Бұл бұйрық 1827 жылы кері қайтарылды, бірақ өзеннің жағдайы біртіндеп нашарлап, 1845 жылы Блисворт пен Питерборо темір жолының ашылуымен пайдалылығы одан да төмендеді. Су тасқыны да проблема болды, бірақ комиссарлар кәріз комиссарлары ретінде әрекет етуге өкілеттіліктері болмады, олар су бұру мәселелерін шешуге тиіс еді. 1848 жылдың желтоқсанындағы қауіпті су тасқынынан кейін қоғамдық жиналыс өткізілді және Нене су бұру мәселесін қарастыру үшін комитет сайланды. Басты мәселе Висбектегі шектеу болды, ал инженер Джеймс Рендел Питербороның астындағы өзенді қайта құру үшін 120 000 фунт стерлинг қажет екенін бағалады. Бұл жұмысты аяқтау үшін 1852 жылы Нене аңғарының су бұру және жақсарту туралы заң қабылданды.

The first recorded attempts to improve the upper river for navigation occurred in 1567 and 1606, when the people of Northampton commissioned surveys. In 1653, a printed pamphlet suggested that 33 locks to bypass the mills could be built for £8,000, to make the river navigable. Eventually, an Act of Parliament (13 Ann. c. 19) was obtained in 1713, which appointed large numbers of Commissioners, but stated that work could only proceed if any nine of them could find someone to make the entire river navigable. No one was prepared to take on the task, although it appears from the Act that the river was navigable from Peterborough to Alwalton at the time. The Act was superseded by a second one obtained in 1724 (11 Geo. 1. c. 19), which allowed the river to be improved in stages, the work to be carried out at the contractor's expense, with the cost to be recouped from tolls. Robert Wright and Thomas Squire agreed to these terms for the section from Peterborough to the bridge at Oundle North in September 1726, and completed the work by 1730. Squire then agreed to the same terms for the next section to Thrapston in 1736, and completed it by late 1737. This part of the river was then designated as the Eastern Division. A failure to find anyone prepared to work on the Western Division from Thrapston to Northampton resulted in a third Act (29 Geo. 2. c. 69) being obtained in 1756, which allowed the Commissioners to borrow money to finance the work. Lenders would become Proprietors of the Navigation, and the work was to begin at Thrapston and extend the navigable section towards Northampton. It took the Commissioners two years to agree who should carry out the work, but on 22 June 1758, John Smith jnr from Attercliffe, Yorkshire was contracted to construct 20 pound locks, 20 horse haling bridges and various other works at a cost of £14,070. The river opened to navigation in stages over the next three years, with a great celebration being held at Northampton on 7 August 1761 when the work was completed. The proprietors had the right to use tolls as they saw fit, and the Commissioners found that they had no powers to ensure the navigation was maintained in good order. They obtained another Act of Parliament (34 Geo. 3. c. 85) in 1794, which aimed to rectify the situation, but it was not until 1801 that Thomas Wright replied to their requests, and some repairs were made. There was little traffic and income from tolls was low, at just £488 per year between 1801 and 1804. The commissioners were also keen to see a link constructed from Northampton to the Grand Junction Canal, but the canal company argued that there was an insufficient supply of water. It was agreed that a link would be built in two halves, but that there would be 1 mile (2 km) of railway in the middle. When built, the canal company constructed the entire link as a railway, which opened in 1805. In a bid to get a navigable link, the Commissioners opposed the bill to build a link between the Grand Junction Canal and the Old Union Canal, but relented when they had a firm agreement that a navigable link to Northampton would be built. The link cost £35,000, was supervised by Benjamin Bevan, and was built between 1812 and 1815. It was nearly 5 mile (8 km) long, and dropped 107 feet (33 m) through 17 locks. Tolls rose to a little over £1,000 per year, but the Commissioners decided that the canal boats damaged the locks, and all traffic had to be transferred to river barges. This order was withdrawn in 1827, but the condition of the river gradually deteriorated, and the arrival of the Blisworth to Peterborough Railway in 1845 further reduced profitability. Flooding was also a problem, but the Commissioners had no powers to act as Commissioners of Sewers, to address the problems of drainage. With serious flooding in December 1848, a public meeting was held, and a committee was elected to consider Nene drainage. The main problem was a restriction at Wisbech, and the engineer James Rendel estimated that £120,000 was required to reconstruct the river below Peterborough. The Nene Valley Drainage and Improvement Act 1852 was obtained to allow this work to be completed.

Питербороудан төмен

Питербороның төменгі жағында өзен Тидд-Готеге қарай иреліп ағып, онда Ұлы Уз өзенімен бірге Wash шығанағына құятын. 1236 жылы соңғысы Бишоп Линнге бұрылғаннан кейін, Нене өзенінің құйылысы нашарлап қалды. 1470 жылдары Питерборо мен Висбех арасындағы тік арнаны епископ Мортон салғанда, кеме жүру жағдайы жақсарды. Ол 1570 және 1631 жылдары жаңартылды. 1631 жылы Висбехте Вермуйден шлюзі салынды. Мортонның арнасы көбінесе Смит арнасымен алмастырылды, ол 1728 жылы Бедфорд деңгейлік корпорациясы жасаған Питербородан Гайхирнге дейінгі тік кесінді болды. Тұзды батпақтар арқылы қиылысқан өзен сағасын жақсарту мақсатында Натаниел Киндерли жаңа канал салуды ұсынды, ал жұмыс 1721 жылы басталды. Висбех корпорациясының қолдауы қарсылыққа айналғанда, канал аяқталуға жақын болды, олар жұмысты тоқтатты. 1773 жылы кесік аяқталды, бірақ толыққанды табысқа жету үшін жеткілікті ұзын болмады. 1797 жылы ашылған Висбех каналы өзенге Висбехте қосылды, ал канал 1960 жылдары толтырылды. Висбех маңында жақсартулар бойынша әртүрлі ұсыныстар жасалды, атап айтқанда 1814 жылы Джон Ренни және 1821 жылы Томас Тельфорд жасаған ұсыныстар, бірақ Висбех корпорациясы олардың барлығына қарсы болды. 1827 жылы парламенттік акті қабылданды, ол жұмысты жүзеге асыруға мүмкіндік берді және Висбех жобаға 30 000 фунт стерлинг үлестірді. Висбектен төменгі жаңа кесіктің мердігерлері Джоллифф және Банкс болды, олар арна үшін 149 259 фунт төледі. Ескі каналға бөгет салынғаннан кейін, жаңа каналдағы су ағыны шөгінділерді кетіруге жеткілікті болды, ал жағалауларды бекіту үшін үлкен көлемде тас қажет болды. Висбех портына әсері бірден байқалды, тоннаж 1830 жылдан 1845 жылға дейін өсті. 1852 жылғы дренаж және жақсарту туралы акт комиссарларға өзенді басқаруға кең өкілеттік берді, бірақ тиімді жұмыс істеуге тым күрделі әкімшілік құрылым құрды. Өзеннің нашар күйін ескере отырып, Джеймс Рендел инженер болып тағайындалды және арнаны қазу және жағалауларды көтеру жұмыстарын бастады, бұл 124 000 фунт стерлингке түсті. 1854 жылы Парламент тағы бір актіні қабылдады, ол комиссарларға жұмысты төлеу үшін 325 000 фунт стерлинг қарыз алуға мүмкіндік берді. Висбехте өзен ағынын шектеген тар тас көпірдің орнына жаңа темір айналмалы көпір салынды, және ол орнатылған кезде сынақтан өткенімен, кейін қолданылмады. 1856 жылы өте жоғары су тасқыны жаңа орнатылған тіреулерден екі фут қашықтықта болды. Валдерси және Гайхирнде өзенге бөгеттер салынды, ал Висбехтегі көпірдің астында су асты бөгеті салынды. 1859 жылы Висбех корпорациясы комиссарларды өзенді бөгеп тастағаны үшін сотқа берді. Алғашқы шешім олардың пайдасына шығарылғанда, ерлер тобы бір түндік уақытта Уолдерси бөгетінің көп бөлігін қиратты. Комиссарлардың Канцлер сотына берген шағымдары да сәтсіз аяқталды, ал бөгеттер, Wisbech бөгеті сияқты, от жағушылар пойызымен болған апаттан кейін алынып тасталды. Кеме жүруге әрқашан "Екі еселенген иттің" маңындағы Норти гравий сағасы кедергі келтірді. Бұл шлюзбен бірге Торни өзеніне тұзды судың кіруін болдырмады, ал Бедфорд герцогы 1865 жылы оған араласуға тыйым салды. 1880 жылы бұл тыйымды алып тастау туралы шағым қабылданбады. Сол кезде Саттон көпірінде док салынды, бірақ сыртқы қабырға 1881 жылдың 9 маусымында ресми түрде ашылғанға дейін бірнеше күн бұрын құлады, және жөндеуге кеткен шамамен 160 000 фунт стерлинг шығыны жобаның сәтсіз аяқталуына әкелді. Өзенде көлік қозғалысы эпизодтық түрде жүргізілді, бірақ оның жағдайы нашарлай берді. 1893 жылы Саттон көпірінің жанында қайық апаты орын алып, 9 адам қаза тапты.

Below Peterborough, the river meandered to Tydd Gote, where it shared an outfall to the Wash with the River Great Ouse. Once the latter was diverted to Bishop's Lynn in 1236, the Nene outfall deteriorated. Navigation was improved in the 1470s when Morton's Leam, a straight channel between Peterborough and Wisbech, was constructed by Bishop Morton. It was improved in 1570 and 1631. In 1631 a sluice was built at Wisbech by Vermuyden. Morton's Leam was largely superseded by Smith's Leam, a straight cut from Peterborough to Guyhirn made by the Bedford Level Corporation in 1728. In order to improve the mouth of the river, which followed a tortuous route through salt marshes, the construction of a new channel was proposed by Nathaniel Kinderley, and work started on it in 1721. It was nearly completed when Wisbech Corporation's support turned to opposition, and they destroyed the work. The cut was eventually completed in 1773, but was not long enough to be a complete success. The Wisbech Canal, opened in 1797, joined the river at Wisbech, the canal was filled in during the 1960s. Various proposals for improvements near Wisbech were made, notably in 1814 by John Rennie and again in 1821 by Thomas Telford, but all were opposed by Wisbech Corporation. An Act of Parliament was obtained in 1827 to enable the works and Wisbech contributed £30,000 to the project. The contractors for the new cut below Wisbech were Jolliffe and Banks, who charged £149,259 for the channel. Once the old channel was dammed up, the tidal scour in the new channel was sufficient to remove silt deposits, and large volumes of stone were needed to stabilise the banks. The effects on the Port of Wisbech were immediate, with tonnage rising from in 1830 to in 1845. The 1852 Drainage and Improvement Act gave the Commissioners wide powers to manage the river, but created an administrative structure that was too complex to be workable. With the river in a poor state, James Rendel was appointed as engineer, and began dredging the channel and raising the banks, which cost £124,000. Another Act of Parliament was obtained in 1854, to allow the Commissioners to borrow £325,000 to pay for the work. A new iron swing bridge was built in Wisbech, to replace a narrow stone bridge which restricted the flow of the river, and although it was tested on installation, it was not operated subsequently. In 1856 a very high tide came within two feet of the newly installed pilings. Dams across the river were built at Waldersea and Guyhirn, and an underwater weir was constructed below the bridge at Wisbech. Wisbech Corporation took the Commissioners to court in 1859 for obstructing the river, and when an initial judgement was made in their favour, gangs of men destroyed most of the Waldersea dam overnight. An appeal to the Court of Chancery by the Commissioners also failed, and the dams were removed, as was the Wisbech weir, after an accident involving a train of lighters. Navigation was always hampered by the Northey Gravel shoal near Dog in a Doublet. Together with a sluice, this prevented salt water from entering the Thorney River, and the Duke of Bedford had obtained an injunction in 1865 to prevent interference with it. An appeal to have the injunction removed in 1880 failed. A dock covering was built at Sutton Bridge at this time, but the outer wall collapsed on 9 June 1881, a few days before it was officially opened, and the estimated repair costs of £160,000 resulted in the project failing. Sporadic traffic managed to use the river, but its condition continued to deteriorate. In 1893, a boating tragedy occurred near Sutton Bridge, in which 9 people died.

Қайта құру

Нене су жинағы кеңесі өзенді бақылауға алған кезде, Жер суларын құю туралы заңның (1930) қабылдануы нәтижесінде, өзен "теңдесіз күйреу мен тозу" күйінде болды. Олар барлық шлюздерді қайта жаңартып, қалған тіректерді шлюздермен алмастырды. Дог-ин-А-Даблетке жаңа шлюз және су өткізгіш құрылғы салынды, бұл өзенге тұзды судың өтпеуін қамтамасыз ету және Питербороға дейін су деңгейін сақтау үшін жасалды. Торни өзені кеме жүру үшін жабылды, Торни иелігіне тұщы су жеткізу үшін шаралар қабылданды, ал Норти Гравилдің сайы динамитпен жарылды. Висбехтегі өзен жағалаулары 2 миль (3 км) қашықтыққа дейін қазықпен қоршалды, және жаңа кемежай салынды. Висбехте жаңа бетон көпір салынды, ол сол кезде елдегі ең үлкен порталды көпір болып, 92,5 фут (28,2 метр) көпір ұзындығына ие болды. Жаңа жұмыстардың тиімділігі 1947 жылғы су тасқынында дәлелденді, онда Нене өзенімен шектесетін жерлер суға батпады. Жаңа шлюздер өзенге коммерциялық тасымалдаудың қайта оралуына мүмкіндік берді.

Агри

Висбек және Фенланд мұражайындағы лекцияда Джон Гардинер төмендегі тасқынның жылдам ағынын және "eagre" немесе "толқындық бұрышты" көргенін еске алды, бұл Nene өзенінің сағасынан бірден төрт футқа дейін биіктіктегі үлкен толқын болып келіп, тасқынмен бірге дөңгелене жатқан құбылыс еді. Бұл жаңа канал ашылғаннан кейін тоқтады.

Операция

Су арналарында белгілі бір аралықта шлюздер орналасқан, олар 4 фут (1 м) сусымалылығы бар қайықтарды қабылдай алады, бірақ өзеннің жоғарғы бөлігіндегі қайықтардың көпшілігі каналдық тар қайықтар мен өзендік кемелер болып табылады. Питербородан төмендегі қайықтар "Двойниктегі иттің" шлюзінің мөлшерімен шектеледі, ол (өлшенген ені) 6,7 фут (2 м) сусымалылығымен, ал Висбехтен төменде шағын кемелерді орналастыруға болады. Шлюздердің бірнешеуін қоспағанда, барлығының жоғары жағында дәстүрлі митрлік қақпалар және төменгі жағында тік көтерілетін гильотиналық қақпалар орналасқан. Бұл құрылым шлюздерді су тасқыны кезінде қосымша бөгеттер ретінде пайдалануға мүмкіндік береді, онда митрлік қақпалар тізбекпен ашылып, гильотиналар көтеріліп, судың тікелей өтуіне рұқсат етіледі. Бұл осы уақытта кеме жүруге кедергі келтіреді. Дәстүрлі түрде гильотиналар қолмен, есікті көтеру немесе түсіру үшін шамамен 150 рет үлкен дөңгелекті айналдыру арқылы басқарылатын. Шлюздер бос қалдырылуы керек болғандықтан, осы операцияны әрқашан екі рет жасау қажет болады. Соңғы жылдары өзенді басқаруға жауапты Экологиялық агенттік гильотиналарды электрмен басқаруды орнатып жатыр. Кларксон гериатриялық ауруханасы жөндеу жұмыстарына байланысты бірнеше аптаға жабылды.

1998 жылғы Пасхалық су тасқыны

1998 жылдың 8 және 9 сәуірінде үздірімсіз, құйындай жаңбыр Англияның орталық аймағының көп бөлігін су басуға себеп болды. 1998 жылдың 10 сәуірінде, Ыстық жұма күні, су тасқыны шарына жетіп, көптеген өзендер арналарынан асып кетті. Нене өзені қатты зардап шекті, Нортгемптон, Веллингборо, Эрлз Бартон және оның жағалауларындағы басқа да елді мекендердің аласа жатқан бөліктерін су басты. Нортгемптон қаласының орталығы Нене аңғарының солтүстік беткейінде орналасқандықтан, өзеннің су басуынан зардап көрмеді. Дегенмен, қаланың Cotton End, Far Cotton және St James End аудандары су тасқынына ұшырайтын аймақта орналасқан және жылдар бойы ауыр су тасқындарынан зардап шекті, бұл 1998 жылғы Пасха су тасқынымен аяқталды. 2002 жылы Нортгемптон қаласында тағы су тасқыны болған жағдайда тұрғындарды ескерту үшін дабыл жүйесі орнатылды, сондай-ақ қаланы қорғау үшін бөгеттер мен су тасқынына қарсы қабырғалар нығайтылды. 2004 жылы Кислингбери ауылында су тасқынын жеңілдету жобасы аяқталды. 2007 жылы Үкімет Нортгемптонның батысындағы Уптон Миллде су тасқынынан қорғануға 6 миллион фунт стерлинг жұмсайтынын хабарлады; өзен бойында батпақты жерлер мен бөгеттер салынуы тиіс еді.

2013 жылғы су тасқыны

2013 жылдың желтоқсанында 2010 жылы 12 миллион фунт стерлинг көлеміндегі, 10 590 тұрғын мен 1200 кәсіпорын жақсартылған су тасқынынан қорғау жүйесімен қорғауға бағытталған жоба, тағы бір ірі су шабуылының алдын алды. Су деңгейі су тасқыны қабырғаларының үстіне бірнеше сантиметр жетпеді, ал су тасқын қақпаларының жанындағы жолдарға құйылып, Висбеч қаласының Солтүстік соңындағы (North End Road) көлік қозғалысын тоқтатты.

Өнердегі Нене

2016 жылы композитор Бенджамин Тиллге НМПАТ (Нортгемптоншир музыка және сахна өнері тресті) Nene өзені туралы ірі оркестрлік және хорлық шығарма жасау тапсырылды. Композиция 800 музыкантқа арналған және 2017 жылы Корольдік Альберт залында тұңғыш рет орындалды, одан кейін Нортгемптонның Дернгейт театрында және Питерборо соборында тағы орындалды. Бұл шығарма өзен бойындағы қалалар мен ауылдардың дәстүрлі халық әуендерін пайдаланады және Nene өзенімен байланысты әңгімелер, мифтер мен аңыздарды зерттейді.

Атаулар ауыстырылуы

Өзен өз атын 1830 жылы өзенде батып кеткен экипаждың бір мүшесі болған Висбехтің «Nene» атты кемесіне, бұрынғы футбол командасы «Висбех Нене Роверс», Нортгемптондағы бұрынғы «Nene» жоғары білім беру колледжі (қазір Нортгемптон университеті), «Nene» дербиі және «Rolls Royce Nene» турбореактивті қозғалтқышына берді. «Rolls Royce» компаниясы өз газ турбиналарының дизайнын британдық өзендердің аттарымен атауды қалыпты жасайды. Бұл өзеннің аты сэр Генри Ройс Питербороға жақын, өзен жағасында орналасқан Алвальтон ауылында туғандығымен байланысты болуы мүмкін. Бұрынғы «Nene Inn» және «Nene Parade» (Висбех) екеуі де осы өзеннің атымен аталған. «Nene Pet Supplies» және «Nene Quay» (Висбех) де осы өзеннің құрметіне аталған.